تانىم • 15 تامىز، 2022

ساق ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشى

52 رەت كورسەتىلدى

اباي وبلىسىنىڭ اياگوز اۋدانىندا ساق داۋىرىنە تيەسىلى ەسكەرتكىش تابىلدى. بوزاي اۋىلىنىڭ ماڭىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى VII-VI عاسىرعا ءتان، ياعني ەرتە تەمىر ءداۋىرىنىڭ جەرلەۋ-عۇرىپتىق ەسكەرتكىشى انىقتالدى.

ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇ­مىستارىن تاريح عىلىم­دارى­نىڭ كانديداتى عاني وماروۆ باستاعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ارحەولوگ-عالىمدارى جۇرگىزىپ جاتىر. ونىڭ ناتيجەسىنە سايكەس ساق كەزەڭىنە جاتاتىن كيىم اشەكەيلەرى تابىلدى. اڭدىق مانەردە بەزەندىرىلگەن ولجالار ەرتە داۋىردە ءومىر سۇرگەن كوشپەلىلەردىڭ مادەنيەتى جو­عارى بولعاندىعىن ايعاق­ايدى، دەيدى عالىمدار.

ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىنىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك، بيىكتىگى 3 مەتردەن، ال ديامەترى 30 مەتر­دەن اساتىن قورعاندا شامامەن 2700-2600 جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن ساق قولباسشىلارىنىڭ ءبىرى جەرلەنۋى مۇمكىن.

«قورعاننىڭ تونالىپ كەت­كە­نىنە قاراماستان جەرلەنگەن ادامنىڭ كيىم اشەكەيلەرى، ونىڭ ىشىندە باس كيىمنىڭ اشەكەيلەرى تابىلىپ وتىر. بۇل قورىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى، ونىڭ ىشىن­دە پليتا تاستارىنىڭ تىگىنەن قا­شالعانى بايقالدى. نەگىزى مۇن­داي ءداستۇر قولا داۋىرىنە تيەسىلى. بۇل ەرتە تەمىر داۋىرىندە كەز­دەسكەن ازىرگە العاشقى ارتەفاكت.

قورىمدا 60-قا جۋىق ەس­كەرت­كىش بار. الداعى ۋاقىتتا تا­بىلعان جادىگەرلەردى كونسەر­ۆا­تسيالاپ، زەرتتەۋگە جىبەرۋ كوز­دەلىپ وتىر. سونداي-اق قۇندى زاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ بو­يىن­شا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. قو­رىتىندى جۇمىس، ول تا­بىل­عان جادىگەرلەردى رەتكە كەلتىرىپ، مۋزەيدىڭ ەكسپوزيتسياسىنا تاپسىرۋ»، دەدى ءال-فارابي اتىندا­عى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ اعا-وقىتۋشىسى، ارحەولوگ باۋىرجان بەسەتاەۆ.

تۇتاستاي العاندا، الداعى ۋاقىتتا مۇنداي قورىمدار تاعى دا تابىلۋى عاجاپ ەمەس. نەگە دەسەڭىز، وتاندىق عالىمدار اباي وبلىسىندا ءالى دە زەرت­تەۋدى قا­جەت ەتەتىن جەر كوپ دەپ سانايدى. ونىڭ قاتارىنا اياگوز­دەن بولەك، ءۇرجار، جارما، كوكپەكتى اۋداندارى كىرەدى.

«پاتشالىق رەسەي مەن كەڭەس وداعى تۇسىندا كوبىنەسە ەرتىس وزەنىنىڭ ماڭى زەرتتەلىپ، سول وڭىرگە باسىمدىق بەرىلىپ كەل­دى. ال اياگوز، ءۇرجار، كوكپەكتى، جارما اۋداندارى ارحەولوگيا سالاسىندا ادامنىڭ ءىزى تۇسپەگەن اۋماق سانالادى. تەك بىرەن-ساران عالىمداردىڭ جازبالارىندا عانا كەزدەسەدى»، دەدى ب.بەسەتاەۆ.

وكىنىشكە قاراي، عالىمدار­دىڭ ايتۋىنشا، قورىمداردى توناۋ، ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرى ازاي­ماي تۇر. «وسى زەرتتەۋ جۇمىس­تارى جۇر­گىزىلىپ جاتقان بوزاي قورى­مى­نىڭ وزىنەن ءبىز كەلگەنگە دەيىن توناۋ ورىن العان. ارنايى جۇك تيەگىش كولىكپەن كەلىپ، بۇل جەردى قازىپ ءبۇلدىرىپ كەتكەن. بۇدان باسقا اقسۋاتتاعى ەلە­كە سازىندا دا توناۋ دەرەكتەرى تىركەلگەن. اياگوز اۋدانىنا قا­راستى اقشا­تاۋ اۋىلىنىڭ ما­ڭىندا قىرىق­وبا دەپ اتالىپ كەتكەن جەر بار. سول اۋماقتا دا وسىنداي سۇم­دىق جاعداي­لار بولعان. مۇنداي جاعىمسىز وقيعا وتە كوپ»، دەدى ارحەولوگ.

 

اباي وبلىسى،

اياگوز اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

جاپونيادا جەر سىلكىندى

الەم • بۇگىن، 10:22

ۇقساس جاڭالىقتار