مۇعالىمى جوق مەكتەپ
– دانابەك, Alem School قاشان قۇرىلدى؟
– Alem School – باعدارلامالاۋشىلاردى دايارلايتىن مەكتەپ. 2019 جىلى Astana Hub-تىڭ بازاسىندا اشىلدى. بۇل جەردە مۇعالىم جوق, باعا قويىلمايدى, ديپلوم بەرىلمەيدى. وقۋ كومپيۋتەرلىك ويىنعا جانە ستۋدەنتتەر اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. ەڭ باستىسى, ءبارى – تەگىن. بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى سالادا جۇمىس ىستەيتىن 270-تەن استام باعدارلامالاۋشىنى دايارلاپ شىعاردىق. ولاردىڭ دەنى وتاندىق جانە شەتەلدىك ءىرى كومپانيالاردا تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. جىل باسىنان بەرى 200-دەي ادامدى وقۋعا قابىلدادىق. ورتاشا ەسەپپەن العاندا ستۋدەنتتەر وقۋدىڭ سەگىزىنشى ايىنان ءارى قاراي ءبىزدىڭ مەكتەپتى ءتامامداي باستايدى. ياعني ولار ءبىز ۇيرەتپەك بولعان دۇنيەنىڭ ءبارىن بويعا ءسىڭىردى دەگەن ءسوز.
– مۇندا كىمدەر وقي الادى؟
– ءىت-سالاسىن تەرەڭ مەڭگەرگىسى كەلەتىن كەز كەلگەن جانعا قۇشاعىمىز اشىق. تەك, ءبىز مەكتەپكە ورتا ءبىلىمدى ادامداردى, ياعني ءىت-سالادان حابارى جوق جانداردى قابىلدايمىز. ۇزدىكتەردى ءبىزدىڭ مەكتەپ اسا قىزىقتىرماۋى مۇمكىن. ويتكەنى ولاردىڭ بىلەتىنى ونسىز دا كوپ. ولار ءبىزدىڭ كومەگىمىزگە سۇيەنبەي-اق نارىقتان ءوز ورنىن تابا الادى. مەكتەپتە كەز كەلگەن سالانىڭ وكىلدەرى وقي الادى. ماسەلەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن وقۋدى اياقتاعانداردىڭ ىشىندە مەتاللۋرگتەر دە, جۋرناليستەر دە, بۋحگالتەرلەر دە, زاڭگەرلەر دە بار. ءىت قازىر بارلىق سالاعا كەرەك. بىزگە كەلەتىندەردىڭ 70 پايىزىنىڭ ءىت-ءبىلىمى جوق.
– سوندا تۇپكى ماقسات ءىت-سالانى مەڭگەرگەن كادر دايارلاۋ ما؟
– تەك وسى ماقسات ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز دەسەك, قاتەلەسكەنىمىز. بۇل جەردە اۋقىمدى ويلاعان ءجون. كوپشىلىك ءىت-ءدى كۇردەلى سالا دەپ ويلايدى. شىن مانىندە ولاي ەمەس. ال باعدارلامالاۋ ماتەماتيكادان دا وڭاي. اتالعان سالانى مەڭگەرۋ ارقىلى قازاق جاستارى وزدەرىن ماتەريالدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتە الاتىن دەڭگەيگە جەتەدى. سەبەبى ءىت-سالادا تولەنەتىن ەڭبەكاقى قاي ەلدە بولسىن جوعارى. سوندا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك تۇرعىدان قامتىلعان جانداردىڭ قاتارى كوبەيەدى. الىس تۇكپىردە جاسىرىنىپ جاتقان ىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى – وسى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسۋ.
ەلىمىزدە نەمەسە شەتەلدە جاقسى اقشا تاباتىن, سۇرانىسقا يە باعدارلامالاۋشى اتانۋ ءۇشىن ناقتى ماقسات, تىنىمسىز ەڭبەك جانە شىدامدىلىق قاجەت. ارينە, بۇل ماماندىقتى اركىم وزدىگىنەن دە ۇيرەنە الادى. تەك, ول ءۇشىن جاقسى جاعداي جاسالۋى كەرەك. ءبىزدىڭ مەكتەپتە ءوزىن ءوزى دامىتۋعا تولىق جاعداي جاسالعان.
ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «وتاندىق ءىت-سەكتوردى دامىتىپ, كۇشەيتە ءتۇسۋ دە ماڭىزدى. ەلىمىزگە جاس, ءبىلىمدى ءارى ىنتالى ماماندار كەرەك. تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ اياسىندا كەمىندە 100 مىڭ جوعارى بىلىكتى ءىت-مامان دايارلاۋ قاجەت. تسيفرلىق سالاداعى قىزمەتتەر مەن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى 2025 جىلعا قاراي كەمىندە 500 ميلليون دوللارعا جەتۋگە ءتيىس», دەگەن ناقتى تاپسىرماسى بار. ءبىز دە وسىعان قال-قادەرىمىزشە اتسالىسىپ جاتىرمىز.
وقۋدىڭ نەگىزى – ويىن
– وقۋ ۇدەرىسى قالاي وتەدى؟
– ءبىرىنشى كەزەكتە ستۋدەنتتەر الگوريتمدەر مەن مالىمەتتەر قۇرىلىمى تۋرالى نەگىزگى ءبىلىمدى الادى. كەلەسى كەزەڭ – Go, JavaScript جانە Rust سياقتى الەمدىك IT-يندۋسترياداعى وزەكتى «تىلدەردى» مەڭگەرۋ. وقۋ كەلەسى باعىتتار بويىنشا جۇرگىزىلەدى: Go «تىلىندە» – Full-stack, JavaScript «تىلىندە» – front-end, Rust «تىلىندە» – back-end. بۇدان كەيىن ناقتى ماماندانۋ باستالادى. ولاردىڭ قاتارى DevOps, Blockchain تەحنولوگيالارى, Data Science جانە Machine Learning, Information Security, 3D مودەلدەۋ, ويىن قۇرۋ بولىپ جالعاسا بەرەدى. Flutter قۇرىلىمىندا ءموبيلدى قوسىمشالاردى ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بار. وسىلايشا, وقۋدى تولىق اياقتاعاننان كەيىن تۇلەكتەر ءموبيلدى قوسىمشالار, سايتتار جاساي الاتىن دەڭگەيگە جەتەدى. ديزاين جاساۋدى دا مەڭگەرىپ شىعادى. نەگىزى مەن اتاعان باعدارلامالاۋ «تىلدەرىنىڭ» ءبارى كوپشىلىككە قولجەتىمدى. ولاردىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن دۇنيەنى جاساۋعا بولادى. ماسەلەن, قازاقستاندا كوپتەگەن كومپانيالار Go تىلىنە كوشىپ جاتىر. دەمەك ونىڭ بولاشاعى زور دەگەن ءسوز. بۇل ءتىلدى ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ تۇلەكتەرى وزدەرى جۇمىس ىستەيتىن «حالىق بانك», «تەحنودوم» سەكىلدى ءىرى كومپانيالاردىڭ سەرۆيستەرىندە دە ءجيى پايدالانادى.
– ىرىكتەۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟
– ىرىكتەۋ كەزەڭى «باسسەين» دەپ اتالادى. كانديدات ءبىر كۇندە 20 ەسەپتى شەشۋى كەرەك. ءبىر جىل ىشىندە ستۋدەنتتەر بەس ەمتيحان تاپسىرادى. «باسسەيننەن» وتكەندەر ودان ءارى اسا قينالا قويمايدى. ويتكەنى تاپسىرمالاردىڭ لوگيكاسى وزگەرمەيدى. تەك كود سانى عانا كوبەيىپ وتىرادى. مەكتەپتەگى وقۋ ەۋروپالىق 01 Edu System ارنايى پلاتفورماسىندا وتەدى. بۇل پلاتفورمانىڭ نەگىزىن عىلىمي پەداگوگيكامەن اينالىسىپ جۇرگەن فرانتسۋز نيكوليا ساديراك قالاعان. بارلىق تاپسىرما كۆەستكە ۇقسايتىن ويىن تۇرىندە شەشىلەدى. نيكوليا ساديراكتىڭ ايتۋىنشا, ادامزات ويىن ارقىلى دامىعان. وقۋدىڭ مۇنداي فورماتى تەحنيكالىق داعدىلاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار soft skills-ءتى, ياعني يكەمدى داعدىلاردى دا دامىتادى. مەكتەپتىڭ قاعيداسى