ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى زۇلفۇحار جولداسوۆ تاقىرىپقا قاتىستى كوپتەگەن دەرەك كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكا بويىنشا بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا لاستاۋشى زاتتار قالدىقتارىنىڭ جالپى كولەمى 0,9 ملن توننانى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش – وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 18 پايىزعا تومەن. رەسپۋبليكا قالالارىندا اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ سەبەپتەرىن ءۇش ساناتقا بولۋگە بولادى. مىسالى, الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالالارىندا لاستانۋ نەگىزىنەن جىلۋ كوزدەرى, اۆتوكولىك جانە جەكە سەكتوردان تۋىپ وتىر. وسكەمەن جانە تەمىرتاۋ قالالارىندا ەميسسيالاردىڭ ەڭ كوپ كولەمى ونەركاسىپكە تيەسىلى. ال اقتوبە جانە اتىراۋ قالالارىندا ەسكىرگەن كارىزدىك-تازارتۋ قۇرىلىستارى جوعارى لاستانۋدىڭ سەبەبى بولىپ وتىر.
بۇل رەتتە ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارى بارلىق وڭىردەگى جۇرتشىلىقپەن جانە ەكوبەلسەندىلەرمەن بىرگە تالقىلانىپ جاتىر. تالقىلاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 16 جول كارتاسى ازىرلەنىپ, وندا 485 ءىس-شارا كوزدەلگەن.
«ەكى جىل ىشىندە 178 ءىس-شارانىڭ 96-سى ورىندالدى. اتاپ ايتقاندا, اقمولا وبلىسىنىڭ ارشالى اۋدانىندا جەل ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلدى, تۇركىستان وبلىسىندا «تۇركىستان جىلۋ» مكك قازاندىعى تابيعي گازعا اۋىستىرىلدى. ارال قالاسىندا قۋاتى جىلىنا 37,8 مىڭ توننانى سىيدىرا الاتىن جاڭا قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار (قتق) پوليگونى سالىندى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ىسكە اسىرۋ مەرزىمىمەن «قوشقار اتا» لاستانعان ورىندى جويۋ باستالدى. 2022 جىلعا 73 ءىس-شارا قاراستىرىلعان, بۇگىندە ونىڭ تورتەۋى ورىندالدى. بيىل ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, اتىراۋ جانە اقتوبە وبلىستارى بويىنشا جول كارتالارىنا قوسىمشا ءىس-شارالار ەنگىزىلدى. 2025 جىلعا قاراي جول كارتالارىن ىسكە اسىرۋ 9 قالادا اتموسفەرانىڭ لاستانۋ يندەكسىن جوعارى دەڭگەيدەن ورتاشا دەڭگەيگە دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى زۇلفۇحار جولداسوۆ.
قورشاعان ورتاعا ەميسسيالاردى تومەندەتۋ «جاسىل قازاقستان» ۇلتتىق جوباسىندا دا كوزدەلگەن ەكەن. 10 قالاداعى 16 ءىرى ونەركاسىپتىك نىسان ەميسسيالاردى 20-30%-عا تومەندەتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى موينىنا الدى. وسى ماقساتتا كاسىپورىندار ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, تيىسىنشە جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس شەڭبەرىندە كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتار الماق.
وڭىرلەردەگى احۋالعا جەكە-جەكە توقتالىپ وتكەن سپيكەر اقتوبە قالاسىندا كاسىپورىنداردان شىعارىندىلاردىڭ كولەمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 9,7 مىڭ توننانى قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,2 مىڭ تونناعا جوعارى ەكەن. ونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ نىساندارىنىڭ ۇلەسىنە 91%, جىلۋ ەنەرگەتيكا وبەكتىلەرىنە ەميسسيالاردىڭ 8,6% تيەسىلى.
«اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن جول كارتاسى بەكىتىلدى. وعان 33 ءىس-شارا ەنگىزىلدى. ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەميسسيانى 20-دان 30%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, قازحرومداعى 2 تسەحتى جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇل لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعارىندىلارىن 30%-عا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاڭعىرتۋدى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. كاناليزاتسيالىق تازارتۋ قۇرىلعىلارىن جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى. قازىرگى ۋاقىتتا كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىندا كۇكىرتسۋتەگىنىڭ شىعارىلۋىن بولدىرمايتىن جانە باساتىن ارنايى كاتاليزاتور قولدانىلادى. بۇل رەتتە كۇكىرتسۋتەكتىڭ ءيىسىن تولىق جويۋ ماقساتىندا اكىمدىك قالانىڭ كاناليزاتسيالىق تازارتۋ قۇرىلعىلارىن قايتا جاڭارتۋدى جەدەلدەتۋى قاجەت. اۋدان ورتالىقتارىندا 3 قاتتى تۇرمىستىق قالدىق پوليگونىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 6 پوليگون سالۋ جوسپارلانعان. كاسىپورىنداردىڭ كۇشىمەن 13 مىڭنان اسا جاسىل جەلەك وتىرعىزىلدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسۋدا», دەدى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
سونداي-اق شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكولوگيالىق پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى جول كارتاسىندا 35 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى ەميسسيانى 20-دان 30%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «قازمىرىش» جشس-دە كۇكىرت قىشقىلى ءوندىرىسىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان, بۇل كۇكىرت ديوكسيدىنىڭ شىعارىندىلارىن 20%-عا تومەندەتۋگە جول اشادى. ز.جولداسوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسكەمەن قالاسى بويىنشا ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اتموسفەرالىق اۋاعا شىعارىندىلاردىڭ جالپى كولەمى 82,1 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل – وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىندە. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى كاسىپورىندارعا, جارتىسىنان كوبى اۆتوكولىككە تيەسىلى. وسكەمەن جەو-دا ءتۇتىن گازىن تازارتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا 2 قازاندىق اگرەگاتتا كۇلتۇتقىش قوندىرعى مەن ءتۇتىن گازىن تازارتۋ جۇيەسى قايتا جاڭعىرتىلدى. قوعامدىق كولىكتى سۇيىتىلعان گازعا كوشىرۋ قاراستىرىلعان. 2024 جىلعا دەيىن 200 اۆتوبۋس ساتىپ الىنباق.
«تەمىرتاۋ قالاسى بويىنشا شىعارىندىلاردىڭ جالپى كولەمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 118,4 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3,6 مىڭ تونناعا از. ونەركاسىپ نىساندارىنا شىعارىندىلار كولەمىنىڭ جالپى سانىنان 92,6% نەمەسە 109,6 مىڭ توننا كەلەدى. ونىڭ ىشىندە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق ۇلەسى – 87% نەمەسە 102,8 مىڭ توننا. جىلۋ ەنەرگەتيكاسى – 7,4% نەمەسە 8,8 مىڭ توننا. قاراعاندى وبلىسى بويىنشا جول كارتاسىندا تەمىرتاۋ قالاسىنا قاتىستى 28 ءىس-شارا قاراستىرىلعان, ونىڭ ىشىندە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» 22 تارماقتى ورىنداۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى موينىنا الدى. كاسىپورىن قول قويعان مەموراندۋم اياسىندا ەميسسيالاردى 30%-عا قىسقارتۋدى كوزدەپ وتىر», دەدى سپيكەر.
وبلىس بويىنشا لاستانۋدىڭ جوعارى يندەكسى قاراعاندى جانە بالقاش قالالارىندا دا بايقالادى. جەزقازعان مەن بالقاشتا «قازاقمىس سمەلتينگ» جشس مەتاللۋرگيا كومبيناتتارىندا شىعارىندىلار 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 50%-عا تومەندەيدى دەپ كۇتىلۋدە. بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتىندا كۇكىرت قىشقىلى تسەحىنىڭ ەكىنشى جەلىسىن سالۋ كوزدەلگەن. بۇل كۇكىرت ديوكسيدىنىڭ شىعارىندىلارىن 2,3 ەسە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىنداي كۇكىرت قىشقىلى تسەحىن جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىندا دا سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بالقاش قالاسىندا تازارتۋ قۇرىلعىلارى سالىنادى. قالا قارقىندى كوگالداندىرىلىپ جاتىر. اتموسفەرالىق اۋانىڭ جاعدايىن جاقسى باقىلاۋ ءۇشىن 4 قوسىمشا داتچيك, سونداي-اق قالانىڭ اۋا جاعدايى تۋرالى اقپاراتتى ونلاين رەجىمدە شىعارۋ ءۇشىن LED ەكران ورناتىلدى.
