قارجى ماسەلەسىمەن اينالىسۋ ءۇشىن ەسەپكە جۇيرىك بولۋ شارت. بىراق جۇيرىكتەر دە قاتەلەسەدى. 2003 جاپونيالىق Mizuho Securities ينۆەستيتسيالىق بانكى Jupiter Telecommunications-ءتىڭ ءبىر اكتسياسىن 610 مىڭ يەنگە (شامامەن 4 مىڭ دوللار) ساتۋدى جوسپارلايدى. ساتۋ پروتسەسىن باستار الدىندا ترەيدەر وڭباي سۇرىنگەن. ول 1 اكتسيانى 610 مىڭ يەنگە ساتۋدىڭ ورنىنا, 610 مىڭ اكتسيانىڭ ارقايسىسىن 1 يەننەن ساتىپ جىبەرەدى. ساتىلىم باستالىپ كەتەدى, ال ونى توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. نەبارى 1 عانا يەن تۇراتىن مىڭداعان اكتسيادان كىم باس تارتسىن. ساتىپ الۋشىلار وڭاي ولجانى قارپىپ قالۋعا تىرىسادى. ءبىر قىزىعى, وسىنشاما, ياعني 610 مىڭ اكتسيا جاپون كومپانياسىندا شىنىمەن دە بار بولىپ شىققان. قاتەلىكتىڭ قۇنى 225 ملن دوللارعا باعالانىپتى.
ال رونالد ۋەين ەسىمدى ازامات Apple باسشىلىعىنان كەتپەگەندە بالكىم بۇل كۇندەرى اتى اڭىزداي تاراپ, ستيۆ دجوبسپەن ءبىر قاتاردا تۇرار ما ەدى. قارجى قورى بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇرعان Apple كومپانياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلار قاتارىندا ستيۆ دجوبسپەن بىرگە رونالد ۋەين دە تۇرعان. كومپانيانى قۇرۋعا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەنىمەن, ءوز باستامالارىنىڭ كەلەشەگىنە كۇمانمەن قاراپتى. ءسويتىپ, كومپانياداعى ۇلەسىن 800 دوللارعا ساتىپ جىبەرەدى. بىلەتىنىمىزدەي, Apple كەيىن قارىشتاپ دامىدى, قازىر الەمدەگى ەڭ قىمبات برەند سانالادى. ۋەين بولسا بۇل ىسىنە وكىنبەيدى. ول بۇرىن دا بىرنەشە بيزنەس باستاپ, ونىسى توقىراۋعا تاپ بولعان. سوندىقتان الما بەينەلى ۇجىم دا سول سۇرلەۋگە تۇسەدى دەپ قاۋىپ قىلسا كەرەك. «ول كەزدە دجوبس پەن ۆوزنياك جاس بولدى, ەنەرگيالارى تاسىپ تۇرعان شاق. مەن ولارداي جاس ەمەس ەدىم. سوندىقتان الدى-ارتىمدى ويلادىم», دەپتى ول ءوز شەشىمىنە قاتىستى پىكىر ايتقاندا. ساراپشىلاردىڭ ەسەپتەۋىنشە, ەگەر ۋەين كومپانيا باسشىلىعىندا قالا بەرگەن بولسا, قازىرگى بايلىعى 31 ملرد دوللاردان اسىپ تۇسەدى ەكەن.
ءسوز ەتىپ وتىرعان كومپانياعا قاتىستى تاعى ءبىر دەرەك. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىندا Xerox تەحنولوگيالىق كومپانياسى ءتىنتۋىر كومەگىمەن باسقارىلاتىن كومپيۋتەرلەر جاساپ شىعارۋعا كىرىسەدى. دەگەنمەن بۇل ونىمدەرىن ساۋداعا شىعارمايدى. ارادا ون جىل وتكەندە كومپانيا باسشىلارى ستيۆ دجوبس پەن ونىڭ نوكەرلەرىن وزدەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنا شاقىرىپ, سونىڭ وتەمىنە Apple-ءدىڭ 1 ملن
دوللار تۇراتىن اكتسياسىن سۇرايدى. قوناقتار سوزگە كەلمەي كەلىسەدى. سويتەدى دە, Xerox كومپيۋتەرلەرىن ءوز ءونىمى رەتىندە نارىققا شىعارا باستايدى. ناتيجەسى دە كوپ كۇتتىرىپ جاتپادى, قازىر Mac كومپيۋتەرلەرى ەرەكشە سۇرانىسقا يە جانە ونى وندىرۋشىلەردىڭ نارىقتاعى كاپيتالى 446 ملرد دوللارعا باعالانادى.
