اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن مەجەلەۋ جانە بالىق اۋلاۋ ايماقتارىنىڭ شەكتەس ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى بايانداما جاسادى. بۇل شارتقا 2021 جىلعى 25 قازاندا اشعاباد قالاسىندا قول قويىلعان.
«شارتقا سايكەس تاراپتار قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى اۋماقتىق سۋلاردى جانە بالىق اۋلاۋ ايماقتارىنىڭ شەكتەس ۋچاسكەلەرىن بولەتىن كاسپي تەڭىزىندەگى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكاراسى سىزىعىن انىقتادى. شارتتىڭ راتيفيكاتسيالانۋى جانە كۇشىنە ەنۋى وڭتۇستىك مەجەلەردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن دەليميتاتسيالاۋ ۇدەرىسىن تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى م.تىلەۋبەردى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, اتالعان شارت كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى ەلدەر اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى زاڭدى تۇردە بەكىتەتىن تاريحتاعى العاشقى قۇجات بولماق.
«تۇرىكمەنستان جاعى اتالعان شارتتى بيىل 17 ساۋىردە راتيفيكاتسيالادى. زاڭدى قابىلداۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنا قايشى كەلمەيدى», مينيستر.
دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا سىرتقى ىستەر مينيسترىنە ساۋالدارىن قويدى. ماسەلەن, نۇرلىبەك وجاەۆ كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنە قاتىستى قانداي ماسەلە بار ەكەنىن سۇرادى. مۇحتار تىلەۋبەردى كاسپي تەڭىزى ارقىلى شەكتەسەتىن ەلدەردىڭ اراسىندا سالالىق كەلىسىمدەر جاسالىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىعى جونىندەگى كونۆەنتسيانى ەلىمىز راتيفيكاتسيالاعان بولاتىن. قازاقستانمەن بىرگە تەڭىزبەن شەكتەسەتىن رەسەي, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان ەلدەرى دە كونۆەنتسيانى ماقۇلداعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا يران تاراپىنىڭ جاۋابىن كۇتىپ وتىرمىز. ويتكەنى ولار ەڭ بىرىنشىدەن, باستاپقى تىك جاعالاۋ سىزىقتارىن وتكىزۋ شارتىمەن بىرىكتىرۋ قاجەت دەپ وتىر. سەبەبى بارىمىزگە بەلگىلى, بۇرىن يران بۇل تەڭىزدى ءبىر مەملەكەتپەن, ياعني كەڭەس وداعىمەن بولىسكەن ەدى, قازىرگى تاڭدا تەڭىز 5 مەملەكەتتىڭ يەلىگىندە. سوندىقتان يران تاراپى ءۇشىن بۇل وتە كۇردەلى ماسەلە. ولاردىڭ دەپۋتاتتارىمەن كەلىسۋ ءۇشىن ەكىنشى شارتپەن كەلىسىمگە كەلۋ كەرەك. شارتتى ورناتۋ ءۇشىن جوعارى جۇمىس توبى قۇرىلعان. قازىرگى تاڭدا 5 مەملەكەتتىڭ جۇمىس توبى وسى جۇمىستىڭ شەڭبەرىندە شارتتى جوبالاردى قاراستىرىپ جاتىر.
ارينە, تەڭىز بولعاننان كەيىن قاراستىرىلاتىن ماسەلەلەر وتە كوپ. سول سەبەپتى قازىرگى تاڭدا ءبىز باسقا مەملەكەتتەرمەن سالالىق كەلىسىمدەردىڭ جوبالارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. ەڭ بىرىنشىدەن, براكونەرلىكپەن كۇرەس نەمەسە تەڭىزدەگى قۇتقارۋ ماسەلەلەرى جانە كاسپي تەڭىزىن دامىتۋعا باعىتتالادى», دەدى م.تىلەۋبەردى.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جۇمىسقا الىندى.
جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. «اق جول» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتارى پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا ەلگە كەلگەن رەسەيلىكتەر تۋرالى ماسەلە كوتەردى.
