بەس كۇندەگى ءۇش ساپار

پەتەربۋرگ فورۋمى – ءتيىمدى الاڭ

قاسىم-جومارت توقاەۆ 17 ماۋسىمدا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن پەتەربۋرگ حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمىنا قاتىستى. فورۋمعا دەيىن تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆپەن جانە باشقۇرتستان باسشىسى رادي حابيروۆپەن كەزدەسۋ وتكىزدى. رەسەي قۇرامىنداعى ەكى رەسپۋبليكا دا قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى سەرىكتەس سانالادى. ەكى رەسپۋبليكامەن دە ساۋدا, ەكونوميكا سالالارىندا بەرىك بايلانىس ورناعان. بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دا باسىمدىق بەرىلگەن.

ماسەلەن, 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا قازاقستان مەن تاتارستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 423 ملن دوللاردى قۇرادى. بيىلعى ءتورت ايدىڭ ىشىندە كورسەتكىش 143 ملن دوللارعا جەتتى. بۇل رەتتە ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءىرى جوبالار تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وتاندىق كومپانيالاردىڭ رەسەي نارىعىنا تاتارستان ارقىلى كىرۋى ءتيىمدى جول. مۇنى قوس تاراپ تا جاقسى بىلەدى. سوندىقتان بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى. ال قازاقستان مەن باشقۇرتستان ساۋدا-ەكونوميكالىق, ونەركاسىپ, ينۆەستيتسيا جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا بەيىلدى. باشقۇرتستانمەن اراداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستار قارقىندى دامىپ كەلەدى. ونى ودان ءارى نىعايتۋ ماڭىزدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ باشقۇرتستان تاراپىنان يندۋستريالىق الەۋەتى جوعارى بىرلەسكەن جوبالار ۇسىنىلسا, قولداۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى.

پەتەربۋرگ حالىقارالىق ەكونومي­كا­لىق فورۋمىندا ءسوز سويلەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ جيىنعا قاتىسۋشىلار­دىڭ نازارىن ءبىرشاما ماڭىزدى ماسەلەگە اۋداردى. اسىرەسە­ ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كا­­لىق وداقتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ وزەك­تى ەكەنىن العا تارتتى. شىنىندا دا, قازىر وداققا مۇشە بارلىق ەلدىڭ ەكونو­مي­كا­سىنىڭ جيىنتىق كولەمى 2 ترلن دوللاردان اسادى. بۇل – ەركىن تاۋار اينالىمى, كاپيتالى جانە جۇمىس كۇشى بار وتە ۇلكەن نارىق. پاندەميا مەن داع­دا­رىسقا قاراماستان, وداق اياسىنداعى ىن­تى­­ماقتاستىق دايەكتى تۇردە نىعايىپ كەلە­دى. بىلتىر ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولە­مى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇ­رىل­عان ۋاقىتتان بەرگى ەڭ جوعارى دەڭ­گەيگە جەتىپ, 73 ملرد دوللار بولدى. بۇل الدىڭعى جىلعى كورسەتكىشتەن ۇش­تەن ءبىر ەسە كوپ. اتاپ وتەرلىگى, وداق ايا­سىن­داعى قازاقستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكا سا­لا­سىنداعى باستى سەرىكتەسى رەسەيمەن ءوزارا ساۋدا اينالىمى بىلتىر ۇشتەن بىر­گە ارتىپ, 24 ملرد دوللارعا جەتتى. قازاق­ستان ءۇشىن بۇل – رەكورد. بيىل اتالعان باعىتتاعى وڭ قارقىن ساقتالىپ وتىر.

ساياسي شولۋشى نيكيتا شاتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, پەتەربۋرگتەگى ەكونوميكا­لىق فورۋم قازاقستان ءۇشىن ءتيىمدى الاڭ بولدى. سەبەبى مۇنداي فورۋم رەسەي فەدەراتسياسىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا تاپتىرماس جەر.

