ارينە, دايىن ەمەس ەدى. ياعني بۇل ءۇردىس ءوز كەزەگىندە باسپانا, جۇمىس ورنى, مەكتەپ, ەمحانا, جول, قوعامدىق كولىك قاتىناسى سياقتى الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتى بىردەن كۇن تارتىبىنە شىعارعانى انىق. سونىڭ ناتيجەسىندە, ەلدە «الەۋمەتتىك اۋتسايدەرلەر» اتانعان تۇتاس تاپ قالىپتاستى دەۋگە بولادى. قازىر دە جەرگىلىكتى ەكونوميكاعا تۇسەتىن قوسىمشا سالماقتان بولەك, رەتتەلمەگەن ەڭبەك كۇشى مەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ سياقتى تالاپتار تۋىنداۋدا. بۇعان قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردە ادام توزگىسىز جاعدايدا تۇرىپ جاتقان جۇرتتىڭ پروبلەماسى ۇزاق جىلدار بويى شەشىلمەگەنىن قوسىڭىز. ونىڭ اششى جەمىسىن بيىلعى قاڭتار وقيعاسى كەزىندە تاتىپ تا ۇلگەردىك. ويتكەنى بەيبىت شەرۋدىڭ سوڭى جاپپاي تارتىپسىزدىك پەن تەررورلىق اكتىلەرگە ۇلاسقاندا, ارانداتۋشىلاردىڭ ۇرانىنا ىلەسىپ كەتكەن جاستاردىڭ كوبى وسى اۋماقتاردا تۇرىپ جاتقان «الەۋمەتتىك اۋتسايدەرلەر» بولاتىن. قاڭتار وقيعاسىنىڭ سالدارى قازىر ەكىگە بولىنگەن جەتىسۋ مەن الماتى وبلىستارىن دا اينالىپ وتپەدى. بۇلعاق كەزىندە ايماقتا 758 ادام زارداپ شەككەن بولاتىن. ونىڭ ىشىندە 643 پوليتسيا قىزمەتكەرى, 78 اسكەري قىزمەتشى جانە 37 بەيبىت تۇرعىن بار. ونىڭ دەنى – ورىمدەي جاستار. الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي وقيعاعا قاتىسقانداردىڭ دەنى جاستار جانە ولاردىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەمەيتءىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ياعني جەتىسۋ مەن الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق ءورشىپ تۇر دەگەن ءسوز. دەرەككە جۇگىنسەك, ەكى وبلىس بولىنگەنگە دەيىن وڭىردەگى NەەT ساناتىنداعى جاستار سانى 21 560 ادامعا جەتكەن. وكىنىشكە قاراي, وسىنشا جاستىڭ ارنايى ءبىلىمى جوق جانە ولار ءبىر رەتتە بولسىن ەش جەرگە تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسپاعان. جالپى, بۇعان دەيىنگى دەرەك بويىنشا الماتى وبلىسىندا 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستار سانى 391 016 ادامدى قۇراسا, ونىڭ ىشىندە 311 508 جاس اۋىلدىق جەردە جانە 79 508 بوزبالا مەن بويجەتكەن قالادا تۇرادى ەكەن.
توق ەتەرىن ايتقاندا, جاستار ساياساتىنىڭ جەمىستى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن وبلىس قانا ەمەس, جالپى ەل بولىپ جۇمىلۋ قاجەتتىگى وتكىر ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ارينە, مەملەكەت جاستار ساياساتى باعىتىندا ءتۇرلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ تا جاتىر. بىراق ول جوبالارعا جاستاردىڭ تارتىلۋ دەڭگەيى تومەن. اسىرەسە, اۋىل جاستارى ناقتى قولداۋعا ءزارۋ. مۇنى سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ تا مويىنداعان ەدى. ساياساتكەر جۇرگىزىلگەن ساۋالداما بويىنشا جاستاردىڭ ءوز بيزنەسىن اشۋدان باس تارتۋ سەبەپتەرىن سارالاي كەلە, ولاردىڭ 32 پايىزى باستاپقى كاپيتالدىڭ جوقتىعىن جانە 18 پايىزى وزىندىك بيزنەس جوسپار قۇرۋ ءۇشىن ءبىلىمنىڭ جەتىسپەيتىندىگىن ايتقان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمان تۋىندايدى.
«مەملەكەت جاستار ساياساتى سالاسىندا ءتۇرلى باعدارلامالار مەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا, الايدا وعان جاستاردىڭ تارتىلۋ دەڭگەيى تومەن. كوبىنەسە ول 10 پايىزدان اسپايدى. جاستاردىڭ رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك جاستار ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ دەڭگەيى دە ناشار. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنا قاتىستى دا سۇراق كوپ. تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنىڭ وتكىرلىگىن ەسكەرسەك, بۇل شارالاردىڭ بارلىعى ازىرشە جەتكىلىكسىز. وسى تۇرعىدا ءبىز جاستار ساياساتىنىڭ جاستاردىڭ ناقتى پروبلەمالارى مەن قاجەتتىلىكتەرىنەن ءبىرشاما الشاقتىعىن كورىپ وتىرمىز», دەگەن ەدى سەنات توراعاسى.
