كوللاجدى جاساعان اۆتور
سول كۇنى ءتۇس اۋا وتاندىق باق-تا «3 قىركۇيەك كۇنى ساعات 16:15-تەن باستاپ قوستاناي وبلىسىنداعى ورمان ورتىنە جانە جولداعى كورۋ دەڭگەيىنىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى «قوستاناي-اۋليەكول-سۇرعان» تاسجولى بارلىق كولىكتەر ءۇشىن جابىلدى», دەگەن حابارلامالار جاريالانا باستادى.
بۇل ءورتتى جىل سايىن بولاتىن وقيعالارعا ۇقساتقانىمىز راس. بارىنشا جىلدام سوندىرىلەدى دەپ تە ويلادىق. بىراق ءبارى ءبىز ويلاعانداي بولماي شىقتى. جاۋاپتى سالا وكىلدەرىنىڭ قاۋقارسىزدىعى ما, جوق الدە ەكىلەنە سوققان جەلدىڭ ەكپىنى مە جالىن بوي بەرمەي قويدى.
بۇل كەزدە ءورت وشاعىنا جاقىن, ورماندى جاعالاي ورنالاسقان اۋىل حالقى عانا ۇرەيلەنىپ جاتقان. كەيىن ولاردىڭ اۋىلدارىن ءتۇتىن باسىپ, تىنىس الۋ قيىنداپ كەتكەن.
جاعدايدىڭ بۇلاي ۋشىعىۋنا كۇشتى جەلدىڭ ەكپىنى اسەر ەتكەن. سالدارىنان ءتىلسىز جاۋ «سەميوزەر» ورمان شارۋاشىلىعى باسقارماسى كمم-ءى ايماعىن شارپىعان.
وسى كەزدە ءورت 2000 گەكتار اۋماققا جايىلعان. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ورمانداعى ورتكە قاتىستى پايدا بولا باستاعان ءبىرىنشى فوتو-ۆيدەولار وسى كەزدە تۇسىرىلگەن.
«قوستانايعا كەلە جاتقان كەزدە كوككە كوتەرىلگەن ءتۇتىندى الىستان كوردىك. جاقىنداي بەرە ءبىر سۇمدىقتىڭ بولىپ جاتقانىن سەزدىك. جولدى جاۋىپ تاستاپتى. كولىكتى جول جيەگىنە قالدىرىپ الاپات ورتكە كوز سۇزە قاراعاننان باسقا قولىمىزدان كەلەر قايران بولمادى», دەيدى جاقىنىنىڭ تويىنان كەلە جاتقان جانات شايحىعالي ەسىمدى قالا تۇرعىنى.
كوپ ۇزاماي وقىس وقيعا جايلى حابار پرەزيدەنتتىڭ قۇلاعىنا جەتتى. ال توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى قوستاناي وبلىسىنا ارنايى باردى. ەرتەسىنە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قوستاناي وبلىسىنا ءىس-ساپارى جوسپارلانعانىن ءبارى بىلەدى. ءارى ءورت تە القىمنان الىپ بارا جاتتى. سوندىقتان دا قۇتقارۋشىلار بارىنشا تەزىرەك ءتىلسىز جاۋدى اۋىزدىقتاپ, قاۋىپتىڭ الدىن الۋ كەرەك بولعان.
وسى ماقساتتا قوستاناي وبلىسىنداعى ءورتتى جويۋ جونىندەگى جەدەل شتاب قۇرىلعان ەدى.
سوعان قاراماستان ءورتتىڭ بوي بەرەر قالپى بايقالمادى. ەكولوگيا مينيسترلىگى وزەرنىي اۋىلىندا 50-گە جۋىق ءۇيدىڭ ورتەنىپ كەتكەنى جايلى اقپارات جاريالادى. ىلە قاۋىپسىزدىك ءۇشىن اۋىل تۇرعىندارى ەۆاكۋاتسيالاندى.
