شال مەن تەڭىز

القيسسا, اتالمىش ەسسە قالامگەر تاحاۋي احتانوۆتىڭ «بوران» اتتى رومان ءماتىنىن نەگىزگە الا وتىرىپ جازىلدى.

جازۋشىنىڭ بۇل تۋىندىسى ءتىلى, ءماتىنى جانە ىقشامدىلىعى تۇرعىسىنان XX عاسىردا قالىپتاسقان مودەرندىك ۇلگىدەگى ادەبي تۋىندىلار تالابىنا ساي كەلەدى. شىعارما بەس كۇن بويى بورانمەن الىسقان قوسپان اتتى قويشىنىڭ ەلسىز دالادا ارپالىسقان كەزىن بەينەلەيدى. بەسىنشى كۇنى سىرما قار توقتاپ, اق تۇتەك بوران باسىلىپ, توڭىرەك سەيىلگەندە, ازىق ءۇشىن, قورەك ءۇشىن ءتۇنى بويى جاۋىمەن اڭدىسقان, اقتىق ساتىندە جان الىسىپ, جان بەرىسكەن باقتاشىنىڭ الدىنان قاسقىر قىرعان قويدىڭ كەڭ پانوراماسى اشىلادى.

ىعىپ بارا جاتقان التى ءجۇز قويعا پانا ىزدەپ, كەڭقياقتاعى قالىڭ وتقا قاراي سىرعىپ بارا جاتىپ, باعىت-باعدارىنان جاڭىلىسقان قويشى, بىراق, باسىنا تۇسكەن قيىندىقتان امان-ەسەن قۇتىلىپ شىعىپ, قۇتقارۋشى توپ, شارق ۇرىپ ىزدەگەن شولعىنشىلارمەن  تابىسىپ, ەلگە جەتەدى.

كىتاپتا باياندالاتىن وقيعانىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسى. بىراق, ارينە, باقتاشى قوي باعىپ ءجۇرىپ ءتۇرلى ەستەلىكتەرگە بەرىلەدى. ايەلى جاڭىل ەكەۋى شاڭىراق كوتەرىپ, ءۇي بولعاندا كەنەتتەن باستالعان سوعىس جاس ەرلى-زايىپتىلاردى ءبىر-بىرىنەن كوپ جىلدارعا ايىرىپ جىبەرەدى.

قوسپاننىڭ سوعىسى ۇزاق بولادى. ول سوعىستا قاسبولاتتىڭ تاپسىرماسىن ورىندايمىن دەپ تۇتقىنعا تۇسەدى. ەلگە كەش ورالادى.

ءبىز ءۇشىن بۇل روماننىڭ قۇندىلىعى – ونىڭ شاعىن بولا تۇرا, تۇتاس ءبىر ءداۋىردى قامتىعانى, كەيىپكەرلەر گالەرەياسىن جاساعانى ءارى مودەرندىك تالاپ-تىلەكتەردى قاناعات تۇتا بىلگەنى بولىپ تۇر. ءار سيپاتىن جەكە قاراستىرايىق.

كەستەلى سوزدەر

اۆتوردىڭ ءتىلى جاتىق, شۇرايلى ءارى باي, الايدا, ءبارىبىر, سويلەمدەرىنەن ءبىر جاڭالىق ەسىپ تۇرادى. دەمەك, ءسوز قولدانىسىندا ءبىر گاپ بار, ول – ءاربىر ءسوزدىڭ ءىس-ارەكەتكە, قيمىل-قوزعالىسقا ياعني ەتىستىككە قۇرىلعانى. بوس ءسوز جوق. ءار سويلەم – بەلگىلى ءبىر وقيعانىڭ دامۋ كەزەڭى. وقيعا ءوربىپ, ءورىلىپ, ۇنەمى ىلگەرى دامىپ, جىلجىپ وتىرادى.

سوزدەرى تاماشا. مەتافورا, اللەگوريا, ەپيتەت ءسوزدىڭ كوركىن اشىپ, اجارىن, ءارىن بايىتادى. كەستە توقىپ جاتقانداي كەرەمەت ادەمى, كەلىستى سوزدەر كوپ-اق, تەڭەۋلەر مول.