جوعارىدا جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارىنداعى جۇمىسسىز ءارى وقىماعان جاستاردىڭ سانى 21 مىڭنان اسقانىن ايتتىق. ياعني ولاردىڭ تۇراقتى تابىس تاۋىپ, جوعارى جالاقى الاتىنىنا كەپىلدىك جوق. ال بۇل ءوز كەزەگىندە جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەتىنى انىق. الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك بولعان جەردە تەرىس پيعىلدى ارەكەتتەر مەن قىلمىس تا ءورشيتىنى بەلگىلى. تاربيە تىزگىنى دە قولدان شىعىپ, يمانسىزدىق پەن ىزگىلىكتىڭ كەمۋى دە وكىنتەدى. جاستار ماسەلەسىنىڭ دەر كەزىندە شەشىلمەۋى ولاردىڭ وكشەسىن باسىپ كەلە جاتقان بۋىننىڭ دا پروبلەماسىنا اينالىپ وتىرعانى كوڭىلدى الاڭداتادى. باسقاشا ايتقاندا, جاستارعا قاتىستى تارقاتىلماعان ءتۇيىن جاسوسپىرىمدەردىڭ دە جولىنا تەرىس ارەكەت بولىپ, كەسە كولدەنەڭدەپ شىعۋدا. مىسالعا, بۇعان دەيىن ءمالىم بولعان قوس وبلىستاعى دەرەككە ۇڭىلسەك, بيىل 204 قىز بالا جۇكتى بولعانى ايتىلۋدا. ولار 15-17 جاس ارالىعىندا ەكەن. ال بىلتىر قاعىنان قاعىنعان قىزداردىڭ سانى ءتىپتى كوپ بولعان كورىنەدى, تىزىمدە 228 ءجاسوسپىرىمنىڭ جۇكتى بولعانى تۋرالى دەرەك بار. وكىنىشتىسى, جۇكتى بولعان قىزداردىڭ باسىم بولىگى كوللەدج ستۋدەنتتەرى بولىپ شىققان. تاعى ءبىر كوڭىلسىز دەرەك جاستار اراسىنداعى قىلمىستىڭ ورشۋىنە قاتىستى. جاقىندا جاريا بولعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى قارۋ-جاراق پەن وق-دارىلەردى ۇرلاۋ نەمەسە بوپسالاۋ دەرەكتەرى 11 ەسەگە وسكەن. بۇل جەردە ماماندار قىلمىسكەرلەر قۇرامىنىڭ جاسارىپ كەلە جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. اسىرەسە, اسا اۋىر قىلمىسقا باراتىنداردىڭ قاتارىندا جاستار كوپ بولىپ وتىر جانە بۇل تىزىمدە دە الماتى وبلىسى رەسپۋبليكا بويىنشا ەكىنشى ورىنعا شىققان. جىل باسىنان بەرى ايماقتا 31 قۇقىق بۇزۋ دەرەگى تىركەلگەن. دەمەك قىلمىسقا بەيىم جاستاردىڭ كوبەيۋىنە وڭىردەگى جۇمىسسىزدىقتىڭ دا وراسان ىقپالى بارى انىق.
– قازىر وسىنداي جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن ءتۇرلى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. ماسەلەن, Zhas project جوباسى بار. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا بويىنشا 380,7 ملن تەڭگە ءبولىندى. 4 وڭىردە جالپى 250 شاعىن گرانت كوزدەلگەن, ونىڭ ىشىندە الماتى وبلىسىنا 63 جوبانىڭ ارقايسىسىنا 1 ملن تەڭگەدەن قاراستىرىلعان. جوباعا 18 بەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستار قاتىسۋدا, – دەيدى الماتى وبلىسى ىشكى ساياسات باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەلدار ساپاروۆ.
جالپى, جاڭا قازاقستان ۇعىمىنداعى جاستار ساياساتى دا ولاردىڭ كاسىپ ۇيرەنۋ, ءوزىن-ءوزى تانۋ, شىعارماشىلىق جانە قوعامدىق بەلسەندىلىككە ۇمتىلۋ سياقتى جاڭعىرۋ قۇندىلىقتارىن باستى ماقسات ەتىپ ۇستاۋعا ءتيىس. ياعني مەملەكەت NەەT ساناتىنداعى جاستاردىڭ ويىندا نە بارىن تاپ باسىپ تانىپ, تاربيە مەن تانىمدىق باعىتتاعى جانە دامۋ جولىنداعى قولداۋ جۇمىسىن جەدەلدەتسە, كانى...
الماتى وبلىسى