«قازگيدرومەت» رمك مالىمەتى بويىنشا, سول كۇنى قوستاناي وبلىسىندا تەمپەراتۋرا باعاناسى +38°س دەيىن كوتەرىلىپ, جەلدىڭ جىلدامدىعى 23 م/س دەيىن جەتكەن.
بۇل ناعىز جىعىلعانعا جۇدىرىق بولدى. جاعدايدى باقىلاپ وتىرعان پرەزيدەنتتىڭ قوستاناي وبلىسىنداعى ءورتتى جويۋ جونىندەگى جەدەل شتابقا ارنايى باراتىنى حابارلاندى. سول كۇنى ورتكە قاراماستان قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تورعايعا باراتىنى جايلى اقپارات تاراعان ەدى. بىراق ورشىگەن ءورتتىڭ ەلدى مەكەندەرگە جەتىپ, حالىقتىڭ باسپاناسى وتقا ورانىپ جاتقاندا ءىس-شارا وتكىزۋ ورىنسىز بولار ەدى. سول سەبەپتى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق شارالار كەيىنگە شەگەرىلدى.
وعان دەيىن قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋليەكول اۋدانىندا ورمان ءورتىن ءسوندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتقان بولاتىن. ءورت وشاعىنا جاقىن جەردەگى اۋىلداردا تۇراتىن 1 841 ادام قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلىپ ۇلگەردى.
اۋەلدە ءورتتى سوندىرۋگە جەكە قۇرامنان 235 ادام, 32 بىرلىك تەحنيكا, 3 اۋە كەمەسى, 3 ءورت ءسوندىرۋ پويىزى جۇمىلدىرىلدى.
ساعات 18:00-دەگى جاعداي بويىنشا تجم-عا تيەسىلى 2 تىكۇشاق ءورتتى ءسوندىرۋ ءۇشىن 12 رەت اۋەگە كوتەرىلىپ, 36 توننا سۋ شاشتى. تىكۇشاقتار سۋدى ءورت بولىپ جاتقان جەردەن 25 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان تابيعي سۋ قويماسىنان الىپ وتىرعان.
مەتەورولوگيالىق جاعدايدىڭ كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى ءورت اۋماعى 3000 گەكتاردان اسىپ كەتكەنى جايلى دا ايتىلا باستادى.
جالپى اۋدانعا قاراستى وزەرنوە اۋىلىنان 250 ادام جانە امانقاراعاي اۋىلىنىڭ سولتۇستىك بولىگىنەن 1000 ادام, كالينينو اۋىلىنان 228, لەسنوە اۋىلىنان 363 ادام ەۆاكۋاتسيالاندى. ساعات 17:20-دا امانقاراعاي اۋىلىنداعى مۇناي بازاسىنا دا قاۋىپ ءتونىپ تۇردى. باقىتىمىزعا وراي, ءورت سوندىرۋشىلەر ارنايى پويىزداردىڭ كومەگىمەن الاپات اپاتتىڭ بەتىن قايتارا الدى.
تجد ماماندارى كوپ سوزباي ءورت كەزىندە كومەككە مۇقتاج ادامدار ءۇشىن جەدەل جەلى تەلەفوندارىن ىسكە قوستى.
بۇل ارالىقتا «قوستاناي-اۋليەكول-سۇرعان» تاسجولىندا كولىك قوزعالىسى قايتا جاندانعان ەدى.
قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ, توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري يلين, پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ جاعدايدى پرەزيدەنتكە بايانداپ وتىردى. مەملەكەت باسشىسى ولارعا ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاي وتىرىپ, ءورتتى ءسوندىرۋ شارالارىنا باسىمدىق بەرۋدى بۇيىردى. سونداي-اق ۇكىمەتكە توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن قاجەتتى قاراجات ءبولۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى.
وسىدان كەيىن تۇندەلەتىپ ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ قوستانايعا قاراي جولعا شىقتى.
قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ورمان ءورتى سالدارىنان قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەن تۇرعىنداردىڭ قاسىندا بولدى. ولاردىڭ جاعدايلارىمەن تانىسىپ, ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. بۇل قاتاردا توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى دە بولدى.
«شىعىن ەسەپتەلىپ, ءاربىر وتباسىعا كومەك كورسەتىلەدى», دەدى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ پرەزيدەنت تاپسىرماسى جايلى بايانداپ.
ورمان ءورتىن ءسوندىرۋ جۇمىستارى كەلەسى كۇنگە دەيىن ۇزدىكسىز جالعاستى. ءتۇنى بويى ءورت سوندىرۋشىلەر ۇيىقتاماستان وتپەن ارپالىسىپ شىققان. وكىنىشكە قاراي, 4 قىركۇيەكتە توتەنشە جاعداي ءمينيسترىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بريفينگتە ءبىر ادامنىڭ ورتتەن قايتىس بولعانى ايتىلدى.
«1936 جىلى تۋعان ازاماتقا ۋچاسكەلىك ينسپەكتور ەۆاكۋاتسيا جايلى حاباردار ەتكەن, بىراق مارقۇم ەۆاكۋاتسيادان باس تارتقان. ادام ءولىمى بويىنشا تەرگەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر», دەدى تجم باسشىسى يۋري يلين.
سونداي-اق ول نۇر-سۇلتان قالاسىنان جانە اقتوبە مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنان كومەك جىبەرىلگەنى جايلى مالىمدەدى.
سودان كەيىن «امانقاراعاي جانە وزەرنوە اۋىلدارىنداعى ءورت وقشاۋلاندى. قازىرگى ساتتە جەكە وشاقتاردى ءسوندىرۋ جۇرگىزىلۋدە» دەگەن كوڭىل جۇباتارلىق جاڭالىقتار دا شىعا باستادى.
مينيستر يۋري يلين جۋرناليستەردى جاعدايدان حاباردار ەتىپ وتىرۋدى ۇمىتپادى.
«ورمان شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى 106 مىڭ گەكتار ورمان قورىنىڭ 43 مىڭ گەكتار اۋماعىن ءورت شالدى. 8 جەردە ءورت ءالى دە لاۋلاپ تۇر. بۇل ۋچاسكەلەردە ءورتتىڭ ءورشىپ كەتۋ قاۋىپى بار. جالىننىڭ ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىن ۇيلەرگە تارالۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ءۇش جاۋىنگەرلىك ۋچاسكە قۇرىلدى. ورمان القابىنداعى ءورتتى ءسوندىرۋ ءۇشىن قوسىمشا اۋەدەن سۋ توگەتىن قوندىرعىمەن جابدىقتالعان تىكۇشاقتار تارتىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءۇش اۋە كەمەسى ءورتتى سوندىرۋگە كومەكتەسىپ جاتىر», دەدى مينيستر.
وسى كۇنى وبلىستا جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى توتەنشە جاعداي جاريالاندى.
«بۇگىن 108 عيمارات زارداپ شەكتى, ونىڭ ىشىندە 98 ءۇي تولىعىمەن ورتەندى. قازىر باستى مىندەت - ءورتتى تولىعىمەن اۋىزدىقتاۋ. ء ىرى كاسىپورىندار مەن شاعىن بيزنەس شەت قالمايدى جانە زارداپ شەككەندەرگە بارلىق جاعىنان كومەكتەسەدى. جاقىن كۇندەرى جۇرتشىلىق بارلىق ازاماتتار قولداۋ كورسەتە الاتىن قور اشۋدى جوسپارلاپ وتىر», دەگەن اكىمدىك حابارلاماسى تارادى.
