ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا العاش بولىپ ءسوز تىزگىنىن العان م.تىلەۋبەردى ەلىمىزدىڭ بيىل ەلەۋلى وزگەرىستەردى باستان وتكەرگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل وزگەرىستەردىڭ قاتارىندا 5 ماۋسىمدا وتكەن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم كەزىندە كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بار. ەلىمىز تەز وزگەرىپ جاتقاندىقتان ازاماتتارىمىزدىڭ داۋىس بەرۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ بولاشاعى تۋرالى ءوز تاڭداۋىن جاساۋى ماڭىزدى.
بۇل – قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى وتكىزىلىپ جاتقان جەتىنشى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ. مۇنى ەلىمىزدەگى دەموكراتيانىڭ دامۋىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى كەزەڭ دەپ ساناۋعا بولادى. بۇل سايلاۋ حالقىمىزعا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءۇش جىل پرەزيدەنتتىگى, ادىلەتتى قازاقستان ۇستانىمى تۋرالى پايىمداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سايلاۋدا ءارتۇرلى ساياسي كوزقاراسى بار التى كانديدات دوداعا تۇسەدى, باسەكەگە تولى سايلاۋ وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. پرەزيدەنتتىككە كانديداتتار قاتارىنا ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى عانا ەمەس, ءتۇرلى بىرلەستىك وكىلدەرى دە كىرەدى.
ءبىر اتاپ وتەرلىگى, تاريحىمىزدا العاش رەت ەكى ايەل پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولىپ وتىر. بۇل – قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنداعى تاعى ءبىر قادام. قازاقستان كوپ جىل بويى گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن ايەلدەردىڭ بيزنەس پەن ساياساتتاعى ءرولىن ارتتىرۋ قادامدارىن جاساپ كەلەدى. قازىر وسى كۇش-جىگەردىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز. ارينە, داۋىس بەرۋ قازاقستاننىڭ كوزقاراستارىنىڭ شىنايى كورىنىسى بولسا عانا سايلاۋ ناتيجەسى پرەزيدەنتكە ناقتى جانە مىقتى ماندات بەرەدى. وسىلايشا, ۇكىمەت سايلاۋدى ءادىل جانە اشىق ەتۋگە نيەتتى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سايلاۋ ناۋقانى زاڭعا سايكەس اشىق, جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ كوپتەپ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىنىن بىرنەشە رەت ايتتى», دەدى م.تىلەۋبەردى.
سونداي-اق ۆەدومستۆو باسشىسى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قازاقستاندا اككرەديتتەلگەن ديپلوماتيالىق كورپۋس باقىلايتىنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىز الەمدىك قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, قازاقستاننىڭ سايلاۋدى ۇلتتىق زاڭناماعا جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وتكىزۋگە ساقاداي ساي ەكەنىن جەتكىزدى.
«بىرىنشىدەن, ماۋسىم ايىندا قابىلدانعان كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر مەن رەفورمالاردان كەيىن پرەزيدەنتكە قانداي دا ءبىر ساياسي پارتيانىڭ مۇشەسى بولۋعا تىيىم سالىنعان. بۇل پرەزيدەنتتىڭ ساياسي كۇرەسكە قاتىسۋىن بولدىرماۋ مەن باسەكەلەستىككە ىقپال ەتۋى ءۇشىن جاسالدى. سول سەبەپتى پرەزيدەنت جىل باسىندا Amanat باسقارۋشى پارتياسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كەتتى. وسىلايشا, بۇل سايلاۋدىڭ الدىڭعى سايلاۋدان ايىرماشىلىعى, قازىرگى پرەزيدەنت ساياسي پارتيانىڭ مۇشەسى رەتىندە ۇسىنىلمايدى.
ەكىنشىدەن, بىلتىر زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن سوڭ, بيۋللەتەندەرگە «بارىنە قارسىمىن» باعانى ەنگىزىلدى. بۇل باعان الداعى سايلاۋدا قولدانىلادى. ەڭ باستىسى, 1 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا پرەزيدەنتتىك مەرزىمىن قايتا سايلاۋ قۇقىعىنسىز جەتى جىلمەن شەكتەۋدى ۇسىندى. پرەزيدەنتتىك مانداتتى ءبىر مەرزىمگە شەكتەۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق دامۋدىڭ ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنە بارىنشا ءمان بەرۋىنە ىقپال ەتەدى. مۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ناعىز دەموكراتيالىق سەرپىن دەپ ساناۋعا بولادى. ءبىر عانا جەتى جىلدىق مەرزىم بيلىكتى مونوپوليالاۋ قاتەرلەرىن جويادى جانە دەموكراتيانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن نىعايتادى», دەدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.