ال ءبۇتىن ءبىر بانكتى تاقىرعا وتىرعىزىپ, تۇرمەگە جابىلىپ, كەيىن ءومىر بويى اتاق پەن مانساپقا كەنەلىپ, قانشاما كىتاپ پەن دەرەكتى ءھام كوركەم فيلمدەردىڭ كەيىپكەرىنە اينالۋدى – تاعدىردىڭ سىيى دەيمىز بە, سىناعى دەيمىز بە؟ مۇنى قانداي بولمىس دەپ سيپاتتاساق بولادى ءوزى؟ اڭگىمەنى ۇلىبريتانياداعى ەڭ تانىمال, ەڭ الەۋەتتى بارينگس بانكىن بانكروت قىلعان نيك ليسون ەسىمدى ترەيدەردىڭ حيكاياسىمەن جالعايىق. 1987 جىلى 20 جاستاعى جىگىت Morgan Stanley امەريكالىق ترانسۇلتتىق كورپوراتسياسىنا جۇمىسقا شاقىرىلىپ, ەكى جىلدان سوڭ ايگىلى بريتانيالىق Barings PLC بانكىنە اۋىسادى. بانككە ەليزاۆەت حانشايىمنىڭ ءوزى ەرەكشە سەنىم ارتىپتى دەسەدى. جاس جىگىتتىڭ كاسىبي ءبىلىم الماعانىنا قاراماستان بانكتىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيداسىن جاتقا سوعىپ, قۇجات اينالىمىن شەمىشكەشە شاعىپ تۇرعانى باسشىلىقتى ءتانتى ەتەدى. اراعا تاعى ەكى جىل سالىپ نيك ليسون SIMEX سينگاپۋر ۆاليۋتا بيرجاسىنا اۋىستىرىلىپ, بارينگستىڭ قارجىلىق وپەراتسيا بويىنشا باس مەنەدجەرى لاۋازىمىنا دا تاعايىندالادى. ءسويتىپ, ول ءبىر ساتتە ءارى ترەيدەر, ءارى باس مەنەدجەر بولىپ شىعا كەلەدى. 12 اي وتەر-وتپەستەن ليسون بانككە 8,83 ملن فۋنت ستەرلينگ كولەمىندە تابىس اكەلەدى. ناتيجەسىندە, وعان 130 مىڭ فۋنت ستەرلينگ جىلدىق جالاقى مەن 50 مىڭ فۋنت ستەرلينگ سىياقى ەسەپتەلگەن. ءباسپاسوز ليسون فەنومەنىن تىلدەرى جەتكەنشە اسپەتتەپ-اق جاتتى. جىل سايىن ليسوننىڭ بانككە قۇيعان تابىسى ەسەلەپ وسە بەردى.
«مەن العاش رەت ساۋدا زالىنا اياق باسقانىمدا, اقشانىڭ ءيىسى بىردەن-اق مۇرنىما كەلدى», دەيدى ول «مەن بارينگستى قالاي بانكروت قىلدىم. ترەيدەر-الاياقتىڭ مويىنداۋى» اتتى مەمۋارىندا: «بارينگستە جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, ءوز ماقساتىما كۇن سايىن جاقىنداي ءتۇستىم. ەكرانعا قاراپ, كۇتىپ وتىرامىز. نارىق كەز كەلگەن ساتتە كەز كەلگەن جاققا قاراي اۋىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. مەن ءۇش سەكۋند العا ويلايتىنمىن».
90 جىلدارى جاپونيالىق Nikkei 225 يندەكسىنە فيۋچەرستەر مەن وپتسيوندار ساتىپ الىنىپ, ولار بىردەن SIMEX-كە قويىلادى. ليسون باعاسى قۇلدىراپ جاتقان وپتسيونداردى ءۇش جىل بويى ساتىپ الىپ وتىرعان. شىعىندى جابۋ ءۇشىن ول يندەكستىڭ باعاسىن جاساندى تۇردە كوتەرگىسى كەلەدى. باعا ءوسىمى مەن جاساندى تاپشىلىق تۋدىرۋ ءۇشىن ول اسا ءىرى سوماعا فيۋچەرستەر ساتىپ الا باستايدى. بىراق ول جاڭا شارتتارعا جاۋاپ بەرە المايتىن ەسكى ستراتەگيانى تاڭداپتى. باعا ودان ءارى قۇلاي بەرەدى.
«...كەلەسى ءۇش كۇندە پوزيتسيامدى ەكى ەسەلەگىم كەلدى. 10 اقپان كۇنى مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارعا تاعى 10 مىڭ كەلىسىمشارت جاسادىم, ەندى مەنىڭ پوزيتسيام 20 مىڭ لوتتى قۇرادى. نيككەيگە تاعى 25 مىڭ فيۋچەرستى العاننان كەيىن پوزيتسيام 55 مىڭعا دەيىن ءوستى. SIMEX ءۇشىن بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان اينالىم ەدى. بارلىق ساتىپ الۋلار مەنىڭ 88888 شوتىما كەتىپ جاتتى, ويتكەنى مەن نيككەيگە قىسقا فيۋچەرستەردى قۇلدىراۋشى نارىقتا ساتىپ جاتتىم جانە ءوسۋشى نارىقتا مەملەكەتتىك وبليگاتسيالاردى ساتىپ الدىم. مەن مامىلەلەردى 88888 شوتىندا جاسىرىپ ساقتادىم, ال ءوزىم بەك-وفيس قىزمەتكەرلەرىنە كورىنبەۋ ءۇشىن «يل فيورەدە» كوفە ءىشىپ, تيراميسۋ جەپ, تەلەفون قوڭىراۋلارىنا جاۋاپ بەرمەستەن وتىرىپ الدىم», دەپ جازادى كىتابىندا.