بىلايشا ايتقاندا, اقىندىق پروزا. ءماتىن پوەتيكاسىنان اۆتوردىڭ دەر شاعىندا قالام ۇستاپ, كىتاپقا ءدال ۋاقىتىندا كىرىسكەنى كورىنىپ تۇر. جالعان پافوس جوق, اسىرا سىلتەۋشىلىك كورىنبەيدى, بىراق تا مۋزىكا بار. ول – كەمەل ءماتىن سالتاناتى. قىزدىڭ جاساۋىنداي باي, جاستىڭ وتاۋىنداي قازىنالى. كەستە ءبىزى ايرىقشا ورنەك سالادى. ءساتتى تۇسىرىلگەن سۋرەت ءتارىزدى.

«جاقىن جەردىڭ تەبىندىگىن قوراسىنداعى شوبىندەي قوريدى», «وشاقتا قيدىڭ شوعىن قولامتا باسىپ, قىزىلى سەمىپ بارادى», «سىعىرايعان سوقىر تەرەزەسىنە قارىن ۇستاعان الاسا كىشكەنتاي بولمە», «تەك كوز قۇيرىعىندا ءبىر قۋاقى ۇشقىن جىلتىراپ تۇرادى», «شىعارىڭقىراپ قويعان شامنىڭ ساۋلەسى كىرپىك استىن قىتىقتايدى. بىراق تا, قاتىپ قالعان قارا نان مەن قاتىقسىز كوجەنى تويدىڭ اسىنداي ىشەدى», «كەروسين شامنىڭ قالت-قالت ەتكەن كۇلگىن ساۋلەسى كوڭىلدى ەلەگزىتەدى», «سوعىستان جۇدەپ شىققان حالىق قوڭتورعايلىعىنا قاراماستان ەرتەڭگى كۇننىڭ ۋايىمىن جيناپ قويىپ, اقتارىلىپ قالاتىن», «كەشە عانا قۇلازىپ تۇرعان جەتىم ۇيگە اركىم ءبىر قۇشاق قۋانىش الا كەلگەندەي, جارقىراي كىرىپ, دابىرلاي سويلەيدى».

ۋاقىت بەلگىسى

القيسسا, كىتاپ وقيعاسى بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتان باستالادى. ءسويتىپ, بەس كۇنگە سوزىلادى. بەس كۇن ىشىندە ءبىز اۆتور كەيىپكەرىمەن جەتە تانىسامىز. تانىستىقتىڭ ءوزى ساتىلاپ كەلەدى.

ءبىرىنشى كۇنى جول-جونەكەي كۇللى كەيىپكەردى تانىستىرىپ وتەدى. كەيىن تانىستىق كۇشەيە تۇسەدى. اقىرىندا, ءبىز رومان سوڭىندا باس قاھارمان مەن ونىڭ ورتاسىن تۇگەل تانىپ-ءبىلىپ شىعامىز. ەستەلىكتەردىڭ وزىندىك رەتى بار. اۋەلى, بالا كەزى, سوسىن جاستىق شاعى, كەيىن ەسەيگەن تۇسى. بىرتىندەپ سيۋجەت قارتتىق شاعىنا دەيىن جەتەدى. بۇل بەس كۇن ىشىندەگى ارپالىستىڭ رۋحاني ارپالىسقا ۇلاسقانىن كورسەتەدى. كوپتەگەن ويى, كوزقاراسى, قارىم-قاتىناسى قايتا وي ەلەگىنەن وتكىزىلىپ, جاڭادان باعا بەرىلەدى.

قوسپان تۇلعا رەتىندە قايتا تۋادى. باسىنا تۇسكەن قيىندىقتان, قىپ-قىزىل بەينەتتەن قايتا تۇلەپ شىعادى. بۇل ارپالىس قوسپان قويشىنىڭ ومىرىندە زور ماڭىزعا يە بولاتىنى ءسوزسىز. عۇمىرىن ەكى ۋاقىتقا ءبولىپ تۇراتىنى راس.

