ەلىمىزدىڭ باتىس ءوڭىرىن تۇششى سۋمەن قامتۋعا مۇمكىندىگى مول ستراتەگيالىق تۇششى سۋ قورى بار كوكجيدە كەنىشى مۇعالجار جانە تەمىر اۋداندارىنىڭ شەكاراسىندا ورنالاسقان. كوكجيدە قۇمدارىندا «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق, «كمك-مۇناي» اق, «فيرما ادا ويل» جشس, «ورىكتاۋ وپەرەيتينگ» جشس, «قازاقويل اقتوبە» جشس مۇناي وندىرەدى.
سوڭعى ەكى جىل بويى كوكجيدەگە جۇرگىزىلگەن بارلاۋ جۇمىستارى تاۋلىگىنە اعىنى 173,4 مىڭ تەكشەمەتر بولاتىن جەراستى سۋى قورىن انىقتادى. تابيعي سۇزگى رەتىندەگى كوكجيدە قۇمدارىنىڭ ارتىقشىلىعى سول, مۇنداعى سۋ قورىنىڭ قۇرامى جانە ساپاسى جاعىنان ەلىمىزدىڭ باتىس وبلىستارىن, سونىڭ ىشىندە اقتوبە, اتىراۋ, اقتاۋ قالالارىن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. قازىرگى ۋاقىتتا كوكجيدە سۋلارىن ەكى اۋدانعا جاقىن ەلدى مەكەن تۇرعىندارى پايدالانىپ وتىر. جاقىندا ەل ۇكىمەتى كوكجيدەدەن اتىراۋ وبلىسى مەن اقتاۋ قالاسىنا قۇبىر تارتۋ جوباسىن قاراستىردى. قازىر كوكجيدە قۇمدارىنداعى جەراستى سۋىنىڭ شەكاراسى انىقتالۋ ۇستىندە. قۇمدى القاپتان مۇناي وندىرەتىن التى مۇناي كومپانياسىنىڭ جۇزدەن استام مۇناي ۇڭعىسى سۋ قورىن لاستاپ جاتىر دەگەن قاۋىپ زور. جەرگىلىكتى تابيعات جاناشىرلارى ۇزاق جىلدان بەرى كوكجيدەدەن مۇناي ءوندىرۋدى توقتاتۋدى تالاپ ەتىپ كەلەدى. 2006 جىلى كوكجيدە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن مەملەكەتتىك تابيعي قورىقتار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. 2019 جىلدان باستاپ اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ ۇسىنىسىمەن مۇنداعى جەراستى سۋىنىڭ قورى, ونىڭ اعىنى جانە مۇناي قالدىقتارىمەن لاستانۋ جاعدايى زەرتتەلە باستادى. قۇمدى بەلدەۋدە ورناتىلعان 103 مونيتورينگتىك ۇڭعى ارقىلى جەراستى سۋىنان سىنامالار الىنىپ, ءار توقسان سايىن ونىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ تۇر.
«مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار بىزگە جەراستى سۋى مۇناي قالدىقتارىمەن لاستانىپ جاتقان جوق, مۇناي ءوندىرۋ كەزىندە بارلىق ەكولوگيالىق تالاپ ساقتالادى دەپ حابارلايدى. ال تەكسەرۋ كەزىندە كەرىسىنشە بولعانى انىقتالدى. بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە لاستانۋ مولشەرى بار, جەراستى سۋىنا مۇناي قالدىقتارى ارالاسقان. ەكولوگياعا كەلتىرىلگەن زيان كولەمىن انىقتاپ, بىرنەشە كومپانياعا ءىرى كولەمدە ايىپپۇل سالىندى. سونداي-اق 2021 جىلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە زەرتتەۋ جوسپارىن قۇردىق. بۇل بويىنشا كوكجيدە كەنىشىندەگى جەراستى سۋىنا تيەتىن ۇڭعىلاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن توقتاتۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. تۇششى سۋ قورىنىڭ ۇستىنە ورناتىلعان ۇڭعىلاردى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باقىلاپ وتىرامىز», دەدى ز.جولداسوۆ.
ول اقتوبە وبلىسىنىڭ ەكولوگياسىن ساۋىقتىرۋعا ارنالعان جول كارتاسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى دا باياندادى. 2020 جىلى قابىلدانعان وسى قۇجاتتا اقتوبە قالاسىنىڭ اۋا ساپاسىن جاقسارتۋ, ەلەك وزەنىنىڭ التىۆالەنتتى حروممەن لاستانۋىن, فەرروقورىتپا زاۋىتى مەن حروم قوسىندىلارى زاۋىتىنىڭ زياندى شىعارىلىمدارىن ازايتۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان. ەكولوگيالىق كارتانىڭ ماڭىزدى بولىگى – شالقار كولىن تازارتۋ. ز.جولداسوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, وسى كەزگە دەيىن شالقار كولىن تازارتۋ جۇمىسى 45 پايىزعا ورىندالىپ, كول تۇبىنەن 3 ملن تەكشە مەتر لاي شىعارىلدى. ەندى 2023-2024 جىلدارى اقتوبە وبلىسىنداعى قارعالى, ەلەك, جىڭىشكە وزەندەرىن تازارتۋ جوسپاردا تۇر.
اقتوبە وبلىسى