5 قىركۇيەكتە Egemen Qazaqstan گازەتىنىڭ قوستاناي وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى نۇرقانات قۇلاباەۆ «ورتتەن تونگەن قاۋىپ سەيىلىپ كەلەدى» ماقالاسىن جاريالادى. وندا بىرنەشە جەردەن شىققان ءورتتىڭ وقشاۋلانىپ, 2000-عا جۋىق ءورت ءسوندىرۋشىنىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جازعان. سونىمەن قاتار ورتتەن زارداپ شەككەندەرگە قازاقستان ازاماتتارىنان, ايماقتاردان گۋمانيتارلىق كومەك جىبەرىلىپ جاتقانىن ءسوز ەتكەن.
ءدال وسى كۇنى پرەزيدەنت توتەنشە جاعداي جاريالانعان ايماققا ارنايى باردى. قوستاناي وبلىسىندا بولعان ءورتتى ءسوندىرۋ جونىندەگى شۇعىل ارەكەت ەتۋ شتابىنىڭ وتىرىسىن وتكىزدى.
«زارداپ شەككەن ازاماتتاردىڭ بارىنە قاجەتتى كومەك بەرىلەدى. ولار قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇكىمەت ءتيىستى ماسەلەلەردى شەشۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جاتىر. كومەك كورسەتىلەتىنە ەشقانداي كۇمان بولماۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
باسپاناسىز قالعاندار ءۇشىن 2-3 اي كولەمىندە بۇرىنعىدان دا جاقسى ۇيلەر سالىپ بەرەتىنىن ايتتى.
كاسىپكەرلەر پالاتاسى جەرگىلىكتى بيزنەسمەندەردىڭ دە جاعدايىن شەت قالدىرمايتىن بولدى.
وسى ساپار بارىسىندا پرەزيدەنت كەيىنگە شەگەرىلگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى ءوز دەڭگەيىندە اتالىپ وتىلەتىنىن ايتتى. سونداي-اق تورعاي جەرىنە ارنايى باراتىنىن مالىمدەدى.
«راسىندا, بۇل – ۇلكەن شارۋا. زارداپ شەككەن ازاماتتاردىڭ ءبارى ءۇش ايدىڭ ىشىندە باسپانالى بولادى دەپ ۋادەمدى بەردىم. وعان كۇمانىم جوق. ول – ءبىر. ەكىنشىدەن, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا قاتىستى. ەڭ الدىمەن, وسى ماسەلەنى شەشەيىك. سودان كەيىن اماندىق بولسا, وسى ءبىر قاسيەتتى جەرگە كەلىپ, احمەت بايتۇرسىن ۇلى بابامىزدىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, تويدى وتكىزەمىز», دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى.
ابىروي بولعاندا, 6 قىركۇيەكتە ەلدى مەكەندەرگە تونگەن قاۋىپ جويىلدى. جەدەل شتاب ازداپ جاۋعان جاڭبىردان قورشاعان اۋانىڭ ىلعالدىلىعى ارتقانىن جەتكىزدى. ال بۇگىنگە دەيىن 91 ءۇي ورتەنىپ كەتكەن, 11 ادام ءتۇرلى دەڭگەيدە جاراقات العان. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ەگدە جاستاعى ءبىر كىسى قازا تاپقان.
ءالى دە سوندىرىلمەگەن ءورتتى وشىرۋگە 224 تەحنيكا, 7 ۇشاق, 5 ءورت ءسوندىرۋ پويىزى جانە 2193 ادام جۇمىلدىرىلعان.
ايتا كەتەيىك, قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ 2022 جىلعى 5 قىركۇيەكتەگى شەشىمىمەن اۋليەكول جانە قاراسۋ اۋداندارىندا جەرگىلىكتى اۋقىمداعى تابيعي توتەنشە جاعداي جاريالانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلدى.
ال ءدال قازىر ءورت ءسوندىرۋ جۇمىستارى ءالى ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق ورتتەن زاداپ شەككەن تۇرعىنداردى باسپانامەن قامتۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.