ليسون ايتەۋىر, ءبىر ساتتە باعانى كوتەرەدى, بىراق ول بانك اقشاسىن ەسەپسىز جۇمساپ جاتقان ەدى جانە مامىلەنىڭ جابىلۋىنا ۋاقىت تا از قالعان. مامىلە تولىق جابىلۋى ءۇشىن باعا قاجەتتى بەلگىگە دەيىن وسۋگە ءتيىس. اقىرى ول سترەدل ء(بىر تاۋاردىڭ ءبىر مەزەتتە ساتىلۋى جانە ساتىپ الىنۋى) جاساپ, الداعى تۇندە Nikkei 225 يندەكسىن ورنىنان قوزعالمايتىنداي ەتەدى.
بىراق تابيعات زاڭى وعان قارسى جۇمىس ىستەيدى. تاڭعى 5 شاماسىندا جاپونيادا اسا قۋاتتى جەر سىلكىنىسى بولىپ, كوبە قالاسىنىڭ ءبىر بولىگى جەرمەن-جەكسەن بولادى. جەرمەن-جەكسەن بولعان جالعىز قالا ەمەس ەكەن. Nikkei 225 يندەكسى دە كوبەنىڭ كۇيىن كەشەدى. نيك نارىققا قىسىم جاساۋ ءۇشىن 20 مىڭ فيۋچەرستىك كەلىسىمشارتتاردى ساتىپ الىپ قويعان جانە سوڭىندا وسىنىڭ ءبارى بەكەر بولىپ شىقتى. مامىلەلەر اۆتوماتتى تۇردە ىستەن شىعىپ, بانك بۇرىن قۇلاق ەستىپ, كوز كورمەگەن شىعىنعا ۇشىرايدى. سالدارىنان بريتان بانكى 4 ملرد دوللاردان ايىرىلادى (بۇل سالىمشىلاردىڭ سەنىپ تاپسىرعان اقشاسى). سونىڭ ىشىندە II ەليزاۆەتا حانشايىم مەن حانزادا ءچارلزدىڭ 2 ملن دوللارى دا بار. دۇنيەنى ءدۇر سىلكىنتسە دە مازاسى قاشپاعان نيك ليسون بانك باسشىلىعىنا «كەشىرىڭىزدەر» دەپ جالعىز اۋىز حات جازىپ, ايەلىمەن بىرگە مالايزياعا ۇشىپ كەتەدى. بىراق كوپ وتپەي-اق قولعا ءتۇسىپ, 6,5 جىلعا سوتتالادى. نەگە از مەرزىم كەسىلگەن دەرسىز؟ سەبەبى سوت نيك ليسون بانكروتقا ۇشىراتقان قارجىلىق وپەراتسيالاردى ادەيى جاساماعان دەپ قورىتىندى شىعارعان.
جاقسى ءتارتىبى جانە اۋىر دەرتكە ۇشىراعانى ءۇشىن نيك تۇرمەدەن مەرزىمىنەن بۇرىن شىعادى. ءسويتىپ, ەۋروپاعا ورالادى. پسيحولوگيا بويىنشا ءبىلىم الىپ, «شىڭىراۋدان ورالۋ نەمەسە سترەستى قالاي جەڭۋگە بولادى» دەگەن اتاۋمەن كىتاپ تا شىعارادى. قازىر نيك قور نارىعى سالاسىندا جۇمىس ىستەمەيدى. بىراق بۇل ونىڭ اي سايىن ميلليونداعان دوللار تابىس تابۋىنا كەدەرگى ەمەس. ول ءتۇرلى كونفەرەنتسيالارعا سپيكەر رەتىندە قاتىسادى, ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقيدى, كىتاپتارىنىڭ دا ساتىلىم دەڭگەيى جوعارى, سونداي-اق فۋتبول كلۋبىنىڭ ديرەكتورى. ايتپاقشى, SIMEX بيرجاسىندا ساۋدا جاساعان كەزدە كيگەن سارى-قارا جولاقتى كۇرتەشەسى 2007 جىلى eBay اۋكتسيونىندا 21 مىڭ فۋنتقا ساتىلعان. قىزىعى ءالى سوڭىندا... ساتىلىمنان تۇسكەن اقشا نيكتىڭ قالتاسىنا ەمەس, بانكروت بولعان بارينگس بانكىنە اۋدارىلعان. ەندى سارى-قارا جولاقتى كۇرتەشە قايتكەنمەن بانكتىڭ مەنشىگى ەمەس پە..؟!