سونىمەن قاتار اتىراۋ قالاسىندا شىعارىندىلار كولەمى 9,8 مىڭ توننانى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ۇلەسى – 58%. كۇكىرتسۋتەگى بويىنشا جوعارى لاستانۋدىڭ 43 جاعدايى تىركەلدى, ونىڭ نەگىزگى كوزدەرى «ساسىق ساي», «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارى جانە «اتىراۋ مۇنايگاز ءوندىرۋ زاۋىتى» جشس قىزمەتى بولدى. اتالعان زاۋىتتارعا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, ناتيجەسىندە كاسىپورىن 6 ملن تەڭگەدەن اسا سوماعا ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
«قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن جول كارتاسى بەكىتىلدى, وعان 40 ءىس-شارا كىردى. اتاپ ايتقاندا, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى «ساسىق ساي» بۋلانۋ الاڭدارىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋدى باستادى. جۇمىستاردى اياقتاۋ 2023 جىلدىڭ قاراشا ايىنا جوسپارلانىپ وتىر. قالانىڭ سول جاعالاۋىنداعى كاناليزاتسيالىق تازارتۋ قۇرىلعىسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى, بيىل ولار پايدالانۋعا بەرىلەدى. اتىراۋ قالاسىنىڭ وڭ جاعالاۋىنداعى كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىنىڭ 90%-عا توزۋى – شەشىلمەگەن پروبلەما. ولاردى قايتا جاڭارتۋدى 2023 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2024 جىلى «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭىن تازارتۋ اياقتالادى. NCOC كومپانياسى 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «استراحان –
ماڭعىشلاق» سۋاعارىنان سۋدى تۇتىنۋدى 70%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جانە قايتا سۋ پايدالانۋدى ۇلعايتاتىن جاڭا تازارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋ جۇمىسىن بىتىرەدى. قالانىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلگەن زاتتاردىڭ جيىنتىق تومى ازىرلەندى. جاسىل جەلەكتەردى كوبەيتۋ ءۇشىن كاسىپورىنداردىڭ كۇشىمەن 10 مىڭنان اسا اعاش وتىرعىزىلدى. 3,5 مىڭ گەكتاردان اسا جەرگە جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ كوزدەلگەن», دەدى ز.جولداسوۆ.
ەلدەگى ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋدىڭ پارمەندى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – ونەركاسىپتە ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ. ەكولوگيالىق كودەكسكە سايكەس ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالارعا كوشۋ 2025 جىلدان باستالماق.
«وسى مەحانيزم ارقىلى ءبىز 10 جىل ىشىندە ەلدەگى بارلىق شىعارىندىنىڭ ەميسسياسىن شامامەن 50%-عا تومەندەتۋدى بولجاپ وتىرمىز. اكىمدىكتەر 2 جانە 3 ساناتتاعى كاسىپورىندار ءۇشىن وسىنداي جۇمىس جۇرگىزۋگە ءتيىس. بۇعان قوسا ەكولوگيالىق كودەكستە 2023 جىلعا دەيىن كاسىپورىنداردىڭ شىعارىندىلار كوزدەرىندە دەرەكتەردى كوميتەتكە بەرە وتىرىپ, مونيتورينگتىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ورناتۋ كوزدەلگەن. بۇل ەميسسيالار كورسەتكىشتەرىن ونلاين رەجىمدە قاداعالاۋعا, بۇزۋشىلىقتارعا دەر كەزىندە دەن قويۋعا, حالىقتى دۇرىس جانە ۋاقتىلى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سپيكەر.