«قازاقستان قاي زاماندا دا قىسىم كورىپ, ءوز ەلىنەن قاشىپ, بوسقىن اتانعان تالاي حالىقتى ءوز باسىنداعى قيىنشىلىقتارعا قاراماستان, قۇشاق جايا قارسى الىپ, امان الىپ قالعانىنا تاريح كۋا. قازاقستان وركەنيەتتى ەل رەتىندە, رەسەي شەكاراسىنان ەلىمىزگە باس ساۋعالاعان ازاماتتارعا تاعى پانا بولدى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەشەگى اقپاراتى بويىنشا 200 مىڭ ادام رەسەيدەن كەلگەن, 140 مىڭ ادام ەلىمىزدەن شىققان. ال 30 قىركۇيەكتە «فوربس» جۋرنالىندا جاريالانعان ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, جالپى بۇگىندە ەلىمىزدە 350 000 رەسەي ازاماتى تۇراقتى تۇرىپ جاتىر. وتكەن اپتاداعى كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى استانا مەن الماتىعا, شەكارالاس وبلىس ورتالىقتارىنا ورنالاسقان. ونسىز دا ىشكى ميگراتسيانىڭ سالدارىنان تۇرعىندارىنىڭ سانى كۇرت وسكەن ۇلكەن قالالارىمىزعا ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قىسىم ارتىپ وتىر», دەدى دەپۋتاتتىق ساۋالدى وقىعان بەرىك دۇيسەنبينوۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اسكەر جاسىنداعى رەسەي ازاماتتارىنىڭ ەلىمىزگە جاپپاي قونىس اۋدارۋى بۇگىنگى پوستكەڭەستىك ۋشىققان گەوساياسي جاعدايدا حالقىمىزدى قاتتى الاڭداتادى.
«ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى – تاۋەلسىزدىگىمىز, جەر تۇتاستىعىمىز, ەلدىڭ اماندىعى مەن حالقىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرى. ءارتۇرلى سەبەپپەن ءبىزدىڭ ەلىمىزگە قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولعان شەتەل ازاماتتارىنىڭ اراسىنان بۇگىن قازاقستان وندىرىسىندە قاجەت, جەتىسپەيتىن تەحنيكالىق, IT سالاسىنىڭ ماماندارى ءوز ورىندارىن تاۋىپ, ەل ەكونوميكاسىنا پايداسىن تيگىزىپ, ءبىر كىرپىش بولىپ قالانسا, وعان ءبىز بيزنەس پارتياسى رەتىندە تۇسىنىستىكپەن قارايمىز. الايدا ولار قازاقستان كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنا باعىنۋعا, ءتىلىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىزدى قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى. سونداي-اق ميگراتسيالىق داعدارىستى پايدالانىپ, ەل ءىشىن ارانداتۋشىلاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە دە توسقاۋىل قويىلۋعا ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ كەيبىر ايماقتارىندا ارانداتۋ وقيعالارى بوي كورسەتۋدە. قىلمىستىق ىستەر قوزعاپ, ارانداتۋشىلاردىڭ الدىن شۇعىل الىپ جاتقان قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. وسى ورايدا, قازاقستاندا قانشا رەسەي ازاماتتارى بار ەكەنىن ناقتىلاپ, جاۋاپ بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
دەپۋتات يۋري لي قارجىلىق سالاعا جاۋاپتى بىرنەشە مەكەمە باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا نەسيەسىن تولەي الماي جۇرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى 1,5 ملن ادامنان اسقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
«قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2022 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاعداي بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە, ميكروقارجى ۇيىمدارىنا جانە كوللەكتور اگەنتتىكتەرگە قاتىستى قارىزدى تولەمەۋ مەرزىمى 90 كۇننەن اسىپ كەتكەن بورىشكەرلەردىڭ سانى 1 520 000 ادام بولدى», دەدى يۋري لي. ونىڭ ايتۋىنشا, ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ قارىز پورتفەلىندە بورىشكەرلەردىڭ سانى 38 پايىزدى قۇراپ وتىر. «قارىز العان 10 ادامنىڭ تورتەۋى نەسيەسىن وتەي الماي وتىر», دەدى دەپۋتات.
بۇدان بولەك, تاعى بىرنەشە دەپۋتات ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا ساۋالدارىن جولدادى.