قاراپايىم: بارلىعى تەڭ, اركىم ءبىر-بىرىنەن ۇيرەنەدى. مۇندا الەۋمەتتىك كوممۋنيكاتسيا ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. ول ماماننىڭ وسۋىنە جول اشاتىن دۇنيە. ال ءىت-سالا وكىلدەرى ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى. ادەتتە بۇل سالانىڭ وكىلدەرى بۇيىعى كەلەدى, مىنا ومىردەن تىسقارى جۇرەدى, كوبىنەسە ءوز الەمىمەن ءومىر سۇرەدى. ال ءبىز ءتۇرلى سالادا جۇرگەن, كەز كەلگەن قارىم-قاتىناسقا بارا الاتىن ادامداردان باعدارلامالاۋشى تاربيەلەپ شىعارامىز. مەكتەپتىڭ ۇستانعان باعىتى ۇجىمداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋ ماسەلەسىن شەشەدى, ال باعدارلامالاۋشىلار ورتاق ءتىل تابۋدى ۇيرەنەدى. وقۋدان زەرىكسە, دەمالۋعا بولادى. وعان دا جاعداي جاسالعان. تەننيس, PlayStation ويناۋعا مۇمكىندىك بار. كينو كورۋگە بولادى. مۇنداعى ستۋدەنتتەر ءبىر-بىرىمەن ارالاسۋ ارقىلى دەڭگەيلەرىن كوتەرەدى.
– تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى قانداي؟
– ەشقايسىسى جۇمىسسىز قالمايدى دەپ ايتا الامىن. ەگەر ستۋدەنت مەكتەپكە نەگىزگى داعدىلاردى ءبىلىپ كەلسە, وندا ءبىر جىلدان كەيىن ول middle-مامان, ياعني ورتا دەڭگەيلى مامان بولىپ شىعادى. وقۋدىڭ العاشقى ءۇش كەزەڭىنەن وتكەننەن كەيىن ازىرلەۋشى دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى. وسىلايشا, ستۋدەنت جۇمىس ورنىندا داعدىلارىن نىعايتا الاتىن دەڭگەيگە جەتەدى. ماسەلەن, بىزگە IT-ءبىلىمى جوق اسكەري ادام كەلىپ وقىدى. ول مەكتەپتى تامامداعان سوڭ ۇلتتىق كومپانياعا باعدارلامالاۋشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. ءيا, ول Google-دە جۇمىس ىستەي الاتىن سۋپەر باعدارلامالاۋشى بولعان جوق. بىراق ونىڭ تابىسى ايتارلىقتاي ارتتى. تەمىرتاۋدان جاس مەتاللۋرگ كەلىپ وقىدى. قازىر بانكتە باعدارلامالاۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي جارقىن مىسالدار كوپ. بىزگە كەرەگى دە ءدال وسىنداي كەيستەر. ءبىز جاستاردىڭ مامان رەتىندە وزدەرىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرامىز جانە تابىسىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسامىز. مۇندا كەلگەندەر وقۋمەن كەز كەلگەن ۋاقىتتا اينالىسا بەرەدى. مەكتەپ تاۋلىك بويى اشىق تۇرادى. نەگىزى «باسسەيننەن», ياعني ىرىكتەۋدەن ءوتۋ بارىسىندا جاستار ءىت-سالادا جۇمىس ىستەۋ قولدان كەلەتىنىن ءيا كەلمەيتىنىن بىردەن تۇسىنەدى.
ءىت-فاكۋلتەتتەر – اۋستسورسينگكە
– الدا قانداي ماقسات-مىندەتتەر بار؟
– مەكتەپتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – جۇمىس بەرۋشىلەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتۋ. رەتى كەلسە, ەكى جاقتى مەموراندۋم ورناتۋعا بەيىلدىمىز. مۇنىڭ بارلىق تاراپ ءۇشىن ءتيىمدى بولعانىن قالايمىز. وقۋ تەگىن ەكەنىن ايتتىم. ستۋدەنتتەر ەكى جىل بويى كوپ دۇنيەنى ۇيرەنەدى. ءارى قاراي وزگەلەردى ۇيرەتەدى. تىزبەك وسىلاي جالعاسا بەرەدى.
