سونداي-اق پرەزيدەنت اتالعان قادام ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا قاتىساتىن بالالاردىڭ سانىن 70 پايىزعا دەيىن ارتتىرعانىن, مۇنى ستراتەگيالىق تۇرعىدان دۇرىس شەشىم دەپ سانايتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. دەگەنمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جوبا ىسكە قوسىلعان جىلى بىرقاتار ولقىلىققا جول بەرىلدى. ياعني قارجى ماسەلەسىنە جانە ءتيىستى پورتالدىڭ («ارتسپورت») جۇمىسىنا قاتىستى قاتەلىكتەر بولدى.
وسىعان وراي «قارجىنى ارتىق جۇمساۋ, الاياقتىق, اشىقتان-اشىق جىمقىرۋ باستالدى. اتا-انالار بالالارىن بىردەن بىرنەشە ۇيىرمەگە بەرەتىن بولدى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي تەرىس پيعىل باسقا بالالاردىڭ جولىن كەسىپ وتىر. كەمشىلىكتىڭ ءبارىن تۇزەتىپ, وسى يگى باستامانى جالعاستىرۋ قاجەت», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق اكىمدىكتەر جانە ءماسليحاتتار قوسىمشا بىلىمگە بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتى جەتپەي قالۋى مۇمكىن دەپ الاڭداپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.
«بىلىمگە سالىنعان قاراجات – مەملەكەت ءۇشىن ەڭ باستى ينۆەستيتسيا بولۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى ماسەلە. تۇپتەپ كەلگەندە, دامۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ءبىلىم سالاسى. سوندىقتان بۇدان ەشكىم ۇتىلمايتىنى ءسوزسىز. ۇكىمەت پەن اكىمدەر جۇرتشىلىقپەن بىرلەسىپ, جوبانى جەتىلدىرۋگە ءتيىس. ونى ساپالى ءارى ءتيىمدى جاساۋ قاجەت. ناقتى عىلىمدار مەن ينجەنەريا سالاسى بويىنشا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. بالالاردى دەنە شىنىقتىرۋ جانە اكادەميالىق تۇرعىدان بىردەي دامىتۋ قاجەت. اۋىلدىق جەردە تۇراتىن بالالارعا باسا ءمان بەرگەن ءجون. بارلىق ايماقتاعى بالالاردىڭ قوسىمشا ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىگى بولۋعا ءتيىس. قۇزىرلى مينيسترلىك پەن اكىمدىكتەر جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن رەتتەپ, ءجىتى باقىلاۋى قاجەت. بۇعان دەيىن بولىنگەن قارجىنىڭ جۇمسالۋىن تەكسەرۋ كەرەك. بۇل مىندەت باس پروكۋراتۋراعا جۇكتەلەدى. انىقتالعان كەمشىلىكتەردى ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ جويۋ قاجەت», دەگەن بولاتىن ق.توقاەۆ.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ءبىلىم كۇنىنە «كولەڭكەدە قالعان قوسىمشا ءبىلىم» دەگەن ماتەريال جاريالادىق. تاقىرىپتان-اق تارقاتىلىپ تۇرعانداي, نەگىزگى بىلىمنەن ىسىرىلىپ ەكىنشى قاتارعا ءتۇسىپ قالا بەرەتىن قوسىمشا ءبىلىمنىڭ ماڭىزىن بالا ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىنىن كەيىپكەرىمىز ارقىلى كورسەتكەن ەدىك. ءبىر جىلدان كەيىن باس باسىلىمدا كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تاپقانىن «تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى» دەپ سۇيىنشىلەدىك. سۇيىنشىلەۋگە سەبەپ تە بار ەدى. بارلىق بالانى قوسىمشا ءبىلىم الۋعا تارتۋ جانە تەڭ قول جەتكىزۋ ماقساتىندا 2021 جىلى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە مەملەكەتتىك تاپسىرىسىن ورنالاستىرۋ نورماسى زاڭدى تۇردە بەكىتىلگەن-ءدى ء(«بىلىم تۋرالى» زاڭىنىڭ 1-بابى). ەندى, مىنە, زاردابىن بالالار تارتىپ جاتىر. ويتكەنى تەگىن ۇيىرمەگە بارىپ جۇرگەندەر مۇمكىندىكتەن ايىرىلدى.
