بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق جاي-كۇيىنىڭ وبەكتيۆتى بەينەسىن تۇراقتى نەگىزدە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن 2019 جىلدان باستاپ اگەنتتىكتىڭ قاداعالاۋ پروتسەسى ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ ۇلگىسىنە نەگىزدەلگەن SREP (Supervisory Review and Evaluation Process) ءادىسناماسى بويىنشا بانكتەردىڭ قارجىلىق جاي-كۇيىن باعالاۋدى كوزدەيتىن تاۋەكەلگە باعدارلانعان ءتاسىلدى قولدانىپ كەلەدى. سونداي-اق تۇراقتى AQR (Asset quality review) جانە قاداعالاپ سترەسس-تەستىلەۋ جۇرگىزەدى.
بۇل جايلى م.ابىلقاسىموۆا لوندونداعى «Global NPL» IV حالىقارالىق ءسامميتى شەڭبەرىندە وتكەن Kazakhstan» پانەلدىك سەسسياسىندا ايتتى. سامميتكە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان NPL الەمدىك نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن نەگىزگى ويىنشىلار قاتىستى: ۇزدىك 10 ءىرى جەكە كاپيتال قورلارى (Blackstone, KKR), اسا ءىرى ينۆەستيتسيالىق بانكتەر (Goldman Sachs, J.P. Morgan), سترەستىك اكتيۆتەر قورلارىن باسقارۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق باسقارۋشى كومپانيالار (Bain Capital, Apollo, Altamira) جانە جەتەكشى الەمدىك اۋديتورلىق كومپانيالاردىڭ كونسۋلتانتتارى.
اگەنتتىكتىڭ حابارلاۋىنشا, ءىس-شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى جانە جەكە ينۆەستورلارمەن جانە باسقارۋشى كومپانيالارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋ ءۇشىن بانك سەكتورى نارىعىنىڭ اعىمداعى جاي-كۇيىنە شولۋ جاساۋ جانە پروبلەمالىق قارىزداردىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ, سونىمەن قاتار سترەستىك اكتيۆتەردىڭ ءوتىمدى نارىعىن دامىتۋ بويىنشا اگەنتتىك قابىلداپ جاتقان شارالاردى ۇسىنۋ.
«سترەستىك اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتۋدى جەدەلدەتۋ ماقساتىندا اگەنتتىك پروبلەمالىق كرەديتتەردى ساتىپ الۋشىلار ءۇشىن قولايلى سالىق رەجىمىن قۇرۋعا باعىتتالعان رەتتەۋشىلىك شارالاردى قابىلدادى. بۇدان باسقا, سترەستىك اكتيۆتەردى باسقارۋدى جۇزەگە اسىراتىن بانكتەردىڭ بالانستارىندا بولۋىنىڭ 3 جىلدان اسپايتىن جانە ولاردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ بالانستارىندا 5 جىلدان اسپايتىن شەكتى مەرزىمدەر بەلگىلەندى», دەلىنگەن اگەنتتىك حابارلاماسىندا.
اگەنتتىك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە سترەستىك اكتيۆتەردىڭ كولەمى بانك سەكتورى اكتيۆتەرىنىڭ 6 پايىزى (2,5 ترلن تەڭگە) بولىپ باعالانادى. بۇل نارىققا جاڭا الەۋەتتى ينۆەستورلاردىڭ كىرۋى ءۇشىن تارتىمدى بولىپ تۇر.
وسى نارىققا جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋ ماقساتىندا 2022 جىلعى 4 شىلدەدە جەكە ينۆەستورلاردى, ونىڭ ىشىندە بەيرەزيدەنتتەردى قوسۋ ارقىلى سترەستىك اكتيۆتەردى ساتىپ الۋشىلار ءتىزىمىن كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن زاڭ دا قابىلدانعان ەدى.
«بۇل بانكتەردىڭ بالانستارىن جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەردەن تازارتۋدىڭ نارىقتىق تەتىگىن جاسايدى, سونداي-اق جاڭا ينۆەستورلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىنا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن قوسا سترەستىك اكتيۆتەر نارىعى ءۇشىن تولىققاندى ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ قاجەت. وعان سترەستىك اكتيۆتەردى ەركىن ساتىپ الۋ مەن ساتۋ ءۇشىن الاڭ قۇرۋ جانە نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشى ءۇشىن اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ كىرەدى. بۇل ءۇشىن اگەنتتىك سترەستىك اكتيۆتەردى ساتىپ الۋ مەن ساتۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسىن قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىر. تسيفرلىق پلاتفورما سترەستىك اكتيۆتەر تۋرالى اقپاراتتى ستاندارتتاۋعا جانە نارىقتىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا, ينۆەستورلار بازاسىن كەڭەيتۋگە, سونداي-اق سترەستىك اكتيۆتەردى ساتىپ الۋ مەن ساتۋ ءۇشىن قايتالاما نارىقتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
جالپى العاندا, سامميت شەڭبەرىندە سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىن جانە جاھاندىق NPL (non performing loans – مەرزىمى وتكەن كرەديتتەر) نارىعىن دامىتۋعا شولۋ, قارجى سەكتورىن قالىپقا كەلتىرۋ جانە وڭىرلىك سىن-قاتەرلەر تالقىلاندى.
اباي ايماعامبەت,
«Egemen Qazaqstan»