ەكىنشى ءبىر مىندەت – Alem School مەكتەبىن ماسشتابتاۋ. ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق-باسقارۋشىلىق قۇرامىندا بىرنەشە ادام عانا جۇمىس ىستەيدى. ولار ءبىر ساتتە جۇزدەگەن ستۋدەنتكە ىڭعايلى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرۋعا قابىلەتتى. سوندىقتان وڭىرلەردەن دە وسىنداي مەكتەپتەر اشقىمىز كەلەدى. وسىلايشا, وڭىرلەردە جۇمىسسىز جۇرگەن جاستاردىڭ جولىن اشۋعا نيەتتىمىز. جاستاردى جوق دەگەندە نانىن تاۋىپ جەيتىن دەڭگەيگە جەتكىزسەك دەيمىز. ال نانىنا قوسا, مايى مەن ۋىلدىرىعىن قوسا تاۋىپ جەپ جاتسا, ءتىپتى كەرەمەت بولار ەدى. وسىعان التىن كوپىر بولساق دەگەن نيەت بار. البەتتە, بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىڭ نەمەسە بيزنەستىڭ قولداۋى قاجەت. ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەكتە بۇل مودەلدى باسقا باعىتتارعا, مىسالى گۋمانيتارلىق عىلىمدارعا قولدانۋعا بولادى. ويتكەنى ءبىزدىڭ فورماتتى كەز كەلگەن پانگە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار. ماسەلەن, وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءىت-فاكۋلتەتتەر اشىلعان. جاقسى جاراقتاندىرىلعان. بىراق ءبىلىم بەرەتىن لايىقتى ماماندار جوق. سوندىقتان ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءىت-فاكۋلتەتتەرىن اۋستسورسينگكە الۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ جاتىرمىز. مەنىڭشە, بۇل كەز كەلگەن تاراپ ءۇشىن ءتيىمدى بولار ەدى.
– ايتپاقشى, Alem School-دى كىم قارجىلاندىرادى؟
– قولداۋ كورسەتەتىن مەتسەنات بار. قازاق. بىراق قازاقستان ازاماتى ەمەس. شەتەلدە تۇرادى. مەكتەپتەگى تەحنيكالاردىڭ ءبارى سول كىسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن الىندى. ودان كەيىن Astana Hub حالىقارالىق IT-ستارتاپتار تەحنوپاركى عيماراتتى تەگىن ۇسىنىپ وتىر. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات ءمۋسيننىڭ دە بىزگە دەگەن كوزقاراسى ءتۇزۋ. مينيسترلىك تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. Art Sport جۇيەسىنە ۇقساس ءىت-ۆاۋچەر دەگەن جوبا ازىرلەنىپ جاتىر. وسى ارقىلى ءىت-مەكتەپتەر وقىتىپ جاتقان ءار بالا ءۇشىن مەملەكەتتەن سۋبسيديا الاتىن بولادى. جۋىردا بولات جامىشەۆ باستاعان «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ وكىلدەرى كەلىپ كەتتى. اتالعان قور تاراپىنان دا قولداۋ كورسەتىلۋى مۇمكىن. ولار مۇنداي مەكتەپتەردى مونوقالالاردا اشۋ تۋرالى يدەيا ۇسىندى. بۇل جاعىن دا قاراستىرىپ جاتىرمىز.
