اتالعان ماسەلە بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين بايانداما جاسادى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا بىرقاتار ماسەلە قارالعان. مىسالى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ ەڭبەك شارتتارىنىڭ مەرزىمى وزگەرتىلەدى. مۇشە مەملەكەتتىڭ كوميسسياعا جۇمىس ىستەۋگە نيەت بىلدىرگەن كانديداتتاردى ۇلتتىق ىرىكتەۋدى جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى. قىزمەتكەرلەردى قابىلداۋ مەرزىمى شەكتەلمەگەن ۋاقىتتان 5 جىلدىق كەلىسىمشارتقا اۋىستىرىلماق.
«كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى ادامدارىمەن جاسالاتىن ەڭبەك شارتتارىنىڭ مەرزىمىن 4 جىلدان باستاپ كوميسسيا القاسىنىڭ جۇمىس مەرزىمىنەن اسپايتىن مەرزىمگە وزگەرتۋ ەسكەرىلگەن. قازىرگى تاڭدا كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىس كەزەڭى كوميسسيا القاسىنىڭ كەزەكتى قۇرامىنىڭ جۇمىس كەزەڭىنە بايلانىستىرىلماعان.
بۇل جاعداي 4 جىلدىق كەلىسىمشارت مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا وراي ديرەكتور نەمەسە ديرەكتوردىڭ ورىنباسارلارى كوميسسيا القاسىنىڭ جاڭا مۇشەسىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا ۇلگەرمەگەن كەزدە كوميسسيانىڭ جۇمىسىندا قيىندىقتار تۋعىزادى. بۇل رەتتە جاڭا لاۋازىمدى تۇلعالاردى تاعايىنداۋ, سونداي-اق بۇرىن جۇرگىزىلگەن جۇمىسقا تولىققاندى تارتۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت الادى. وسى نورما كوميسسيا القاسىنىڭ جاڭا قۇرامىنىڭ كەلۋىمەن كوميسسيانىڭ لاۋازىمدىق دەڭگەيىن ءبىر مەزگىلدە جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.جۇمانعارين.
سونداي-اق لاۋازىمدارعا ورنالاسۋعا كونكۋرس وتكىزۋ كەزىندە كوميسسيانىڭ ۇلتتىق ىرىكتەۋ ناتيجەلەرىن ەسەپكە الۋ كوزدەلگەن. قازىرگى تاڭدا كوميسسيا دەپارتامەنتتەرى بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلۋگە ءتيىستى كونكۋرستىق نەگىزدە قىزمەتكەرلەردەن جاساقتالادى. بۇل نورما كوميسسيانىڭ ءتيىستى بىلىكتىلىك تالاپتارىن, وداققا مۇشە مەملەكەتتەردە وتكىزىلەتىن ۇلتتىق بىلىكتىلىك ىرىكتەۋىنىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرۋگە باعىتتالعان. ۇلتتىق ىرىكتەۋ كوميسسياسىندا قازاقستان ازاماتتارىن ىرىكتەۋدى رەگلامەنتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«اتتەستاتتاۋ ناتيجەلەرىن ەسكەرىپ, القانىڭ جەتەكشىلىك ەتەتىن مۇشەسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ولاردى ۇزارتۋ مۇمكىندىگىمەن كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەرزىمسىز ەڭبەك شارتتارى 5 جىلدىق شارتتارعا اۋىستىرىلادى. بۇگىنگى تاڭدا كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك شارتتارىندا كوميسسياداعى ەڭبەك قىزمەتىنىڭ كەلىسىمشارتىن اياقتاۋدىڭ قانداي دا ءبىر مەرزىمدەرى كوزدەلمەگەن. وسى نورمانى ىسكە اسىرۋ كوميسسيانىڭ كادرلىق قۇرامىن جاڭارتۋعا, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ وكىلدىگىن كۇشەيتۋگە, سونداي-اق قازاقستان وكىلدەرىن كوميسسيادا روتاتسيالاۋدى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.جۇمانعارين.