– ۋكرايناداعى سوعىس قيمىلدارىنا قاراماستان, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ فورۋمعا قاتىسقانى دۇرىس بولدى. ويتكەنى ۆلاديمير پۋتين قازاقستان باسشىسىن اتالعان فورۋمعا گەوساياسي جاعداي شيەلەنىسپەي تۇرىپ شاقىرعان بولاتىن. ەگەر مەملەكەت باسشىسى بۇل فورۋمعا قاتىسپاعاندا, وڭىردەگى نەگىزگى سەرىكتەسىمىز مۇنى بىرجاقتى باعالار ەدى. تيىسىنشە, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا دا سىزات تۇسەر ەدى. ونىڭ ۇستىنە قاسىم-جومارت توقاەۆ «روسسيا-24» تەلەارناسىنا جۋىردا بەرگەن سۇحباتىندا رەسەي تۋربۋلەنتتى جاعدايعا قاراماستان, قازاقستان ءۇشىن ستراتەگيالىق باسىمدىق بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتتى. تەرەڭگە تارتقان تاريحي بايلانىستار مەن گەوگرافيالىق جاعدايدىڭ ءوزى ەكى مەملەكەتتى وسىعان جەتەلەپ وتىر, – دەيدى ن.شاتالوۆ.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسى اياسىندا لوگيستيكا جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن كوتەرۋى ورىندى. ويتكەنى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى مەن گەوساياسي جاعداي الەمدىك لوگيستيكالىق بايلانىستاردىڭ تىزبەگىن بۇزدى. وسىنىڭ سالدارىنان الەمدىك ينفلياتسيا ءوستى. وكىنىشتىسى, اتال­عان فاكتورلار الەم ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك داع­دا­رى­سىن تۋىنداتىپ وتىر. ال كەي­بىر وڭىر­لەر اشتىقپەن بەتپە-بەت كەلۋى مۇمكىن.

– قازاقستان پرەزيدەنتى پەتەربۋرگ فورۋ­مىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سۋبەك­تىلەرىمەن وڭىرلىك ءوزارا ءىس-قيمىل­دى كۇشەيتۋ ءۇشىن ءتيىمدى پايدالان­دى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باش­قۇرتستان جانە تاتارستان پرەزي­دەنتتەرىمەن كەزدەسۋى سونىڭ دالەلى. رەسەي تەك سانكت-پەتەربۋرگ پەن ماسكەۋدەن عانا تۇرمايدى. پۋتينمەن دە شەكتەلمەيتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. اسىرەسە بۇل ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ تۇر­عىسىنان وتە ماڭىزدى. ويتكەنى قولاي­سىز ينۆەستيتسيالىق احۋالعا بايلانىستى اتالعان وڭىرلەردىڭ ينۆەستور­لارى قازاقستاندى وتە الەۋەتتى الاڭ رەتىندە قاراستىرادى. فورۋمعا حالىقارالىق جۋرناليستەر قاتىسقانىن ەسكەرسەك, ءبىز بۇل الاڭ ارقىلى باتىستىق سەرىكتەستەرىمىز­گە سانكتسيالار رەجىمىن ساقتاۋ تۋرالى سيگنال بەرگەندەي بولدىق. ارينە, رەسەي شەكتەۋلەردى اينالىپ وتۋگە كومەك­تەسكەنىمىزدى قالايدى. بىراق ءبىزدىڭ ۇستا­نىمىمىز ءارتۇرلى دەڭگەيدە بىرنەشە رەت كەلىسىلگەن. ياعني ءبىز قايتالاما سانكتسيالار سالىناتىن سالالار بويىنشا ءوزارا ارەكەتتەسپەيمىز, – دەپ تولىقتىردى ول.

ن.شاتالوۆتىڭ پىكىرىنشە, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پەتەربۋرگتەگى فورۋم الدىندا «روسسيا-24» تەلەارناسى­نا سۇح­بات بەرۋى, حالىقارالىق ەكونومي­كالىق فو­رۋمعا قاتىسۋى, جيىندا قويىل­عان وزەك­تى سۇراقتارعا ەگجەي-تەگجەي­ جاۋاپ بەرۋى الەم نازارىن قازاق­ستانعا جانە ونىڭ پرەزيدەنتىنە اۋدارت­تى. بەدەلىمىزدى دە وسىرە ءتۇستى. ات اۋناعان­شا اقىل تاۋىپ كە­تەتىن پاراساتتى پرەزي­دەنتتىڭ فورۋم­داعى سوزدەرىنەن كوپ وي تۇيۋگە بولاتىنداي.