ءىت-مەحانيك – بولاشاقتىڭ ماماندىعى
– ءسىزدى وتاندىق ءىت-سالاداعى بىلىكتى مامان رەتىندە جاقسى تانيمىز. جالاقىسى جاقسى, بەدەلى جوعارى جەرلەردە قىزمەت اتقاردىڭىز. سونىڭ ءبارىن تارك ەتىپ, وزگەلەردى وقىتۋعا نەلىكتەن قۇمار بولدىڭىز؟ بازبىرەۋلەر مۇنى ونبەيتىن ءىس سانايدى عوي. الدە ولاي ەمەس پە؟
– راس, الماتىداعى حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىندە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىندا, ءىرى كومپانيالاردا ەڭبەك ەتتىم. باعدارلامالاۋ بويىنشا ستۋدەنتتەردى حالىقارالىق وليمپيادالارعا دايارلادىم. شاكىرتتەرىم الەمنىڭ جەتەكشى IT جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا توپ-20-نىڭ قاتارىنا كىردى. قىسقاسى, جاقسى جەرلەردە جۇمىس ىستەدىم. تابىسىم دا ءتاۋىر بولدى. بىراق وزگەلەردى وقىتۋ, ۇيرەتۋ مەن ءۇشىن جان قالاۋى. سانالى تۇردە وسى قادامعا باردىم. مۇنى مەن عانا تۇسىنە الامىن. كەيدە ومىردە اقشادان دا ماڭىزدى دۇنيەلەر بار. ءوز اتام ورىنبەك قالياجداروۆ تا, ناعاشى اتام ناۋرىزباي سەيىلبەكوۆ تە مەكتەپتە ماتەماتيكادان ساباق بەرگەن. ۇستازدىق قاسيەت سولاردان دارىسا كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشى بولعاندا اڭعارعانىم, اۋىل بالالارىنىڭ ءبارى وقۋعا بەيىم. بىراق بازالىق ءبىلىم بەرىلمەگەن. ءجون كورسەتىپ, جولعا سالساڭ, ءارى قاراي الىپ كەتەدى. تەك بۇعان دەيىن وقۋشىنىڭ ساناسىنا ەشكىم سالماق سالماعان. مەن ءىت-سالا بويىنشا ايتىپ وتىرمىن. بۇل سالادا ءبىز سەكىلدى ءبىلىم بەرەتىندەر از. كەڭىستىك بوس جاتىر دەسە دە بولادى. سوندىقتان قازاقستان ءۇشىن تىڭنان تۇرەن سالىپ جاتقانىمىزدى ۇلكەن ابىروي سانايمىز.
– نەلىكتەن وقىتۋدىڭ ءدال وسىنداي جۇيەسىن تاڭدادىڭىزدار؟
– ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قازىرگى بريتاندىق جۇيە ءحىح عاسىردا جاقسى جۇمىس ىستەدى. ويتكەنى شەتەلدە جوعارى ءبىلىم الۋ مىندەتتى ەمەس. بىزدەگىدەي جاپپاي جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسپەيدى. شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر كوبىنەسە بايدىڭ بالالارى مەن ۇزدىك مۇعالىمدەردى جينايدى. ىرىكتەلگەن بالالار مەن ىرىكتەلگەن ۇستازداردىڭ باسى ءبىر ارناعا توعىسسا, ءسوزسىز ناتيجە شىعادى. مۇنى ءبىزدىڭ ەلدەگى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, نازارباەۆ مەكتەپتەرى دە دالەلدەپ بەردى. ال ىرىكتەلمەگەن بالانى ءدال وسىنداي مۇعالىمنىڭ قولىنا تاپسىرساڭىز, تۇك شىقپايدى. قازاقستان مەن اقش-تاعى ورتا دەڭگەيلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اراسىندا ەشقانداي ايىرماشىلىق جوق. سوندىقتان قازىرگى جوعارى وقۋ ورىندارى – ۇلكەندەرگە ارنالعان بالاباقشا. ايتەۋىر, اتا-انالار ۇل-قىزىم ناشاقور, سەكتانت بولىپ كەتپەسىن دەپ وقۋعا ءتۇسىرىپ قويادى. تەكتەن تەك ساندالىپ جۇرگەنشە, تاڭنان كەشكە دەيىن قاي جەردە بولاتىنىن ءبىلىپ جۇرەمىز دەگەن وي عوي. مۇنىڭ الەۋمەتتىك شيەلەنىستى تومەندەتكەنىمەن, ءبىلىم بەرۋگە قاتىسى جوق. ەكەۋى پاراللەل جاتىر. قيىلىساتىن نۇكتەسى جوق. ال ءبىز تاڭداعان مودەل قىزىقتى بولىپ كورىندى. سوندىقتان وسىنى تاڭدادىق. بۇل جۇيە ءبىز سىناپ وتكەن بريتاندىق جۇيەگە قاراما-قارسى ەمەس, كەرىسىنشە سونى تولىقتىرا تۇسەتىن باعىت.