بۇدان بولەك, ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر حاتتاما كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن جاسالعان ەڭبەك شارتتارىندا كورسەتىلگەن مەرزىمدەر وتكەنگە دەيىن كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋىن جالعاستىرۋعا باعىتتالعان. كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىن مەرزىمدى كەلىسىمشارتتارعا اۋىستىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار حاتتامادا كوزدەلگەن وزگەرىستەر كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ 6 اي ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وسى تۇزەتۋلەر كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن جاسالعان كەلىسىمشارتتارى كونكۋرس وتكىزىلمەستەن قايتا جاسالادى.
«حاتتاما ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ كادرلىق قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تەتىگىن ناقتىلاۋدى كوزدەيدى. قابىلدانعان زاڭ كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك شارتتارىنىڭ تالاپتارىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار پرەمەر-مينيسترگە دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. اسقار شاكىروۆ باستاعان دەپۋتاتتار توبى ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى قوستاناي, قاراعاندى, شىعىس قازاقستان جانە باسقا دا وبلىستاردا بولعان ءورت كەزىندە قايعىلى جاعدايعا اكەپ سوققان پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى.
وسى ورايدا اسكەريلەندىرىلگەن اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتىن مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارۋدى ۇسىندى. ءورت سوندىرۋشىلەر ءتىلسىز جاۋعا وتكەن عاسىردىڭ 60-70-جىلدارى شىعارىلعان ارنايى تەحنيكالارمەن قارسى تۇرعان. سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار ەلدەگى قاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتىلەردەگى اۆاريالاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ جونىندەگى جالعىز مەملەكەتتىك قىزمەت 2018 جىلى جەكەمەنشىككە وتكەنىن, ونىڭ بالانستىق قۇنىنان ەكى ەسە تومەن سوماعا جەكەشەلەندىرىلگەنىن ەسكە سالدى.
«وسى ماسەلە بويىنشا ءبىزدىڭ كوميتەتتىڭ سەناتورلارى اتالعان كاسىپورىندى جەكەشەلەندىرۋدىڭ زاڭدىلىعىن ونىڭ تەڭگەرىمدىك قۇنىنان ەكى ەسە ارزان سوماعا تەكسەرۋ وتىنىشىمەن, سونداي-اق مەملەكەتتىك قاتىسۋدى ەنگىزە وتىرىپ جانە «ازاماتتىق قورعاۋ تۋرالى» بەيىندى زاڭدى جەتىلدىرە وتىرىپ, كاسىپورىننىڭ پورتفەلىن ءارتاراپتاندىرۋدى ۇسىنعان بەس دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وكىنىشكە قاراي, وسى كاسىپورىندى جەكەشەلەندىرگەن مەملەكەت مامانداندىرىلعان قىزمەتتەن ايىرىلدى», دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋال ماتىنىندە.
رىسقالي ابدىكەروۆ سۋارمالى جەرلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالىپ, سۋارمالى ەگىنشىلىك سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى ۇسىندى. سەناتور ايتقان اقپارات بويىنشا 1990-جىلدارى الەمدە بالاماسى جوق قانىش ساتباەۆ اتىنداعى كانال اۋماعىنداعى سۋارمالى ەگىستىك القابى 80 مىڭ گەكتار بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا تەك 13 مىڭ گەكتار قالعان. وسىلايشا, قولدا بار مۇمكىندىكتىڭ تەك 10 پايىزى عانا پايدالانىلادى. دەپۋتات مۇنىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرىندەگى سۋارمالى ەگىنشىلىكتە سۋ تاپشىلىعى اياسىندا بولىپ جاتقانىنا تاڭدانىس ءبىلدىردى.
