سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
قازىر الەمدە ورىن الىپ جاتقان گەوساياسي شيەلەنىستەردىڭ, ايماقتىق قاقتىعىستاردىڭ سالقىنى قازاقستانعا دا ءتيىپ جاتىر. سوندىقتان ءدال وسىنداي ساتتە ءبىز ايتقان ەلدىڭ بىرلىگىنە, حالىقتىڭ اۋىزبىرشىلىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولۋگە تۋرا كەلىپ تۇر. مەنىڭشە, بىرلىك تەك رۋحاني قۇندىلىقتاردا. سونىڭ ىشىندە ءتىل مەن ءداستۇر, ءدىن بىرلىگى ماڭىزدى.
فيلوسوفيادا ءارتۇرلى بىرلىك تۋرالى ايتىلادى. ماسەلەن, قازاقستانداعى بىرلىكتىڭ استارىندا ۇلتتار اراسىنداعى تاتۋلىق, ازاماتتىق بىرەگەيلىك جاتىر. ال ساياسي بىرلىكتىڭ سيمۆولى – مەملەكەت, مەملەكەتتىك تۋ, گيمن, ەلتاڭبا.
عىلىمعا جۇگىنسەك, بىرلىكتىڭ ەكى دەڭگەيى بار. سونىڭ ءبىرى – ىشكى دەڭگەي – مەنتالدىق بىرلىك. بۇل سالتقا, داستۇرگە, ونەرگە, بىلىمگە, پاراساتتىلىققا, ادامگەرشىلىككە, جالپى رۋحاني دۇنيەگە دەگەن بىرلىك. ەگەر مەنتالدىق بىرلىك بولماسا, باسقا بىرلىك تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى دالباسا. ءبىز ءۇشىن ماڭىزدىسى ءدال وسى دۇنيەتانىمدىق بىرلىك. ونىڭ وزەگى – ءتىل مەن ءدىن, ءدىل مەن ءداستۇر.
مادەنيەتتەر اعىمىنداعى قازاقستاننىڭ رۋحاني دۇنيەسىنە ۇڭىلسەك, ءبىزدىڭ دۇنيەتانىمعا, سانا-سەزىمگە كەلمەيتىن قۇندىلىقتار دا ناسيحاتتالىپ جاتىر. اشىق قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان سوڭ, بۇلاي بولۋى زاڭدىلىق. سوندىقتان ۇلتتىڭ يدەولوگياسى بولۋى كەرەك. ول ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ, رۋحانياتتىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس.
مەنتالدىق بىرلىكتىڭ پەرەفەريالىق شەڭبەرى بار. مىسالى, جەرىمىز ءبىرتۇتاس دەپ ايتامىز. دەمەك, جەرگە دەگەن كوزقاراستا دا بىرلىك بولۋى كەرەك.
سونداي-اق مورالدىق-ەتنيكالىق ۇستانىمدارعا دا بىرلىك قاجەت. ياعني ۇلتتىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاستىرعان قۇندىلىقتار جۇيەسى بار. ءبىز وسى قۇندىلىقتار جۇيەسىنىڭ ارقاسىندا ەل بولىپ وتىرمىز.
قازاققا قىزمەت ەتۋدىڭ وركەنيەتتىك ۇلگىسىن جاساپ كەتكەن ۇلى بابالارىمىزدىڭ ىستەرى مەن ەرلىگى بۇگىنگى رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ شىنايى نەگىزى بولۋى كەرەك. قازاققا قىزمەت ەتۋدىڭ وركەنيەتتىك ۇلگىسىنە دەگەن بىرلىكتى قالىپتاستىرۋ قاجەت.
قاي جەردە جاساندىلىق بولسا, سول جەردە داعدارىس, ماعىناسىز تىرشىلىك بار. سول جەردە ارىن ساتىپ, العا جىلجۋعا, ادىلەتسىزدىك پەن زاڭسىزدىققا جول بەرىلەدى. بۇلاردىڭ ءبارى بىرلىككە جاسالىپ جاتقان كەدەرگىلەر.
رۋحاني جاۋاپكەرشىلىك بولماعان جەردە بىرلىك بولمايدى. رۋحاني جاۋاپكەرشىلىك بولعان جەردە عانا كەمەل حالىق بولادى. كەمەل حالىق ەڭ الدىمەن, رۋحاني دۇنيەنى باسشىلىققا الۋى كەرەك.
ءبىز سىرتتان كەلىپ جاتقان قۇندىلىقتاردىڭ ءبارىن ءوز قازانىمىزدا قايناتىپ, ءوز قاجەتتىلىگىمىز بەن دامۋىمىزدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرىنە اينالدىرۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ءبىز رۋحاني بىرلىككە جاڭاشا سيپات بەرىپ, وركەنيەت كوشىنە ىلەسەمىز.
قازاققا ءتان اشىقتىق دەگەنىمىز – باۋىرمالدىق. قازىر رەسەيدەن اعىلىپ كەلىپ جاتقان ورىس حالقىنىڭ وزىنە باۋىرمالدىق تانىتىپ وتىرمىز. بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟ بۇل قازاق قوعامىنىڭ جاسامپازدىعىن, رۋحاني جاعىنان وسكەندىگىن كورسەتەدى. بۇل قۇلدىق پسيحولوگيا ەمەس. بۇعان وركەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى دەپ قاراۋىمىز كەرەك. ولار وسى تۇرعىدان العاندا بىزدەن ۇلگى الۋعا ءتيىس. دەمەك, ادامگەرشىلىكتى, پاراساتتىلىقتى, ار مەن ۇياتتى تۋ ەتۋ – بىرلىكتىڭ جەمىسى.
تولەۋعالي بورىباەۆ,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