– تاربيەلەگەن شاكىرتتەرىڭىز شەتەلگە كەتەدى دەپ قورىقپايسىز با؟
– ودان نە ءۇشىن قورقۋ كەرەك؟ قايتا قۋانۋ كەرەك. بۇل ۇلكەن جەتىستىك ەمەس پە؟! مۇنىڭ ءبارى قالىپتى دۇنيە عوي. ماسەلەن, فۋتبولدان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ ويىنشىسى يسلامبەك قۋاتتى يسپانيانىڭ اتاقتى «رەال ءمادريدى» شاقىرسا, جىبەرمەي وتىرمايمىز عوي. اقىماقتىق بولار ەدى. بۇل دا سول سەكىلدى. شاقىرتۋ تۇسسە, شەتەلگە بارعان دۇرىس. ەرتەڭ وزگە بالالار سولارعا ەلىكتەپ, بوي تۇزەيدى. تەك ازاماتتىعىن اۋىستىرماي, سىرتتا ءجۇرىپ ەلگە قامقور بولسا جەتكىلىكتى. جالپى, مۇنداي باسەكەلەستىكتەن قورىقپاۋ كەرەك. قازىر رەسەيلىك ءىت-ماماندار ءبىزدىڭ نارىققا كەلىپ جاتىر. بۇعان دا قۋانۋعا ءتيىسپىز. جالپى, الەمنىڭ وزگە ەلدەرىندەگى مىقتى مامانداردى قازاقستانعا تارتساق, كىم قوي دەپتى. ۇزدىكتەردى تارتۋ ارقىلى وتاندىق نارىقتى دامىتا الامىز. بۇل جەردە سينگاپۋردىڭ, ءيزرايلدىڭ تاجىريبەسىن قاپەرگە الساق جەتكىلىكتى.
– وتاندىق ءىت-سالانىڭ دامۋىنا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– شۇكىر, جاقسى دامىپ كەلەدى. مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى جاعداي جاسالىپ جاتىر. جاستاردىڭ دا قىزىعۋشىلىعى زور. ءبىزدىڭ قىز-جىگىتتەر الەمدىك دەڭگەيگە بىرتىندەپ شىعىپ جاتىر. الپاۋىت كومپانيالاردا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. قازىر ءۇندىستان, ۋكراينا, بەلارۋس, ارگەنتينا, ۆەتنام سەكىلدى ەلدەردىڭ ماماندارى ءىت-سالادا بۋم جاساپ جاتىر. قازاقستاننىڭ دا اسىعى الشىسىنان تۇسەر كۇن الىس ەمەس.
قازاقستاندا ءىت-ءبىلىمدى دامىتۋعا كۇش سالۋ كەرەك. ونى دامىتپاي كوشكە ىلەسە المايمىز. وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك, حح عاسىرعا دەيىن جازۋ, وقۋ كەڭىنەن تارالدى. كەيىن بۇل بازالىق عىلىمعا اينالدى. 1990 جىلدارى تمد-دا اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ باستالدى. قازىر بۇل دا قالىپتى دۇنيە. ەندى ءىت-سالا دا وسى جولمەن كەلە جاتىر. بۇگىندە ءىت-سالادا بولۋ ترەندكە اينالدى. بارا-بارا ول دا قالىپتى دۇنيە بولادى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتى ءىت-جۋرناليست, ءىت-بۋحگالتەر, ءىت-مۇعالىم, ءىت-مەحانيك دەگەن ماماندار پايدا بولادى. نارىقتى وسىعان دايىنداي بەرۋ كەرەك. سوعان كەلە جاتىرمىز. بۇدان ەشقاشان ۇتىلمايمىز. بۇل ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى.
كوپشىلىك تەك مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تسيفرلاندىرۋدى سىنعا الادى. تسيفرلاندىرۋ دەگەن – قۇرال. مىسالى, پىشاق سەكىلدى. ونىمەن جاقسى دۇنيە دە, جامان دۇنيە دە جاساۋعا بولادى. ماسەلە قانداي ماقساتقا پايدالاناتىنىڭدا. تسيفرلاندىرۋ دا سول سەكىلدى. مىسالى, Kaspi.kz قولىمىزدى ۇزارتتى. سويتە تۇرا, ول كرەديت الۋدى جەڭىلدەتتى. سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ نەسيە جۇكتەمەسىن شەكتەن تىس ارتتىرىپ وتىر. ال بۇل ەكونوميكا ءۇشىن قاۋىپتى. مىنە, كوردىڭىز بە, تسيفرلاندىرۋدىڭ دا جاقسى ءھام جامان تۇسى بار.
اڭگىمەلەسكەن
فارحات قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