جانسايا شورابەكوۆا ەكى بالاسىن ءساۋىر ايىندا تەگىن شاحمات ۇيىرمەسىنە بەردى. قوس پەرزەنتى قۋانا بارىپ, كوڭىلدەنە قايتىپ ءجۇردى. اتا-انا وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا باستاپ كەتسە, جاز بويى كانيكۋلدى ءتيىمدى وتكىزەدى دەپ ۇمىتتەنگەن. بىراق ءۇمىتى سۋ سەپكەندەي باسىلدى. ءبىر جارىم ايدان كەيىن بالالارى ۇيىرمەسىز قالدى. ويتكەنى مۇعالىمدەر ەكى ايدان بەرى جالاقى الماعان, بيۋدجەتتەن قارجى بەرىلمەپتى.
– ءبىز تۇركىستان قالاسىندا تۇرامىز. 8 جانە 10 جاستاعى ەكى بالامدى وتكەن ءساۋىر ايىندا شاحمات ۇيىرمەسىنە بەردىم. وقۋ جىلىنىڭ سوڭى ءارى قاراي كانيكۋلدا الاڭسىز قاتىسادى دەپ ويلادىق. ءبىر جارىم اي باردى. سودان سوڭ ونداعى مۇعالىمىمىز ءبىر اي دەمالىسقا كەتەتىنىن, ساباق توقتايتىنىن ايتتى. جىل سايىنعى ەڭبەك دەمالىسى عوي, دەمالىپ كەلگەننەن كەيىن جالعاستىرارمىز دەپ سەندىك. ءبىر كۇنى اۋلادا بالالارمەن ويناپ جۇرگەندە شاحمات ۇيىرمەسىندەگى پەداگوگ جولىعىپ قالدى. «وقۋشىلارىم شاحماتتى ۇمىتىپ قالعان جوق پا؟» دەپ سۇرادى. مەن مۇعالىمگە ۇمىتپاعانىن, ساباقتىڭ جالعاسقانىن اسىعا كۇتىپ جۇرگەنىن جەتكىزدىم. سوندا پەداگوگ «بىزگە اقشا بولىنبەي جاتىر. بىرنەشە اي بويى جالاقى المادىق. تەگىن ۇيىرمەنىڭ ەندى بولاتىن-بولمايتىنى بەلگىسىز» دەدى. كوڭىلىمىز ءتۇستى. بارىنەن بۇرىن بالالارعا وبال بولدى. ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى ەدى. ءار بارعاندا «پالەنشەنى جەڭدىم» دەپ كوڭىلدەنىپ كەلەتىن. جارىسقا دا قاتىسىپ ۇلگەردى. مىنە, ەندى توقتادى. بىلگەنىن ۇمىتىپ قالدى عوي, – دەدى ج.شورابەكوۆا.
تەگىن ۇيىرمە دەگەن قايدان شىقتى؟ جوعارىدا جازعانىمىزداي, ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە بىلتىردان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بالالاردى تەگىن ۇيىرمەلەرمەن قامتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تاپسىرىسىن ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. وسىلايشا, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ۇيلەستىرۋشى رەتىندە بەكىتىلىپ, اتا-انالار «Artsport.kz» پورتالى ارقىلى بالاسىنا (سپورت پەن مادەنيەت باعىتىنداعى) ۇيىرمە ءتۇرى مەن وقىتاتىن ورىندى تاڭداپ, اكىمدىكتەر تاڭدالعان ۇيىمعا ءار بالا ءۇشىن اقشا ءبولدى. بۇل ءبىر جاعىنان بارلىق بالانى قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان الەۋمەتتىك ادىلدىكتىڭ ورناعانى ەدى. سەبەبى بۇعان دەيىن قوسىمشا ءبىلىمدى قالتاسى كوتەرەتىن, جاعدايى بار وتباسىنىڭ بالالارى عانا الا الاتىن. ءبىر اقىلى ۇيىرمە بۇگىندە كەمى شامامەن 20-25 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ءتورت بالاسى بار وتباسى ءار بالاعا وسىنشاما اقشانى اي سايىن قايدان تابادى؟ ۇشىنشىدەن, قانشاما ادامعا قوسىمشا جۇمىس ورنى اشىلىپ ەدى. سوعان سەنگەندەر قازىر سەندەلىپ ءجۇر. بىرنەشە اي جالاقىسىن الماعاندار دا جەتەرلىك. ءبىز جوعارىداعى كەيىپكەرىمىز ايتقان شاحمات ۇيىرمەسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسىن تاپتىق. ايدوس ايداربەكوۆ شىلدە ايى اياقتالۋعا جاقىن قالسا دا مۇعالىمدەرگە ەكى اي جالاقى بەرىلمەگەنىن جەتكىزدى.