سوزىلىپ جاتقان ۋاقىت كەيىپكەر جولىنىڭ مارشرۋتى ءتارىزدى. ءار كەزەڭىندە ءبىر مەجە بار. مەجە – جۇرگەن قاشىقتىقتىڭ قورىتىندىسى. بەلگىلى ءبىر ماعىنا سىيعىزعان, ءمان تولتىرعان, قول جەتكىزگەن تابىسى نەمەسە جەڭىلىسى. بۇل جەردە بەس كۇندىك تاۋلىك ءبىر اينالىمعا تەڭ. باسى بار, اياعى بار تۇيىق شەڭبەر. بىراق ۋاقىتتىڭ ساندىق (تسيفرلىق) فورماسىمەن قاتار ءمان-ماعىنالىق سيپاتى نەمەسە ساپاسى, ياعني ۇزاقتىعىن ەسكەرگەن ءجون. حۋليو كورتاساردىڭ ءبىر اڭگىمەسىندە كەلتىرىلەتىندەي, ءجۇرىپ وتكەن جول مەن وي ۇزاقتىعى تەڭ ەمەس.

قوسپان بەس كۇن ىشىندە كۇللى ءومىرىن كوز الدىنان وتكىزەدى. جارى جاڭىلدىڭ جەتىمدىك كورگەن بالا كەزى, ەل باسىنا كۇن تۋعان قيىن-قىستاۋ جىلدارى, مايداندا سوعىسقانى جانە قاپىدا قولعا تۇسكەنى, جاپپاسبايدىڭ ەلدە قالعان قورعانسىز قاتىن-قالاشقا كورسەتكەن قياناتى, قۋلىق-سۇمدىعى, قورلىعى, ءشاريپا ەكەۋىن قاتەلىككە ۇرىندىرا جازداعان كەشىگىپ جەتكەن توسىن  ماحاببات, قاسبولاتتىڭ جاردەمى, ءماجيتوۆتىڭ كومەگى, الياسقاروۆتى قولداۋى, ءبارى-ءبارى روماندا بەلگىلى ءبىر تارتىپكە باعىنعان.

ءتارتىپ – ۋاقىت. دەمەك, روماندا كوزگە كورىنبەيتىن ۋاقىت بەينەسى بار, ونى قولعا ۇستاي الماساڭىز دا, ىشتەي سەزەسىز. رومانداعى جەر-سۋ اتتارى ۋاقىت كەزەڭدەرىن ولشەيتىن ولشەم بىرلىكتەرى ءتارىزدى.

قويدى قۇزعىن ادىرىنا قاراي ايداپ كەتكەندە تىنىش جاتقان قىر دالا بىرتە-بىرتە اق تۇتەككە ورانادى. اۆتور كوپ وقىرمانعا بەيتانىس تانىق ءسوزدى قولدانادى: ء«بىر راۋاياتتا ءتۇڭىلىپ تە كەتكەن».

«قۇزعىن بەتكەيى – قىرىق-ەلۋ شاقىرىم الىس جايىلىم», «مال تۇياعى تيمەي جۋسانى مەن يزەنى ىرعالىپ تۇر», «قوسپان جولدا ىرعايلىعا تۇنەپ, بۇل اراعا بۇگىن تۇسكە تامان كەلدى», «ون شاقىرىم شاماسىندا تەرىسكەيدە دوڭقارا تۇبەگى بار».

«ەكى كۇننەن اسا جاۋعان قاردىڭ بەتىن جالاعان جاۋ بوراسىن. سوناۋ الىس, ەلسىز قاراقيانىڭ دالاسىندا ىعىپ, قوسپان اعاسى ءجۇر. ءۇش كۇننەن بەرى سۋعا باتقان تاستاي, حابارسىز, بەلگىسىز», ء«ۇش-ءتورت كۇننەن بەرگى سۋىق بۋىن-بۋىنىنا تاراپ, دەنەسىن تۇتاس توڭازىتىپ تاستاعان», ء«ۇشىنشى تاۋلىككە اسىپ بارادى – ۇشى-قيىرى جوق اق بوران توتەپ تۇر», «بەسىنگە قاراي كۇن اشىلدى. ءتورت تاۋلىككە جۋىق ويناق سالىپ بۇل اتىراپتى جۇندەي تۇتكەن اق بوران ەندى شەرۋ تارتىپ, باتىسقا قاراي كەتتى», «قاراقيانىڭ تالاي قىرقالارىن ارىلتتى. وسى قالاي دەگەن جەردىڭ ءبارىن ءتىنتتى. قوسپان اعاسىنان ەش بەلگى جوق», «اقىرى تاڭ اتتى».

