وسى زاڭ كوشەدەگى بۇرالقى يتتەردىڭ ايىن وڭىنان تۋعىزدى. كەز كەلگەن اۋىل, قالا كوشەلەرىندە توپتاسىپ اسىر سالىپ, قوقىستاردى شاشىپ جانە ەڭ سوراقىسى – مالدار مەن ادامدارعا شابۋىلداپ جۇرگەن جابايى, قاباعان يتتەر سانى ارتتى. سەبەبى زاڭ بويىنشا «قاڭعىباس جانۋارلاردى ولاردىڭ كوزىن جويۋ ارقىلى رەتتەۋگە بولمايدى», تەك جابايى يتتەردىڭ كوزىن جويۋعا «حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ تونگەندە عانا رۇقسات» دەلىنەدى.
بۇل «قامقورلىق» يەسىز يتتەردىڭ سانى كۇرت وسۋىنە ىقپال ەتتى, وسىعان وراي بۇرالقى يتتەردەن زارداپ شەگۋشىلەر سانى دا ارتتى. «اتۋعا بولمايدى» دەگەندى جەلەۋ ەتكەندەر كوشەدەگى يەسىز يتتەردى, ءتىپتى ولار ادام دەنساۋلىعىنا, ومىرىنە نۇقسان كەلتىرگەننىڭ وزىندە اتۋعا قارسى شىعىپ, ەل اراسىندا قىزىلكەڭىردەك داۋ-داماي باستالدى دا كەتتى. تەرەڭىرەك قاراساڭ, ەكى تاراپ تا زاڭعا سۇيەنىپ وتىر – يتتەردى جاقتاۋشى تاراپ «قاڭعىباس جانۋارلاردى ولاردىڭ كوزىن جويۋ ارقىلى رەتتەۋگە بولمايدى» دەلىنگەن دەسە, ەكىنشى تاراپ «حالىقتىڭ ومىرىنە قاۋىپ تونگەندە كوزىن جويۋعا بولادى» دەگەندى العا تارتادى. زاڭدا قاڭعىباس يتتەردى قورعاۋ ماسەلەسى ايتىلدى ما, دەمەك ونىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تۇرمىستىق الەۋەتىنە, حالىقتىڭ مەنتاليتەتىنە ساي نۇسقاسى – قالاي, قايتىپ قورعاۋ كەرەگى ناقتى كورسەتىلۋى كەرەك ەدى. قازىر ەل ىشىندە يەسىز يتتەردى قورعايمىز دەگەن بەلسەندىلەر جاپپاي كوبەيگەن. بىراق ادام تالاعان يتتەر ءۇشىن جاۋاپ بەرىپ, تالانعان ادامنىڭ مورالدىق-ماتەريالدىق شىعىنىن كوتەرىپ, ەم-دومىنا كومەكتەسىپ, يت ءۇشىن كەشىرىم سۇراپ جاتقان ەشكىم جوق. ءتىپتى ادام ولىمىمەن اياقتالعان وقيعالار دا كەزدەسەدى, الايدا قۇيرىعىن بۇلاڭداتقان بۇرالقى يتتەر ءالى ماسايراپ ءجۇر!