– ءبىز بىلتىرعى تامىز ايىنان باستاپ مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەپ وتىردىق. بالالار شاحمات ۇيىرمەسىنە وتە جاقسى قاتىستى. پورتال بويىنشا ساباق كەستەسى قويىلىپ, ساباقتار تۇراقتى وتكىزىلىپ وتىردى. سول ساباقتارعا بيۋدجەتتەن قارجى تولەندى. ءبىز وقۋ جىلى بويى, ياعني مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىس ىستەدىك. وقۋشىلارىمىز وسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قالالىق, وبلىستىق جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەندى. العاشقى كەزەكتە 96 بالا قابىلدادىق. جاڭا جىلداعى ەكىنشى كەزەكتە تاعى 64 وقۋشى قوسىلدى. شاكىرتتەرىمىز كوشەدە كورە قالسا, ءالى كۇنگە ۇيىرمەنىڭ قاشان باستالاتىنىن سۇرايدى. ونى ءوزىمىز دە بىلمەيمىز. مۇعالىمدەرگە 150 مىڭنان 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى تاعايىندالدى. بىراق ءبىز ءساۋىر مەن مامىر ايىنىڭ ەڭبەكاقىسىن العان جوقپىز. جۇمىسىمىزدى جاقسى كورەمىز, ايتپەسە جالاقىسىز جۇمىس ىستەمەس ەدىك, – دەيدى ا.ايداربەكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بالا باسىنا ءبىر ساباققا 1000 تەڭگەگە جەتپەيتىن اقشا بەرەدى. مامانداردىڭ جالاقىسى سونىڭ ىشىنە كىرەدى. مىنە, ەندى قانشاما پەداگوگ جالاقىسىز, جۇمىسسىز قالدى.
وسىنداي كۇيدە وتىرعان بي ۇيىرمەسىنىڭ مۇعالىمى گاۋھار يسماگۋلوۆا ماسەلە اكىمدىك پەن ءماسليحاتتا الدىن الا شەشىلىپ قويعانىن, تومەندەگىلەرگە جاي باسۋ ايتىلاتىنىن جەتكىزدى.
– مەن ەلورداداعى جەكەمەنشىك بي ستۋدياسىندا حورەوگراف بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. بىلتىر ساۋىردە «Artsport.kz» جوباسىنىڭ اشىلاتىنى حابارلانىپ, اتا-انالار مەن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن ۇسىناتىن ۇيىمدار تىركەلە باستادى. وسى جوبامەن 2021 جىلعى قاراشا ايىنان باستاپ جۇمىس ىستەدىم. جالاقى اۋەلدە تۇراقتى تۇردە بەرىلدى. قاڭتار وقيعاسى كەزىندە جۇمىسىمىز توقتاپ قالدى. ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىت وتكەندە ستۋديانىڭ جۇمىسى قايتا قالپىنا كەلدى. بىراق جالاقىمىز كەشىكتىرىلىپ بەرىلەتىن بولدى. سوعان قاراماستان, جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەردىك. مامىر ايىندا ءماسليحات ءوتىپ, بىزگە سول ايدان كەيىن جۇمىس بولمايتىنىن ايتتى. بيۋدجەت ءبىتىپ قالىپتى. اتالعان جوبا بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتقان ۇيىمدار, مۇعالىمدەر مەن يگىلىگىن كورىپ ۇلگەرگەن اتا-انالار قارسى شىقتى. سودان اكىمدىك وكىلدەرى تاعى ءبىر جينالىس وتكىزىپ, ارىز-شاعىمدى قاراستىراتىنىن, جوعارىعا جەتكىزەتىنىن مالىمدەدى. ءبىر قىزىعى, جينالىس بىتكەنىنە جارتى ساعات وتكەندە جەكەمەنشىك ۇيىمدارعا تەگىن ۇيىرمەلەردىڭ ءبارى توقتايدى دەگەن مازمۇنداعى حاتتى جىبەردى. سوندا مالىمدەمە اشەيىن باسۋ ايتۋ بولعان, ال حاتتى ءبىر كۇن بۇرىن دايىنداپ قويىپتى, – دەيدى گ.يسماگۋلوۆا.