م.تىلەۋبەردى ەلدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمالارعا دا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ماۋسىم رەفەرەندۋمىندا قابىلدانعان 6 ماڭىزدى زاڭعا قول قويعانى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. وسى زاڭداردىڭ كۇشىنە ەنۋى ساياسي جۇيەنى دەموكراتيالاندىرۋعا جانە مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىكتەرىن شەكتەۋگە جانە پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە قاتىستى تەجەۋ مەن تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتەدى.
«پارلامەنت سايلاۋى كەلەسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنا جوسپارلانعان. بۇل سايلاۋ كەزەڭى ءبىزدىڭ ساياسي, ۇكىمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جۇيەلەرىمىزدى قايتا جانداندىرادى جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى ايتارلىقتاي جاڭعىرتادى. پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋلارىنا حالىق كوپتەپ قاتىسادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ءبىزدىڭ ازاماتتار ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىن انىقتاۋدا شەشۋشى ءرول اتقارۋى ءتيىس. جاھاندىق گەوساياسي سىن-قاتەرلەردى ەسكەرسەك, الداعى سايلاۋ قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن دە ماڭىزدى. حالىقارالىق داعدارىستار جاھاندىق تۇراقسىزدىق پەن قاۋىپ-قاتەردىڭ سەبەبى بولىپ وتىرعانى بارشاعا ايان. وسىلايشا, تۇراقتى جانە گۇلدەنگەن قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى, ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلىمىز كەڭ اۋقىمدى جاھاندىق ىنتىماقتاستىققا, ساۋدا مەن ديپلوماتياعا جاردەمدەسۋگە ۇمتىلادى. بۇل سايلاۋ وسى ماقساتتارعا جەتۋگە ىقپال ەتەدى. ءبىز حالىقارالىق ارىپتەستەرىمىز بەن بۇگىن وسىندا ۇسىنىلعان ەلدەر تاراپىنان ىنتىماقتاستىق پەن قولداۋ كۇتەمىز», دەدى م.تىلەۋبەردى.
ال ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ن.ءابدىروۆ ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ داستۇرگە اينالىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوميسسيا زاڭعا سايكەس ءوز جۇمىسىن جۇرگىزەدى, اشىقتىق پەن بۇقارالىق ديالوگ قاعيداتىمەن ارەكەت ەتەدى.
«قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ نورمالارىن ساقتاۋ مەن زاڭدى قۇقىقتىق تۇرعىدان دۇرىس پايدالانۋ – قىزمەتىمىزگە باستى نەگىز ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قورىتىندىسى بويىنشا ەل ازاماتتارى جالپى ساياسي جانە ەلەكتورالدىق كورىنىستى ساپالى وزگەرتۋگە الىپ كەلەتىن ەل كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قولدادى. مەملەكەت باسشىسى 5 قاراشادا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان بىرقاتار زاڭعا قول قويدى», دەدى ن.ءابدىروۆ.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بيىلعى سايلاۋدان باستاپ پرەزيدەنت 7 جىلعا ءبىر عانا مەرزىمگە سايلاناتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار سايلاۋعا دايىندىق بارىسى قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانىن دا باياندادى.
«قوعامدىق بىرلەستىكتەر ۇسىنعان 12 كانديداتتىڭ قۇجاتتارى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا كەلىپ ءتۇستى. سايكەستىكتى انىقتاۋ راسىمىنەن وتكەن 6 كانديدات تىركەلدى. قالعان 6 ءوتىنىش بەرۋشىگە زاڭ تالاپتارىن ورىنداماعاندىقتان باس تارتىلدى. قازىرگى تاڭدا كانديداتتاردىڭ شتابتارى 2022 جىلعى 19 قاراشادا ساعات 00:00-گە دەيىن جالعاساتىن سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى, جەرگىلىكتى كوميسسيالار سايلاۋدى قولدانىستاعى زاڭناماعا قاتاڭ سايكەستىكتە وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلدايدى. ەل اۋماعى بويىنشا بارلىعى 10 101 ۋچاسكە ىسكە قوسىلادى, سايلاۋشىلار تىزىمىنە 11 950 485 ازامات ەنگەن. 4 قاراشادان باستاپ ازاماتتارعا وزدەرىن تىزىمنەن تەكسەرۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەت مەملەكەتتەردەگى وكىلدىكتەرىنىڭ جانىنان 68 سايلاۋ ۋچاسكەسى قۇرىلدى», دەدى ن.ءابدىروۆ.
بايانداماشى سونداي-اق ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاساۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. بۇل ماسەلە وسك وتىرىستارىنىڭ بىرىندە تالقىلانىپ, ينۆاتاكسي, سۋردواۋدارما, تاكتيلدى جولدار جانە برايل ترافارەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاپسىرمالار بەرىلگەن.