تاياۋدا تۇپقاراعان اۋدانىنا قاراستى سايىن اۋىلىندا يەسىز يتتەرگە قاتىستى قىپ-قىزىل داۋ ءورشىدى. سەبەپ – يەسىز يتتەردىڭ ادامدارعا ءجيى شابۋىلداۋى. سايىن شاپاعاتوۆ اۋىلىنىڭ ۆەتەرينار-فەلدشەرىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا ءبىر ايدا ءۇش بالانى بۇرالقى يتتەر قاۋىپ جاراقاتتاعان جانە بۇل ەڭ جوعارى كورسەتكىش ەكەن. جۋىردا بيىل مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن بالانى ءۇش يت تالاپ, تاتار ءدامى, كورەر جارىعى تاۋسىلماعان بالا قازىر اۋرۋحانادا ءبىر وتادان امان شىعىپ, ەكىنشى وتانى كۇتۋدە. جابايى يت بىلاي تۇرسىن, ءۇي كۇزەتۋى ءۇشىن ۇستالاتىن اسىراندى يتتەردىڭ ءوزى كوشەگە بوس جىبەرىلىپ, بۇرالقىلارمەن بىرگە ادام تالاۋ دەرەكتەرى بار. جابايى يت اشتىققان ادامدى جەۋ ماقساتىندا تالاسا, ءۇي, قورا-جاي كۇزەتەتىن قولداعى ۇيرەتىلگەن يت ادام كورسە ۇرى-قاراقشى, جاۋ كورگەندەي ىزالانا شابۋىلدايتىنى بەلگىلى. بۇرالقى يت پە, يەسى بار يت پە – قاي يت تالاعانىن دالەلدەۋ دە وڭاي ەمەس, ناتيجەسىندە, ەشكىم جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى! زاڭعا ساي ءيتىن تىركەتىپ, قۇجاتىن الىپ, سەرۋەنگە ارنايى تۇمىلدىرىق كيگىزىپ, 10 مەترلىك باۋمەن جەتەكتەپ قىدىرتۋعا مىندەتتى يەلەرى جابايى يتتەرگە توبەتىن قوسىپ جىبەرىپ, جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارىپ شىعا كەلەدى. ال يت قاپقان ادامنىڭ دەنەسىنە تاراۋى مۇمكىن قۇرت اۋرۋىنىڭ قاۋپى تەرەڭ قارالىپ, الدىن الۋ شارالارى جان-جاقتى جۇرگىزىلە مە؟ بۇعان ەشكىم جاۋاپتى ەمەس.
سايىندىقتاردىڭ ايتۋىنشا, بۇرالقى يتتەردى قورعاۋدى جاۋاپكەرشىلىگىنە العان ەرىكتىلەر اقتاۋ قالاسىنداعى قاڭعىباس يتتەردى سايىن اۋىلىنا اكەلىپ, جۇمىسى اياقتالماعان, ەسىكتەرى اشىق قۇرىلىس نىساندارى مەن ءالى قۇرىلىس سالىنباعان اشىق جەرلەرگە جىبەرگەن. ءسويتىپ, كەي وتباسىلارعا سيرەكتەۋ تاسىمالدانعان تاعامدارمەن ازىقتاندىرۋدى تاپسىرعان كورىنەدى. جانۋارلاردى قورعاۋ ءۇشىن تابىلعان ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل وسى بولسا, زاڭنىڭ شيكى تۇسى كوپ ەكەنى انىق اڭعارىلادى. ەندەشە, بۇل ماسەلەگە جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك.
ەلىمىزدە ءبىر كۇشىكتەگەندە بىرنەشەۋىن ومىرگە اكەلىپ, كوشە تولتىرا كوبەيىپ جاتقان بۇرالقى يتتەر ماسەلەسى رەتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ءتىپتى يتتەن دە ماڭىزدى ماسەلەسى كوپ ەلىمىزدە بۇرالقى يتتەردى «باقىتتى ەتۋ» قاجەت پە؟ ونسىز دا داۋىمىز كوپ ەدى, ەندى بۇعان يت داۋى قوسىلدى. بىراق تالانعان ادامدارعا, تۇرعىنداردىڭ كۇنكورىسى – قوي-ەشكى, تاۋىقتارعا كىم اراشا؟ مەكتەپكە باراتىن مەزگىل جاقىن قالدى, بالالار يتتەن قالاي قورعالادى؟ وسىندايدا, بۇعان دەيىن كيىكتەردىڭ سانىن رەتتەۋ ءۇشىن بەلگىلى بولىگىن اتۋعا رۇقسات بەرگەن ۇكىمەت بۇرالقى يتتەر ماسەلەسىن رەتتەۋدە قولعا مىلتىق الۋدان نەگە باس تارتىپ وتىر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