مەملەكەتتىك جۇيەدەگى ءتارتىپ بويىنشا اكىمدىكتەرگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ قايدا كەتەتىنى, قالاي جاراتىلاتىنى سول وڭىردەگى ءماسليحاتتىڭ شەشىمى ارقىلى جۇرەدى. سوندا بۇل باعدارلامانىڭ ءارى قاراي جالعاسۋىنا ءماسليحاتتار قارسى بولىپ وتىر ما؟
نۇر-سۇلتان قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن ءلاززات مۇراتقىزى ءماسليحاتتا قارسىلىق بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىنا ەمەس, قارجىنىڭ وڭدى-سولدى شاشىلعانىنا قاتىستى بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– جوعارىداعى سۇراعىڭىزعا وتكەندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوزى تولىق جاۋاپ بەردى. بۇل باعدارلاما تولىعىمەن جالعاسۋى قاجەت. كوبى قاتە تۇسىنەتىندەي, بۇعان ءماسليحات دەپۋتاتتارى قارسى ەمەس. كەرىسىنشە قولدايدى. ويتكەنى جوبانىڭ بالالارعا پايدالى, ءتيىمدى ەكەنى انىق. بىراق بۇل – بيۋدجەت, مەملەكەت قارجىسى. ال ۇكىمەت قاراجاتىنىڭ پايدالانۋى زاڭعا سايكەس بولۋى كەرەك. مەن بۇعان دەيىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اگەنتتىگىندە جۇمىس ىستەگەنمىن. سوندىقتان وسى سالانى دا ىشتەن بىلەمىن, «Artsport» جوباسىن جۇزەگە اسىراتىن پورتال اۋەل باستان شيكى بولدى, ءتىپتى قارجىنى اشىق جىمقىرۋعا جول بەرىلدى. سوندىقتان بۇل جۇيەنى زاڭداستىرۋ قاجەت. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭ بار. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, جوعارىداعى ەلەكتروندى جۇيە وسى زاڭنان اينالىپ وتكەن. ءبىر ادام وزىندە وقيتىن 10 بالا بار دەپ, سونشاما وقۋشىعا اقشا الۋى مۇمكىن. تەكسەرۋگە دە توسقاۋىل قويىپ تاستاعان, موراتوري جاريالاعان. Artsport.edu.kz جۇيەسىن زاڭ جۇزىندە ەشتەڭەگە جاۋاپ بەرمەيتىندەي ەتىپ جاساعان. اقشا سوعان بولىنەدى, بىراق بۇل ەشتەڭەگە جاۋاپتى ەمەس. پرەزيدەنتتىڭ اشىقتان-اشىق اقشا جەۋ دەگەنى وسى عوي. نە دەگەن كوپ اقشا, نەتكەن كوپ جاتتىقتىرۋشى, نەعىلعان بالا؟ ءبىر جاتتىقتىرۋشى ءبىر ۋاقىتتا 10 ۇيىرمەگە بارعان. جوبانىڭ جالعاسقانىن قالاعانداردىڭ اراسىندا شىنىمەن بالاسىن ويلاعان اتا-انالار دا, قالتاسىنىڭ قامىن كۇيتتەگەندەر دە بار. بىزدە پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى ۇكىمەتتەن قاراپايىم حالىققا جەتكەنشە ءوڭى وزگەرىپ كەتەدى عوي. سول سەبەپتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقانىن بۇكپەسىز, بۇلجىتپاي, وزگەرتپەي جەتكىزگەن ءجون. ال ق.توقاەۆ بيۋدجەت قاراجاتى تالان-تاراجعا سالىنسىن دەگەن جوق قوي. ءبىز – ءماسليحات دەپۋتاتتارى باعدارلاما زاڭداستىرىلسىن, باقىلاۋ بولسىن دەپ شىرىلداپ ءجۇرمىز, – دەيدى ل.مۇراتقىزى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, «Artsport» جوباسىنا 5-6 ايعا بولىنگەن 4 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجىعا 2 مەكتەپ سالىپ, 6 مىڭ بالاعا قانشاما جىلدىق جاعداي جاساۋعا بولادى. ال مۇنداي قاراجات ءبىر جىلعا دا جەتپەيتىن ۋاقىتتا جوق بولىپ كەتتى. ارينە, بالاسى قوسىمشا ساباققا بارماسا دا تىركەلگەنىن ايتۋشىلار بار. بالالاردىڭ قوسىمشا ءبىلىم الۋىنا قارجى بولىنگەنى دۇرىس, بىراق تەكسەرىلسىن, باقىلانسىن, شىنايى يگەرىلسىن.
