سۇحبات • 27 قىركۇيەك، 2022

زاماناۋي كىتاپحانا

231 رەت كورسەتىلدى

مىناۋ زىمىراعان زاماندا كىتاپحانا وقىرمانعا كىتاپ ۇس­تاتىپ، كىتاپ قابىلداپ قانا وتىرا­تىن ورىن ەمەس. باعى­تى دا، ماقساتى دا وزگەرگەن. الدىڭعى جىل­دارى مەملەكەت باس­شى­سى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا جا­لاقى­لارىن كوتەرۋدى تاپسىرىپ، كىتاپحانا قىز­مەتكەرلەرىنە تىڭ سەرپىن بەرگەن. سودان بەرى بۇل سالادا نە وزگەردى، نە ىستەلدى دەگەن ويمەن وبلىستىق ا.پۋشكين اتىنداعى كىتاپحانانىڭ ديرەك­­تورى بيبىگۇل جام­بىل­قىزىمەن اڭگىمە­لەسكەنبىز.

– كورىپ ءجۇرمىز، كىتاپحانالار­دىڭ ءىشى زاماناۋي تەحنيكالارمەن قامتىلعان، جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلگەن، ءتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇ­مىس ىستەپ تۇر. ەستيار بالادان ەڭكەي­گەن قارياعا دەيىن كىتاپحاناعا كوپ كەلەدى. ءبىز بايقاي بەرمەيتىن شى­عار­مىز، قازىرگى كىتاپحانانىڭ بۇ­رىن­عى كىتاپحانالاردان تاعى قان­داي ايىرماشىلىعى بار؟

– وتكەن عاسىردا كىتاپحانانى «كى­تاپ عيباداتحاناسى» دەپ اتايتىن. ويتكەنى كىتاپحانالار تەك كىتاپ، گازەت-جۋرنال سىندى باسىلىمداردى ساقتاۋ، ولاردى وقىرمانعا ۋاقىتشا پايدالانۋعا ۇسىنۋ ورتالىعى عانا بولدى. جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارى قاتاڭ تسەنزۋرادان ءوتىپ، باسپادان جارىققا شىققان سوڭ كىتاپحانالارعا جوسپار بويىنشا ءتۇسىپ تۇردى. سول كەزدەگى كىتاپحانا جالعىز عانا اقپارات ورنى بولاتىن. ءبىلىمدى كىتاپتان، اقپا­راتتى گازەت-جۋرنالداردان الاتىنبىز. 1975 جىلداردان باستاپ تەلە­ديدار پايدا بولدى. ال 2000 جىل­دارى ينتەرنەت شىقتى. بۇگىن ءبىز كە­رەك­تى اقپاراتقا، ءان-كۇيگە، فيلم­دەرگە ۇيدە وتىرىپ-اق قول جەتكىزە الامىز. سونىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە كىتاپحانا ءۇشىن باسەكەلەستىك ورتانى قالىپتاستىرادى. سوندىقتان ءبىز­دىڭ دە جۇمىسىمىزدى وزگەرتۋگە تۋرا كەلدى. مىسالى، كەز كەلگەن ازامات ينتەرنەتتەن قىزىقتىرعان اقپاراتىن ءوزى تاڭداپ الادى، ەشكىمنەن رۇقسات سۇرامايدى. ءبىز دە 2011 جىلدان بەرى كىتاپحانانىڭ وقۋ زالدارىنداعى كىتاپ قورىن اشىپ قويدىق. ياعني وقىرمان ءوزى سورەلەرگە بارىپ، قالاعان كىتاپ، گازەت-جۋرنالداردى قاراپ، كەرەگىن تاڭداپ الادى. سول كەزدە قولعا العان RFID تەحنولوگيا نەگىزىندە ءار كىتاپ ماگنيتتىك چيپپەن قامتىلعان، كەز كەلگەن كىتاپحانا پايدالانۋشىسى ەلەكتروندى وقىرمان بيلەتىمەن كىرىپ، ۇيگە وقۋعا العان كىتاپتارىن كىتاپحانا­داعى ارنايى تەرمينال ارقىلى ءوزى تىر­كەپ، سوڭىنان ءوزى قايتارادى. ارينە، قاجەت بولسا، كىتاپحاناشى كومەگىنە جۇگىنەدى.