اداسقاندار مارشرۋتى

شىعارمادا ۋاقيعا ۋاقىتپەن قاتار ءجۇرىپ وتىرادى. ۋاقىتتى بەلگىلەيتىن وقيعا دامۋى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كەيىن قالىپ جاتقان جەر بەلگىلەرى – قۇزعىن, ىرعايلى, دوڭقارا, اتتان, كىشكەنە قۇم, قاراقيا.

باقتاشى اقتوبە ءوڭىرىن, تۇبەك جاقتى تۇگەل جاقسى بىلەدى. استىندا تورتوبەل دەگەن مىنگەن اتى بار, قاسىنا ەرتكەن مايلىاياق, قۇتپان اتتى ەكى ءيتى بار, جولعا ساقاداي ساي, ارتىنىپ-تارتىنعان, سايلانىپ شىققان شوپان. ارينە, ءبارىن ەسكەرۋ مۇمكىن ەمەس. كەڭ جازىق, سايىن دالا, قۇلا ءتۇز – قىسى-جازى قۇبىلمالى, اينىمالى ولكە. اۋا رايى تەز وزگەرىپ تۇرادى. شوپان – شاعىلدىڭ جۇمباعى شەشىپ, قۇپياسىن تۇسىنگەن ادام.

بىراق, تابيعات سىرىن تۇگەل بىلەر دانىشپان اسا سيرەك. قانداي دام اداسادى؟ ءوزىنىڭ جولىن ايقىن ساناعان, ايتقاندى تىڭداماعان جۇرت اداسادى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز جەردى بىلە تۇرا, اداسقانى نەسى. سەبەبى, ول ىققان قويدىڭ باسىن بۇرا المادى. الدىنداعى مال, ءبىر وتار قوي جاپپاي بوراندى ىقتاپ كەتە باردى.  فينالدا قوي مەن الىسقان قوسپانعا تاعى ءبىر سىناق كەلەدى. كەنەت اق تۇتەكتىڭ تۋ سىرتىنان قويدىڭ قارنىن جارىپ, شاشىپ كەلە جاتقان كوپ بورىلەردى كورەدى. قاسقىردىڭ شابۋىلى – قوسپانىڭ ەكىنشى بورانى. بەسىنشى كۇنگە قاراعان ءتۇنى قوسپان اۋىر سىناقتان وتەدى. بىردە سىرعاۋىلىن, بىردە جۇدىرىعىن جۇمساعان باقتاشى, جىرتقىشتى تاماعىنان الا تۇنشىقتىرعان شوپان,  ازىعى ءۇشىن اجالعا قارسى كۇرەسكەن ادام, بەينە ءبىر كيەلى كىتاپتار قاھارماندارى ءتارىزدى ەرلىكپەن ايقاسىپ, ءدىني سيۋجەتتەردى كوز الدىڭىزعا ەلەستەتەدى.    

كوركەم وبرازدار

ادەتتە, جازىلۋى مەن وقىلۋى ۇزاق تا ۇلكەن جانر – رومان. ءتىپتى, رومان جاڭا جازىلعان شىعارما رەتىندە دوداعا دا تۇسە بەرمەيدى. ول شۇعىل ءارى شاپشاڭ ۇيىمداستىرىلىپ جىبەرەتىن لەزدىك فورماتقا ساي ەمەس.

ويلانۋعا ۋاقىت جوق. پوستمودەرنيستىك ءومىردىڭ تىرشىلىگى باياۋ ەمەس, جىلدام, تەز-تەز جاساپ تاستاپ, كەلەسى ءبىر جوباعا كوشەدى, توقتاماي ىلگەرىلەي بەرۋ كەرەك.