وسىدان ءبىر ايداي بۇرىن, ناقتىسىن ايتساق, 28 ماۋسىمدا ءماجىلىس دەپۋتاتى كونستانتين اۆەرشين بىرنەشە ارىپتەسىمەن بىرلەسىپ «امانات» جانە «قازاقستاننىڭ حالىق پارتياسى» اتىنان ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. كەزەكتى وتىرىستا ساۋالىن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا باعىتتاعان دەپۋتات ا.اۆەرشين: «وبلىستىق مادەنيەت جانە سپورت باسقارمالارى ۇسىناتىن وپەراتورلاردىڭ باعدارلامانى («Artsport» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن – رەد.) جۇزەگە اسىرۋعا سالعىرت قاراۋى 2021 جىلدىڭ قازان ايىندا قاراجاتتىڭ جەتكىلىكسىز بولىنۋىنە بايلانىستى بالالارعا جولداما بەرۋدىڭ توقتاپ قالۋىنا اكەلدى. ءاربىر وپەراتور (مادەنيەت جانە سپورت باسقارمالارى) 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تارتىلعان بالالار سانىن, سونداي-اق ۆاۋچەرلەر كەزەگىندە كىمنىڭ تۇرعانىن جاقسى بىلسە دە, 2022 جىلعا تاعى دا بالالاردىڭ شىعارماشىلىق جانە سپورتتىق تاپسىرىسىنا جەتكىلىكتى قاراجات قاراستىرىلماعان. ال جىلدىڭ باسىندا بىرقاتار مەملەكەتتىك تاپسىرىس وپەراتورى ءوز بيۋدجەتىن ۆاۋچەرلەردى اۆتوماتتى ءبولۋ پورتالىنا ەنگىزبەدى, ولاردىڭ ءبولىنىسىن باقىلامادى. بۇل جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا بولىنگەن بيۋدجەتتىڭ شىعىنعا ۇشىراۋىنا جول بەردى, بارىنەن بۇرىن بالالاردى سپورتتىق ۇيىرمەسىز, سەكتسياسىز قالدىردى», دەدى.
ماجىلىسمەن مالىمدەگەندەي, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ بويىنشا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ ءتاريفى مەگاپوليستەر مەن وبلىس ورتالىقتارىندا 50 پايىزعا, ال اۋداندار مەن اۋىلداردا 30 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. ۇيىرمەلەر سانى بالا باسىنا ەكەۋدەن بىرەۋگە قىسقارعان. ناتيجەسىندە, مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ كەسىرىنەن پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بۇزىلدى. 27 مىڭنان اسا جاتتىقتىرۋشى مەن مۇعالىم جۇمىسسىز قالعالى تۇر. 500 مىڭ بالانى قامتىعان باعدارلاما قالايدا جالعاسۋعا ءتيىس.
ءبىر قىزىعى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى كوتەرگەن ماسەلەگە قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋالعا قانشا كۇن وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن جاۋاپ جوق. بالكىم جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوقتىعى, ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا قاتىستى بەلگىسىزدىك قوسىمشا ءبىلىمنىڭ «باعىن» بايلاپ تۇر.
