اتاپ ايتقاندا, «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە (سالىق كودەكسى) جانە «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
قۇجات جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ بايانداما جاسادى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا بىرنەشە ماسەلە ەسكەرىلگەن.
ء«بىرىنشى بلوك – ەڭبەكاقى قورىنا جۇكتەمەنى ازايتۋ. مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جيىنتىق جۇكتەمەنى ازايتا وتىرىپ, ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان الىناتىن بىرىڭعاي تولەمدى ەنگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
قازىرگى ۋاقىتتا ەڭبەكاقى قورىنان مولشەرلەمەلەرى, ەسەپتەۋ بازالارى ءارتۇرلى بىرنەشە تولەم تولەنەدى. بۇل تولەمدەردى ءبىر تولەمگە بىرىكتىرۋ ۇسىنىلادى. الەۋمەتتىك اۋدارىمدار مولشەرى قىزمەتكەرلەرگە تولەنەتىن بولاشاق تولەمدەرگە اسەر ەتەتىندىكتەن, جۇكتەمەنى جەكە تابىس سالىعى ەسەبىنەن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
بىرىڭعاي مولشەرلەمەدە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋ جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمدار مولشەرلەمەسىنىڭ ءوسۋى ەسكەرىلەدى. تولەمدى ارناۋلى سالىق رەجىمدەرىندەگى ميكرو جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى ەرىكتى نەگىزدە قولدانادى. سوما بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم تەتىگىنە ۇقساس بولىنەدى. وسىلايشا, بىرىڭعاي تولەم سالىقتار مەن ەڭبەكاقى تولەمدەرىن ەسەپتەۋدى جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
تۇزەتۋلەردىڭ ەكىنشى باعىتى سالالىق زاڭنامالارداعى وزگەرىستەرمەن بايلانىستى. جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى كەزىندە سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ قاراستىرىلعان.
«ماسەلەن, بانكروت دەپ تانۋ ءۇشىن سوتقا جۇگىنگەن كەزدە مەملەكەتتىك باجدىڭ مولشەرىن, سونداي-اق بەرەشەكتى ەسەپتەن شىعارعان جاعدايدا سالىق تاۋەكەلدەرىن الىپ تاستاۋدى انىقتاۋ ۇسىنىلادى. كەلەسى نورما جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنا قاتىستى. 2024 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك بالانستى جۇرگىزۋ توقتاتىلادى. قورلار جاڭا جۇيە بويىنشا باعالانادى. وسىعان بايلانىستى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالىعىن سالۋ وبەكتىسى وزگەرتىلمەك», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, تۇزەتۋلەردىڭ كەلەسى بولىگى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. بالىق اۋلاۋ كاسىپورىندارى بالىقتى وڭدەۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىن 70 پايىزعا ازايتۋ جوسپاردا بار. قازىر مۇنداي جەڭىلدىكتى بالىق ءوسىرۋشى قوجالىقتار قولدانادى.
«قانت ءوندىرىسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن شيكى قانت يمپورتىن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ, سونداي-اق قانت وندىرۋشىلەر ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى ۇزارتىلادى. كەلەسى نورما تازارتىلعان التىندى ساتۋعا قاتىستى. قازىر ۇلتتىق بانككە مۇنداي التىندى ساتقاندا قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتادى. وسى نورما التىندى زەرگەرلەرگە دە ساتۋ كەزىندە قولدانىلادى. سونداي-اق ەلەكتر جەلىلەرىن ىرىلەندىرۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمنىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن وتەۋسىز الۋى كەزىندە سالىق مىندەتتەمەلەرىنىڭ تۋىنداۋىن بولدىرماۋ ۇسىنىلادى.
تۇزەتۋلەردىڭ ءتورتىنشى بلوگى كولىك جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان. تەمىرجول كولىگى سالاسىندا نولدىك ءتاريفتى قولدانا وتىرىپ, جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋشىلارعا ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسى قىزمەتتەرىن كورسەتۋ كەزىندە سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ كوزدەلگەن. ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا سەرتيفيكاتتار بەرگەنى ءۇشىن الىمداردى الىپ تاستاۋ بويىنشا نورمالار ەنگىزىلەدى, ويتكەنى قىزمەتتەردى ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىراتىن ۇيىم كورسەتەدى. سونداي-اق ترانزيتتىك اۋە كەمەلەرىنە جانارماي قۇيۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ نولدىك مولشەرلەمەسىن قولدانۋدى كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى. قازىر جەڭىلدىكتى تەك اۋەجايلار قولدانا الادى. اۆتوموبيل تاسىمالدارىن دامىتۋ ءۇشىن شىعارىلعان جىلى 7 جىلدان اسپايتىن ەرشىكتى تارتقىشتاردى باستاپقى تىركەۋ ءۇشىن الىمنان بوساتىلادى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
بەسىنشى باعىت جەكە تۇلعالاردىڭ تولەمدەرىنە قاتىستى. تىركەۋ فۋنكتسياسىن «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنا بەرۋگە بايلانىستى ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ ءۇشىن تولەمدەر الىپ تاستالماق.
«بەتتەر سانىنا بايلانىستى قازاقستان ازاماتىنىڭ پاسپورتىن بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باجدىڭ سارالانعان مولشەرلەمەلەرى, سونداي-اق بالالار ءۇشىن مەملەكەتتىك باجدى 2 ەسەگە تومەندەتۋ ۇسىنىلادى. بۇدان باسقا, چەك بەرمەۋ فاكتىلەرى تۋرالى حابارلاعانى ءۇشىن سىياقى الۋ, يپوتەكالىق كرەديت بويىنشا بەرەشەكتى ەسەپتەن شىعارۋ, جالداۋ قۇنىن تومەندەتۋ جانە تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋعا بيۋدجەتتىك سۋبسيديالار العان كەزدەگى سالىقتىق تاۋەكەلدەر الىپ تاستالادى.
التىنشى بلوك – سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەلەرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى ساقتىق قاعيداتىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. بيزنەس سۋبەكتىلەرى وزدەرىنىڭ كونتراگەنتتەرىنىڭ ادالدىعىن تەكسەرەدى, وسىلايشا ءتيىستى ساقتىقتى كورسەتەدى. سونداي-اق سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى وڭايلاتۋ, سونداي-اق ناقتىلاۋ جانە رەداكتسيالىق سيپاتتاعى نورمالار قاراستىرىلعان», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
بۇدان بولەك, جالپى وتىرىس بارىسىندا «2011 جىلعى 19 جەلتوقسانداعى كەدەن وداعىنىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى قولما-قول اقشا قاراجاتىن جانە (نەمەسە) اقشا قۇرالدارىن وتكىزۋ كەزىندە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. بۇل قۇجات جونىندە قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. بۇل حاتتاماعا 2021 جىلعى 20 شىلدەدە ماسكەۋ قالاسىندا قول قويىلدى.
«حاتتامامەن كەدەن وداعىنىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى قولما-قول اقشا قاراجاتىن جانە (نەمەسە) اقشا قۇرالدارىن وتكىزۋ كەزىندە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كiرiستەردi زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدi قارجىلاندىرۋعا قارسى iس-قيمىل تۋرالى 2011 جىلعى 19 جەلتوقسانداعى شارتتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى 2014 جىلعى 29 مامىرداعى شارتقا جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسى تۋرالى 2017 جىلعى 11 ساۋىردەگى شارتقا, سونداي-اق ولاردا قولدانىلاتىن تەرمينولوگيا مەن ۇعىمدىق اپپاراتقا سايكەس كەلتىرۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
جيىندا «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى قولما-قول اقشا قاراجاتىن جانە (نەمەسە) اقشا قۇرالدارىن وتكىزۋ كەزىندە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىندا اقپارات الماسۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. مينيستر ە.جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىمگە 2021 جىلعى 20 شىلدەدە ماسكەۋ قالاسىندا قول قويىلعان.
«وسى كەلىسىمدى ازىرلەۋدىڭ ماقساتى – جەكە تۇلعالاردىڭ قولما-قول اقشا قاراجاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىنان شەتەلگە وتكىزۋ بويىنشا اقپارات الماسۋ. كەلىسىمدە كەدەندىك ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ارقىلى قولما-قول اقشا قاراجاتىن جانە (نەمەسە) اقشا قۇرالدارىن وتكىزۋ كەزىندە ءوزارا ءىس-قيمىل جانە اقپارات الماسۋ ءتارتىبى ايقىندالعان.
اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ءبىر مەملەكەتتىڭ ۋاكىلەتتى, قۇقىق قورعاۋ جانە كەدەن ورگاندارىنىڭ ەكىنشى مۇشە-مەملەكەتتىڭ جاۋاپتى ورگانىنا سۇراۋ سالۋلارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. الماسۋ جولاۋشىلاردىڭ كەدەندىك دەكلاراتسياسىندا جانە تاۋارلار دەكلاراتسياسىندا جەكە تۇلعا مالىمدەگەن اقپارات ۇسىنىلادى.
ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ تارتىبىندە سۇراۋ سالۋدىڭ مازمۇنى, ونى ورىنداۋ مەرزىمدەرى, وعان قول قويۋعا ۋاكىلەتتى لاۋازىمدى تۇلعالار, سونداي-اق سۇراۋ سالۋدى ورىنداۋدان باس تارتۋ مۇمكىن جاعدايلارى كوزدەلەدى. كەلىسىمدە ءوزارا ءىس-قيمىل جانە اقپارات الماسۋ شەڭبەرىندە الىنعان اقپاراتتىڭ قۇپيالىلىعى, ونى قورعاۋ, ساقتاۋ جانە جويۋ تۋرالى نورمالار, سونداي-اق مۇنداي اقپارات رۇقساتسىز تاراتىلعان جاعدايدا مۇشە مەملەكەتتەر قابىلدايتىن شارالار قامتىلادى», دەدى قارجى ءمينيسترى.
سونداي-اق جالپى وتىرىس بارىسىندا جەتىنشى سايلانعان ءماجىلىس وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءۇشىنشى سەسسياعا ارنالعان نەگىزگى ءىس-شارالار جوسپارى تۋرالى باياندالدى.
بۇدان بولەك, ءماجىلىس بىرقاتار زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