سونىمەن قاتار زاماناۋي كىتاپحا­نانىڭ ۇتىمدىلىعى – ۋاقىتتى ءتيىم­دى پايدالانۋ. مىسالى، بۇگىنگى قو­عام تەلەديداردى، ينتەرنەتتى شاي ءىشىپ وتى­رىپ-اق پايدالانادى. سون­دىق­تان ءبىز دە كىتاپحانانىڭ كەز كەل­گەن نۇكتەسىندە ينتەرنەتكە تەگىن قول­جە­تىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتتىك. وقىر­مان كىتاپحانانىڭ كومپيۋتەرلەرىنەن نەمەسە ءوزىنىڭ نوۋتبۋگىنەن ينتەرنەت­تى قولدانا الادى. كەرەك ماتەريالداردى تسيفرلىق نۇسقاعا اۋدارىپ الۋ ءۇشىن سكانەر دە بار. جازعان شى­عارماسىن باسىپ العىسى كەلسە، كىتاپحانا پرينتەرىن پايدالانا الادى. ەڭ باستىسى، وقىرمان كىتاپحانادان وزىنە كەرەكتى اقپاراتتى عانا ءدوپ ءتۇسىپ تاۋىپ الادى. ينتەرنەتتىڭ يىرىمىنە ءتۇسىپ كەتپەيدى.

– مەنىڭ بىلۋىمشە، كىتاپحانا كىتاپ تاراتىپ، وقىرماندى اقپا­راتپەن قامتىپ قانا وتىرمايدى. شا­ڭى­راقتارىڭىزدا بىرنەشە ۇيىر­مە بار.

– ءيا، بارىنە توقتالىپ جاتپاي-اق قويايىن، مىسالى جاستار ءۇشىن قازىر شەت ءتىلى اۋاداي قاجەت. وسى جاعداي­دى ەسكەرىپ، كىتاپحانا قابىرعاسىندا اقىسىز ورىس، اعىلشىن، نەمىس، فرانتسۋز تىلدەرىندە سويلەۋ كلۋبتارى ۇيىم­داستىرىلعان. ولارعا شەتەلدەردەن كەلگەن ماماندار مەن امەريكا، ەۆروپادا وقىعان جەرلەس ستۋدەنتتەردى تارتامىز. بىرىگىپ ۇيىمداستىرىل­عان ءتۇرلى كەزدەسۋلەرگە، تاقىرىپتىق باعدارلامالارعا وقۋشىلار، ستۋدەنتتەر، جالپى، كەز كەلگەن تۇرعىن تەگىن قاتىسا الادى.

وسى تۇستا ايتا كەتەيىن، تسيفرلى قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 80-90 پايىزى ونلاين بەرىلەدى. ولاردى ءبىز egov.kz ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى ارقىلى الا الامىز. شىندىعىندا، حالىقتىڭ كوبى ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىن قولدانا المايدى. بىلتىر ونلاين ساناق جۇرگىزىلگەندە قانشا­ما تۇرعىن قايدا بارىپ، نە ىستەرىن بىلمەدى. مۇنداي جاعدايدا تۇرعىندار كىتاپحاناعا كەلىپ كومەك سۇراي الادى. ول ءۇشىن بىزدە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا كومەك بەرەتىن ورىندار بار. مۇندا ماماندار ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىن پايدالانۋعا كومەكتەسەدى، تەگىن ارنايى كەڭەس، وقۋلار ۇيىمداستىرادى.

ورايى كەلگەندە قوسا كەتەيىن، جاستارعا بەينەمونتاج، فوتوشوپ، باعدارلامالاۋ، روبوتتەحنيكا، 3D-مو­دەلدەۋ، گرافيكالىق ديزاين، كوميكس سالۋ سىندى ۇيىرمەلەر اقىسىز جۇمىس ىستەيدى.