ءلاززات قالتاەۆا مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ەلەكتروندىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمسىزدىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, توتەنشە جاعداي كەزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ بۇل توبى اقپاراتقا قول جەتكىزە الماۋمەن قوسا الەۋمەتتىك كومەك پەن قىزمەتتەردى, ونىڭ ىشىندە ونىمدەر مەن ءدارى-دارمەكتەردى جەتكىزۋگە ونلاين تاپسىرىس بەرە المادى.
«مۇگەدەك ادامداردى اقپاراتپەن, تسيفرلىق رەسۋرستارمەن جانە سەرۆيستەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قولدانىستاعى ستاندارتتاردى قايتا قاراۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. كۇن تارتىبىندە تۇرعانىنا كوپ ۋاقىت بولسا دا «باسپا اقپاراتىندا جاريالانعان شىعارمالاردى سوقىر جانە كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان نەمەسە باسقا دا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدارعا قابىلداۋدى جەڭىلدەتۋ تۋرالى» مارراكەش كەلىسىمىنە قول قويىلعان جوق. مادەني, ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي رەسۋرستارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وسى شارتقا قول قويۋ, سونداي-اق اۋديودەسكريپتسيانى ەنگىزۋ – كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان قازاقستاندىق تۇلعالاردىڭ كوپتەن بەرگى سۇرانىسى بولىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
تالعات مۇساباەۆ مەملەكەتتىك اۆتوماتتاندىرىلعان شۇعىل شاقىرۋ جونىندەگى اقپارات جۇيەسىندە كەزدەسەتىن اپاتتار كەزىندەگى پروبلەمالاردى كوتەردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, اپات كەزىندە اتالعان جۇيە اۆتوكولىكتىڭ كوورديناتتارىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ, قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي تۋرالى جەدەل قىزمەتتەرگە حابارلاما جىبەرەدى.
سۇلتان دۇيسەمبينوۆ اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگىن جانە جول جوندەۋ جۇمىستارىن اتقارۋ كەزىندە جەكەلەگەن باس مەردىگەر كومپانيالاردىڭ جاۋاپسىزدىعىن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى 2-3 جىلعا كەشىگىپ قالدى, ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەدى جانە تەحنيكا نەگىزىنەن بوس تۇر.
سەناتور مەردىگەر كومپانيالاردىڭ ءوز مىندەتتەمەسىن ۋاقتىلى جانە ساپاسىز جاساۋى, بىلىكتى ماماندار مەن قاجەتتى تەحنيكانىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, كونكۋرستاردىڭ وتكىزىلۋىن قاداعالاۋ مەن باقىلاۋدىڭ بولماۋى, سونداي-اق كونكۋرستا جەڭىپ شىققان مەردىگەرلەردىڭ مىندەتتەمەسى قوسالقى مەردىگەرگە بەرىلگەنى وسىعان سەبەپ بولدى دەپ سانايدى. بۇل كەيىننەن جاۋاپتى ادامداردى ىزدەۋدى قيىنداتادى.
«جول جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ۋاقىتىندا جۇرگىزىلمەۋى, جولداردىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەن بولىگىندە جول جيەكتەرىنىڭ جاسالماۋى جانە دە پايدالانۋداعى جولداردىڭ تومەن ساپاسى جول-كولىك وقيعاسى كورسەتكىشتەرىنىڭ جىل سايىن وسۋىنە تىكەلەي سەبەپكەر بولىپ وتىر. مىسالى, جەتىسۋ وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاس جولداردا 2020 جىلى 144 جول-كولىك وقيعاسى بولعان. سونىڭ سالدارىنان 48 ادامنىڭ ءومىرى قيىلىپ, 223 جولاۋشى زارداپ شەككەن. 2021 جىلعى جول-كولىك وقيعاسى – 186, قايتىس بولعاندار – 76, زارداپ شەككەندەر – 368. 2022 جىلدىڭ 7 ايىندا 105 جول-كولىك وقيعاسىندا 45 ادام قايتىس بولدى, 157 ادام زارداپ شەكتى», دەدى سەناتور س.دۇيسەمبينوۆ.