رومان – ءداۋىردىڭ وبرازىن قالىپتاستىرا الاتىن پوليفونيالىق شىعارما. تۇجىرىمدار, قورىتىندىلار جاسالاتىن, جورامال, بولجامدار ايتىلاتىن جانر. ونىڭ ەرەكشەلىگى – بىزگە ۇلكەن وي ايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, فيلوسوفيالىق وي-تولعامدارعا جەتەلەيدى.

اڭگىمە – بولەك, ايرىقشا جانر, ۇزىن-ۇزىن سويلەمدەر, تەرەڭ ويلار, كەرىسىنشە, ونىڭ ەستەتيكاسىن بۇزار ەدى. سوندىقتان, اڭگىمە نەعۇرلىم ىقشام, جيناقى, اۋەزدى بولعانى ءجون.

قازاقستاندا رومان جانرى – داڭعىل جول ۇستىندە, ەكپىندى, قارقىندى دامۋدا. بۇل ادەبيەتىمىزدىڭ قيىندىققا قاراماي, كەدەرگىلەردى بۇزا-جارىپ, العا ۇمتىلىپ, وركەندەپ كەلە جاتقانىن بىلدىرەدى.

«بوران» رومانى جەكە تۇرعىدا ەكزيستەنتسياليستىك تۋىندى بولسا دا, ۇلكەن الەۋمەتتىك جۇگى بار دۇنيە. فورماسى مازمۇن كولەمىن شەكتەپ تۇرعان جوق. رومان جانرىنىڭ ءبىر قاسيەتى – قاي تاقىرىپتا جازىلسا دا, كەز كەلگەن مازمۇنعا شولۋ جاساي الادى. «بوران» – جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا, جالپى, الەمدىك مودەرنيستىك اعىم اياسىندا تۋعان قۇبىلىس. رەسمي تۇرعىدا مودەرنيزم قازاق ادەبيەتىنە الپىسىنشى جىلدارى كەلگەن دەپ ەسەپتەلىنەدى. تاحاۋي احتانوۆ شىعارماسى قازاق مودەرنيزمىنەن ەرتە, وزىپ تۋعان ۇلگى.

رومان سومداعان وبرازداردىڭ بوياۋى قانىق, ماعىناسى تەرەڭ, مۇراتى جارقىن. كىتاپتا سوتسرەاليزم نەمەسە سوۆەتتىك يدەولوگيا ىقپالى جوق. قايران قالاتىنىمىز, جان-جاعىن جايپاپ, ءىشى-سىرتىن تۇگەل تەكسەرىپ, توڭىرەگىن توڭكەرىپ, ءتىنتىپ, ەلدىڭ ىعىرىن شىعارىپ وتىراتىن, جازۋشى قاۋىمنىڭ مازاسىن الاتىن, تسەنزۋرانىڭ قىراعى كوزى قالاي بايقاماي قالدى, بىلمەيمىز.  قازاقى بولمىسىنا قىلاۋداي قيانات جاسالماعان. 

ارينە, جانى تازا تۇلعا, پەيىلى ادال ادامعا ور قازعان, جولىن كەسكەن, پالە-جالا جاپقان الاياق جاۋىزدار مۇندا دا بار. جاقسى قيانات كورىپ, جامان راقات كەشكەن ادىلەتسىزدىكتەر كورىنىس بەرىپ قالادى. بىراق, كوممۋنيستىك پافوس, سوتسياليستىك مۇرات كولدەنەڭ دەپ جول بوگەمەيدى. ەركىن, كەڭ, دەربەس. كىتاپ ەلدىك ماسەلەلەر كوتەرەدى. 

بەس كۇن جالعان

بارىمىزگە بەلگىلى, قازاق جارىق دۇنيەنى بەس كۇن جالعانعا تەڭەيدى. رومانداعى وقيعا دا بەس تاۋلىك ىشىندە وتەدى. ارينە, كىتاپتا قويشىنىڭ بەس كۇن اداسۋى مەن قازاقى تۇسىنىك اراسىندا بايلانىس بار ەكەندىگى اشىق ايتىلماسا دا,   اۆتوردىڭ ارپالىستى ءۇش كۇن ەمەس, ءتورت كۇن ەمەس, بەس كۇنگە سوزۋىندا ءبىر گاپ جاتىر.