– زاماننىڭ دامۋىنا قاراي ەرتەڭگى كۇنى كىتاپحانالار قوعامعا قاجەتتىلىگىن جوعالتىپ الماي ما؟ وسى جونىندە ءوز ويىڭىزدى ايتساڭىز.

– كىتاپ وقىلمايدى دەگەن قوعام­دىق پىكىر بار. بىراق ونى ناقتى زەرتتەگەن ەشكىم جوق. جاسىراتىنى جوق، كىتاپحاناعا كەلمەي-اق ەلەكتروندى كىتاپحانادان تاڭداعان شىعارمانى جۇكتەپ الىپ وقي بەرۋگە بولادى. دەگەنمەن كىتاپحاناعا كەلىپ جۇرگەن وقىرمانداردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جانە وقىرماندى كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن كىتاپ قورىن دامىتىپ، جاڭارتىپ وتىرۋعا تىرىسامىز. ول ءۇشىن كىتاپ باسپالارىمەن ۇنەمى بايلانىستا بولامىز. الەمدىك ادەبي بايقاۋلاردى دا قاداعالايمىز. جالپى، كىتاپ قورىن تولىقتىرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلىپ وتىرادى. بيىل 21 ملن تەڭگە ءبولىندى. ول قارجىعا الىنعان كىتاپتار ءبىز­دىڭ جانە وبلىسىمىزداعى اۋداندىق، اۋىلدىق كىتاپحانالارعا تاراتىلادى.

2021 جىلدان بەرى كىتاپحانا­مىز­دىڭ تاجىريبەسىنە «ونەگەلى سۇح­بات» باعدارلاماسى ەنگىزىلىپ، اقىن-جازۋشىلاردان ينتەرۆيۋ الامىز. ونى الەۋمەتتىك جەلىدە وقىرمانعا ۇسى­نامىز.

– ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ جات­قاندارىڭىزدى وقىرمان قا­ۋىم كورىپ، ءبىلىپ وتىر. ال بيىل با­لا­لار جىلى اياسىندا قانداي جۇ­مىس­تار اتقارىلدى؟

– ءبىزدىڭ كىتاپحانادا بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەرگە ارنالعان ءبىلىم ورتا­­لىعى الاڭى جاسالعان. جىل سا­يىن «وقۋ كوشباسشىسى»، «وقى جانە جەڭىسكە جەت!» اتتى وبلىستىق وقىر­ماندار سايىستارى وتەدى، سونىمەن بىر­گە «ادەبي شىعارما جەلىسىمەن سالىن­عان ەڭ ۇزدىك سۋرەت»، ادەبي چەللەندج سياقتى كوپتەگەن ءىس-شارا وتەدى. جاس كىتاپحانا ماماندارى «شام تۇبىندەگى ەرتەگى» بەينەجوباسىن قولعا الدى.

– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا ين­كليۋزيۆتى قوعام ماسەلەسى توڭىرەگىندە تاپ­سىرما بەرگەنى بەلگىلى. بۇل با­عىتتا سىزدەردىڭ تاراپتان قانداي جوبالار قولعا الىندى؟

– ءبىزدىڭ كىتاپحانا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋعا عانا ەمەس، ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا دا كومەكتەسەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كىتاپحانادا ەرەكشە ادامدار ساناتىنان 3 شتاتتىق جا­نە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ جولداماسى بويىنشا 4 شتاتتان تىس قىزمەتكەر جۇمىس اتقارىپ ءجۇر.

– اڭگىمەڭىزگە مىڭ دا ءبىر راحمەت. وقىرماندارىڭىز كوپ بولسىن!

 

اڭگىمەلەسكەن

مەرەي قاينار ۇلى،

«Egemen Qazaqstan»

 

وسكەمەن

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اققان جۇلدىز ىزىمەن

تانىم • كەشە

ساحناعا ادالدىق

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار