سۋرەتتى تۇسىرگەن ا.دۇيسەنباەۆ
قاسىم-جومارت توقاەۆ فورۋمنىڭ ەكى كۇندىك جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە, قازاق جەرى وسى كۇندەرى ءتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ سىندارلى سۇحبات ورتالىعىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
– سىزدەر بارشا ادامزاتتىڭ كۇش-جىگەرىن ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋ ءۇشىن الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلىپ وتىرسىزدار. وسىنىڭ ءوزى دىنارالىق كەلىسىم مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. شىن مانىندە, ءبارىمىزدىڭ ماقساتىمىز ءبىر. بۇل – وركەنيەتتەر ۇندەستىگىن ورناتۋ جانە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ.
سەزدە كوپتەگەن سالماقتى وي, ساليقالى پىكىر ايتىلدى. ونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ۇيلەسىمدى الەم قۇرۋ جولىنداعى ءىس-ارەكەتىمىزگە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سانايمىن. ءبىزدىڭ باستامامىزعا قولداۋ كورسەتىپ, سەزگە ارنايى كەلگەن ءدىني كوشباسشىلارعا, ساياساتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىم وكىلدەرىنە العىس ايتامىن. سونداي-اق فورۋمدى وتكىزۋگە بەلسەنە اتسالىسقان ديپلوماتتارعا, ۆولونتەرلەرگە, جۋرناليستەر مەن باسقا دا ازاماتتارعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.
فورۋم بىرەگەي جانە وتە ماڭىزدى جاھاندىق ساتتە ءوتىپ وتىر. بۇل دا تاريحي ءسات. پاندەميادان كەيىنگى الەمدەگى گەوساياسي تۋربۋلەنتتىلىك كۇشەيگەنىنە بەتپە-بەت كەلگەن تۇستا, وركەنيەتارالىق ديالوگ پەن جاھاندىق دەڭگەيدە سەنىمدى نىعايتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ازىرلەۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتتى. بۇگىنگى فورۋم وسى ومىرلىك ماڭىزدى جۇمىسقا ەلەۋلى ۇلەس قوستى دەپ ويلايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنىڭ جانە جەكە ءوزىنىڭ اتىنان ريم پاپاسى فرانتسيسككە ەلىمىزگە تاريحي ساپار جاساپ, سەزد جۇمىسىنا قاتىسقانى ءۇشىن تاعى دا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– ءسىزدىڭ جالىندى ءسوزىڭىز بەن قۋاتتى ۇندەۋىڭىز الەمدەگى ميلليونداعان ادام ءۇشىن سەنىم مەن شابىتتانۋ كوزىنە اينالارىنا سەنىمدىمىن. وسى ورايدا, اسا قادىرلى ريم پاپاسى فرانتسيسككە ەلىمىزگە تاريحي ساپارمەن كەلگەنى ءۇشىن قازاقستان حالقىنىڭ جانە جەكە ءوز اتىمنان تاعى دا شىنايى العىس بىلدىرەمىن. سەز جۇمىسىنا ءوزىڭىزدىڭ بەلسەنە قاتىسۋىڭىز – ءبىز ءۇشىن زور مارتەبە. ءسىزدىڭ الەم جۇرتشىلىعىنا ارناعان ۇندەۋىڭىز جەر جۇزىندەگى ميلليونداعان ادامعا ءۇمىت پەن سەنىم سىيلاعانى انىق, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزى تاريحتىڭ بەتبۇرىس كەزەڭىندە وتكەنىنە توقتالدى. پاندەميادان كەيىن گەوستراتەگيالىق جاعداي ۋشىققان كەزدە جاھاندىق دەڭگەيدە وركەنيەتارالىق ديالوگ پەن سەنىمدى نىعايتۋ ءۇشىن جاڭا ادىستەر ىزدەۋ اسا ماڭىزدى. پرەزيدەنت فورۋمنىڭ قورىتىندىسى بۇل باستى مىندەتتى شەشۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسادى دەپ سانايدى.
– ءبىز بىرلەسە وتىرىپ, ۇلتتاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى شەتتەتۋىنە, مەملەكەتتەردىڭ كۇيرەۋىنە جانە حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋىنا ىقپال ەتەتىن «كۇش كورسەتۋ ساياساتى» مەن «ارازدىق ءتىلىن» دارىپتەۋدى سىنعا الدىق. بۇگىندە دىندەردىڭ بىتىمگەرلىك الەۋەتىن پايدالانىپ, ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن رۋحاني كوشباسشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ بۇرىن-سوڭدى بولماعان ماڭىزعا يە. بارلىق ءدىننىڭ نەگىزىندە گۋمانيستىك يدەالدار, ادام ءومىرىنىڭ جوعارى قۇندىلىقتارى, بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىققا ۇمتىلۋ سياقتى ىزگى امالدار جاتادى. وسى نەگىزگى قاعيداتتار رۋحاني سالادا عانا ەمەس, سونداي-اق مەملەكەتتەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن حالىقارالىق ساياساتتا دا كورىنىس تابۋى قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق كۇيزەلىستەر مەن جاھاندىق داعدارىستاردىڭ قاينار كوزى سانالاتىن تەڭسىزدىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن ەڭسەرۋ تالقىلانعان نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ ءوتتى. تسيفرلى جانە گەندەرلىك پروبلەمالارعا, الەۋمەتتىك بولىنىستەردى جويۋ ىسىندەگى ءبىلىم مەن ءدىني اعارتۋ سالاسىنىڭ اتقاراتىن رولىنە باسا ءمان بەرىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋدىڭ اراسىنداعى تەڭدىككە قول جەتكىزۋ جولدارىن قاراستىرۋ ءالى دە وزەكتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءدىن كوشباسشىلارى تەحنولوگيالاردى, عىلىم مەن رۋحانياتتى ءبىر مەزگىلدە جانە ءوزارا تولىقتىرا وتىرىپ, دامىتۋدى تالاپ ەتە الاتىنىنا جانە ونى ورىندايتىنىنا سەنىم بىلدىرەمىن. سەزد ءوز جۇمىسىن اياقتاپ جاتقان تۇستا ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ زاماناۋي الەمدەگى قايشىلىقتاردى ەڭسەرۋگە جانە ادامزاتقا ورتاق اۋقىمدى ءال-اۋقاتقا قول جەتكىزۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ, كومەكتەسەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى سەزدىڭ قورىتىندى قۇجاتىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. پرەزيدەنت فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا بۇگىن مازمۇندى ءارى جان-جاقتى پىسىقتالعان دەكلاراتسيا قابىلداناتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماڭىزدى كونتسەپتۋالدى قۇجات ىرگەلى ماسەلەلەردى قامتيدى جانە ۇكىمەتتەرگە, ساياسي كوشباسشىلارعا, حالىقارالىق ۇيىمدارعا باعدار بەرە الادى.
– ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – دەكلاراتسيانىڭ كونتسەپتۋالدى ەرەجەلەرى مەن يدەيالارىن دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتۋ. سونىمەن قاتار الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىن دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ قاجەت. قۇجاتتا ءبىزدىڭ فورۋمنىڭ ىقپالىن ودان ءارى كۇشەيتۋدىڭ ناقتى قادامدارى مەن كەزەڭدەرى قامتىلۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان ءوزىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىنا سايكەس, سەزدىڭ دايەكتى قىزمەتىن تولىقتاي قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
سەزدىڭ جابىلۋ راسىمىندە ريم پاپاسى فرانتسيسك تە ءسوز سويلەپ, وسىنداي سىندارلى ديالوگ الاڭىندا ىرگەلى جيىن وتكىزگەنى ءۇشىن قازاق حالقى مەن ەل باسشىلىعىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاق تىلىندە «كوپ راحمەت!» دەدى. سونداي-اق قازاقستان تۋى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
– قازاقستان ۇلكەن جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى ازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەگىندە ورنالاسقاندىقتان سەزدىڭ وسىندا ءوتۋى زاڭدى دا. ەلدىڭ مەملەكەتتىك تۋى ساياسات پەن ءدىن اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ قاجەت ەكەنىن بىلدىرەدى. شىن مانىندە, تۋداعى التىن قىران جەردەگى كۇش, ەجەلگى يمپەريالار تۋرالى ەستەلىك. ال كوك ءتۇس اسپان الەمى تۋرالى ويعا جەتەلەپ, ماڭگىلىكتى بىلدىرەدى, – دەدى ريم پاپاسى.
سونداي-اق ءال-ازھار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوعارعى يمامى احماد ات-تايەب تە جيىن بارىسىندا ءسوز سويلەپ, پىكىرىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, فورۋمنىڭ شەشىمى مەن ۇسىنىستارىن تىڭداعاننان كەيىن ارتىق ءبىر نارسە قوسۋ قيىن.
– جيىندا ايتىلعان پىكىرلەر حالىقارالىق قوعامداستىق زارداپ شەگەتىن كوپتەگەن پروبلەمانى شەشەدى دەپ ويلايمىز. قورىتىندىلاي كەلە, ءدىني سەزىمدەردى وشپەندىلىك پەن ارام پيعىلدان تازارتاتىن كۇشكە اينالمايىنشا ءدىن ءوز ماقساتىنا جەتە المايتىنىن ايتقىم كەلەدى. بۇعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءتۇرلى دىندەردىڭ قىزمەتىن دىندەر مەن ءدىندارلار اراسىنداعى قاقتىعىسقا اينالدىرماي, ونى ادامدىق ارناعا باعىتتاۋ قاجەت, – دەدى احماد ات-تايەب.
شەيحتىڭ پايىمداۋىنشا, ءاربىر دىنگە ورتاق جوعارى ادامي ءمان-ماعىنانى توپتاستىرعان ءجون. بۇدان بولەك, وسى جالپى ماعىنالاردى تاراتقاندا تازا اقىلعا سۇيەنىپ, شىندىققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى باسشىلىققا الۋ كەرەك.
جابىلۋ سالتاناتىنا مودەراتورلىق ەتكەن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ سەزد جۇمىسى مازمۇندى وتكەنىنە توقتالىپ, ناتيجەلى پىكىرتالاس جۇرگەنىن اتاپ ءوتتى.
– وسى ەكى كۇننىڭ ىشىندە سەزگە قاتىسۋشىلار اراسىندا اشىق جانە ساليقالى ديالوگ بولدى دەپ ايتا الامىز. فورۋمعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتار ادامزاتتىڭ پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى رۋحاني-الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ كۇن ءتارتىبىن جان-جاقتى تالقىلادى.
سونداي-اق گەوساياسي سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ, قاقتىعىستاردى توقتاتۋ, بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزىپ, ونى نىعايتۋ جولىنداعى دىندەردىڭ ءرولى مەن الەۋەتى ايقىندالدى. ءدىن ليدەرلەرى سەزد مىنبەرىنەن بەيبىتشىلىك پەن ديالوگتى قولداۋعا ارنالعان ماڭىزدى ويلار ايتتى. مۇنداي يدەيالار مەن ۇسىنىستار ۇيلەسىمدى ءارى وركەندەگەن الەم قۇرۋعا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز, – دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار ماسكەۋ پاتريارحاتىنىڭ سىرتقى شىركەۋلىك بايلانىستار دەپارتامەنتىنىڭ توراعاسى, ۆولوكولامسك ءميتروپوليتى انتوني, ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ يسلام ىستەرى, ۋاعىز جانە ناسيحات جونىندەگى ءمينيسترى شەيح ابدۋللاتيف بەن ابدۋلازيز ابدراحمان ءال اش-شەيح, ءيزرايلدىڭ باس اشكەناز ءراۆۆينى داۆيد لاۋ ءسوز سويلەدى.
سەزد قورىتىندىسى بويىنشا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VII سەزىنىڭ دەكلاراتسياسى قابىلداندى. قۇجاتتىڭ ءماتىنىن انگليكان شىركەۋىنىڭ ارنايى وكىلى, دوركينگ ەپيسكوپى دجو بەيلي ۋەللس تانىستىردى. 35 تارماقتان تۇراتىن قۇجاتتا قازىرگى تاڭداعى جاھاندىق پروبلەمالار بارىنشا قامتىلعان.
ء«بىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى بەيبىتشىلىك پەن دىندەر, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگ يگىلىگى ءۇشىن ءوزىنىڭ تۇراقتى قىزمەتىن جالعاستىرۋىنا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز. ءبىز الەمنىڭ پاندەميادان كەيىنگى دامۋى مەن الەمدىك پروتسەستەردىڭ جاھاندانۋى جانە قاۋىپسىزدىككە تونەتىن قاتەرلەر جاعدايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ديالوگتى نىعايتۋ, سونداي-اق رۋحاني جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى ىسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن مالىمدەيمىز», دەلىنگەن دەكلاراتسيادا.
جيىننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ريم پاپاسى فرانتسيسككە قازاق مادەنيەتى تۋرالى ايتقان جىلى لەبىزدەرى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. «اسىرەسە دومبىرا تۋرالى پىكىرىڭىز ءۇشىن قازاق حالقى سىزگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