دەمەك, اۆتور مەتافيزيكالىق كەڭىستىكتە وتىر. مەتافيزيكانى شىعارماسىنا ارقاۋ ەتكەن, تاقىرىبىنا اينالدىرعان جازۋشىلار كوپ, ۇزدىكتەرى از. مىسالعا, الەم ادەبيەتى اۆتورلارى دانتە, شەكسپير, دوستوەۆسكي شىعارماشىلىعىن الايىق.

دانتە ۋاقىتى شىركەۋدىڭ ادامزات اقىل-ويىن بيلەپ-توستەپ تۇرعان كەزى ەدى. قولىندا ابسوليۋتتىك بيلىك بولدى, سوندىقتان دانتە شەكتەۋلەردى اينالىپ ءوتىپ, «قۇدىرەتتى كومەديانى» جازدى.

شەكسپير زامانىندا شىركەۋ بيلىگى السىرەدى. ونەر بوستاندىققا شىقتى. ساحنادا «شەكسپيرلىك الاساپىران» باستالدى.

ال دوستوەۆسكي تۇسىندا اتەيزم پايدا بولدى. ەندى قۇدايدىڭ ءوزىن قۇتقارۋ كەرەك ەدى. قۇداي قاجەت, سوندىقتان بولۋعا ءتيىس, دەپ جازدى فەدور ميحايلوۆيچ.

ەكزيستەنتسياليستىك سيتۋاتسيا

مەتافيزيكالىق تاقىرىپ شىعارمانىڭ ءبىر قىرى بولسا, فيزيكالىق الەمدە قالىپتاسقان ەكزيستەنتسياليستىك جاعداي باسقا ءبىر قىرىن العا تارتادى. باقتاشى (مارتين حايديگەر فيلوسوفياسى بويىنشا ادام الەمنىڭ قوجايىنى ەمەس, باقتاشىسى) قىر دالا, اق بوران, قاسقىر قورشاۋىندا كەلە جاتسا دا كەيىن قايتپايدى, ىلگەرى ۇمتىلادى. ول اجالمەن بەتپە-بەت تۇر. بەس كۇن بويى اجال اۋىزىندا جۇرەدى. سوڭعى كۇنى قويدى شاپقان قاسقىرلارعا قارسى ايبات شەگە كوتەرىلەدى. وسى تۇسىندا تاحاۋي احتانوۆ, ءاسىلى, ەرنەست حەمينگۋەيدىڭ «شال مەن تەڭىز» شىعارماسىندا تۇجىرىمدالاتىن تامسىلگە ۇقساپ كەتەدى. حەمينگۋەيدە بالىقشى شال ۇستاعان بالىعىنىڭ قاڭقاسىن سۇيرەپ اكەلسە دە, ەكىنشى جاعىنان, بالىعىنان ايىرىلىپ قالعان ەدى. جەڭىس پەن جەڭىلىس قاتار قالىپتاسقان سيتۋاتسيا: «ادامدى ولتىرسەڭىز دە, جەڭە المايسىز». تاحاۋي احتانوۆ تامسىلىندە سۇيەكتى ءسوزدىڭ بولەك ماعىناسى قايتالانادى: «تىرشىلىكتىڭ سۇيەمى قالسا دا, پۇشپاعىنان تىستەپ الىپ, ايىرىلماۋ كەرەك» (191 بەتتە).

ۇزدىك ۇلگى

جارىق كورگەن رومان كىتاپ دۇكەندەرىنە تۇسە سالىسىمەن بەستسەللەرگە اينالدى. شاعىن شىعارما, نىعىز ءماتىن, قۇنارلى ءسوز قازاق وقىرمانىڭ ءدۇر سىلكىندىردى. قازاق ادەبيەتىنىڭ جاڭا ءبىر قىرى اشىلدى. وزىق نۇسقاسى قالىپتاستى. بۇل زاماندا الاش وقىرمانى ساپالى, جاقسى كىتاپقا قولى جەتپەي جۇرەتىن. ءبىر جاعىنان, كىتاپ تاپشىلىعى بار ەدى, ەكىنشى جاعىنان, تارالىمى شەكتەۋلى بولاتىن. قازاقستاندا ساياسي كىتاپتار تارالىمى, ورتاشا ەسەپپەن, ءجۇز مىڭ داناعا جەتكەندە, قازاق جازۋشىلارىنىڭ كوركەم پروزاسى, ياعني كولەمى, وتىز مىڭ دانانى قۇرايتىن. «بوران» توپ جارعان تۋىندى بولسا دا, اۋقىمى وتىز مىڭ دانا كولەمدى قامتىپ ەلگە كەنىنەن تارادى. كىتاپ ۇزدىك شىعارمالاردىڭ بىرىنە اينالدى. داڭقتى شىعارما سوڭىنان جاڭا مودەرندىك توپتامالار, جيناقتار, تاڭدامالىلار كوبەيە باستادى.

رومان تاقىرىبى قىزىقتى, لينگۆيستيكالىق ىزدەنىستەرى تابىستى شىعارما رەتىندە ءارتۇرلى ادەبي ورتادا, توقساندىق, جىلدىق قورىتىندىلاردا, سۇحباتتاردا ءجيى اتالىپ, اتاق-ابىروي جيناپ جاتتى. بىراق, «بوران» جاڭا جازۋ ۇلگىسىن اكەلگەن شىعارما تۇرعىسىندا تەرەڭ زەرتتەلگەن, جان-جاقتى زەردەلەنگەن جوق. ءسويتىپ, ءبىر كەزدە كۋلت دارەجەسىنە كوتەرىلگەن داڭقتى رومان ادەبي اينالىمنان بىرتە-بىرتە بايقاۋسىز شىعىپ قالدى.  ءوز زامانىندا دانىشپان قالامگەر اتانعان, اياۋلى دا اسقاق جازۋشى گەرمان مەلۆيلل دە ۇمىتىلىپ بارىپ, قايتادان اتاق-ابىرويعا بولەنگەن ەدى. 

«بوران» رومانى – ۋاقىتتان تىس, زامانىنان بيىك شىعارما. ەگەر ادەبيەت ارى قاراي ءومىر سۇرەتىن بولسا, وقىرمانى كوپ كىتاپتىڭ تىزىمىنە «موبي ديكپەن» قاتار «بوران» دا ەنەرى ءسوزسىز.

توتە جول

ەۋروپالىق ادەبيەتتىڭ ۇزاق دامۋى اسەم دە ادەمى ۇلگىلەردى دۇنيەگە اكەلسە دە, فورمالىق ىزدەنىستەرگە الەمدى ەلىكتىرسە دە, ۇلت ادەبيەتىنىڭ وركەندەۋىنە بوگەت بولا المادى.

گەتە اتاۋىن قالىپتاستىرعان الەمدىك ادەبيەت دەگەن ۇعىم-تۇسىنىك جاڭا ءبىر ىزدەنىستەر تۋعىزدى. بۇكىل قۇرلىقتار مەن حالىقتاردىڭ باسىن قوسىپ, كوركەمدىك تانىم-تالاپتى جوعارىلاتقان ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ وزىق نۇسقالارى دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە كەڭىنەن وقىلىپ, ءبىر-بىرىنە اشىق ىقپال ەتتى.

ءبىز ءبىر-بىرىمىزگە قارىزدارمىز. ەۋروپالىق ۇلگىدە, قازاقى مانەر, مودەرندىك سيپاتتا جازىلعان «بوران» رومانى – تۇركى دۇنيەسى ىشىندە وسمان تۇرىكتەر تىلىنە تۇڭعىش اۋدارىلىپ باسىلىپ شىققان ساف دۇنيە.

دالا دراماسىن اسقان بىلگىرلىكپەن جىرلاعان, كۇمبەزدى اسپاندى كۇردەلى وبرازعا ۇلاستىرعان, ادام اقىل-ويىن (رۋح) باقتاشىلىق قاسيەتى ساناعان روماننىڭ ەندىگى كەزەكتە, تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە جاڭا ءبىر تىنىسى اشىلارى ءسوزسىز.

ديدار امانتاي,

جازۋشى