يران – ەۋروپاعا اشىلعان قاقپا

19 ماۋسىمدا قازاقستان پرەزيدەنتى يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپار­مەن باردى. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ەلگە پرەزيدەنت يبراحيم ءرايسيدىڭ ار­­نايى شاقىرۋىمەن كەلدى. ولار الدى­مەن شاعىن قۇرامدا كەزدەسۋ وتكىزدى. كەيىن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى.

مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, يران – كاسپي جاعاسىنداعى جاقىن كورشىمىز, سەنىمدى سەرىكتەسىمىز. جان-جاقتى بايلانىسىمىز قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق كەدەرگىلەرگە قاراماستان, باي­لانىس جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلە­دى. بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا ساۋدا-سات­تىق 50 پايىزعا ارتتى. ەندىگى ماقسات – وسى قار­قىندى توقتاتپاي, بارىنشا كوبەيتۋ.

ساپار بارىسىندا ەل پرەزيدەنتى يران ازاماتتارىنىڭ قازاقستاندا 14 كۇن ۆيزاسىز ءجۇرىپ-تۇرۋىنا رۇقسات بەرىلەتىنىن ايتتى. بۇل ءتۇرلى سالاداعى ىنتىماق­تاستىقتى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. سونداي-اق ىسكەر توپ وكىلدەرىنىڭ بايلانىسىن جانداندىرادى. بارىس-كەلىسكە تىڭ سەرپىن بەرىپ, تۋريستەر­دىڭ كوپتەپ كەلۋىنە ىقپال ەتەدى. يران كاسىپ­كەرلەرى وسى جەڭىلدىكتى كەڭىنەن قولدانباق نيەتتە.

ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋ­تىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستان مەن يران اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2022 جىلدىڭ قاڭتار-ساۋىرىندە 253,2 ملن دوللاردى قۇرادى. كورسەتكىش ءبىر جىل بۇرىنعى دەڭگەيدەن 43,3 پايىزعا جوعارى. ءتورت ايدا قازاقستاننىڭ يران باعىتىنداعى ەكسپورتى 44 پايىزعا ءوسىپ, 175,7 ملن دوللاردى قۇرادى. ەكسپورتتىڭ ءوسۋى بيداي, پەك جانە پەك كوكسى, زىعىر تۇقىمى, وڭدەلمەگەن اليۋميني سەكىلدى تاۋارلاردى جەتكىزۋ كولەمىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى. سونىمەن قاتار ارپا, راپس تۇقىمى, راپس مايى سەكىلدى تاۋارلاردىڭ ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمى تومەندەگەن.

يراننان كەلەتىن يمپورتتىڭ كولەمى دە وسكەن (+41,7 پايىز, 77,6 ملن دوللار). يمپورتتىڭ ءوسۋى بۇرىش, باكلاجان, ستيرول پوليمەرلەرى, قويۋلاندىرىلعان جانە قۇرعاق ءسۇت پەن كىلەگەي, سيرەك مەتالداردىڭ كەندەرى مەن كونتسەنتراتتارى, پلاستماسسادان جاسالعان تاقتالار مەن تاباقتار, توپىراقتى سۇرىپتاۋعا جانە مايدالاۋعا ارنالعان جابدىقتار, جىلتىراتىلماعان كەراميكالىق پليتكالار سەكىلدى تاۋارلاردى جەتكىزۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋىمەن نەگىزدەلىپ وتىر. سونداي-اق پىستە, كەپتىرىلگەن ءجۇزىم, الما, كارتوپ سەكىلدى تاۋارلاردىڭ يمپورتتىق جەتكىزىلىمى تومەندەگەن.

ساپار بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يبراحيم رايسي قازاقستاننان يران ارقىلى تۇركياعا باراتىن العاشقى كونتەينەرلىك پويىزدى جونەلتۋ راسىمىنە قاتىستى. پاۆلوداردان شىققان جۇك پو­يىزى تۇرىكمەنستان اۋماعى ارقىلى ءوتىپ, بىرنەشە كۇننەن كەيىن تەگەرانعا كەلدى. ءراسىم بارىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى پويىزدىڭ ارى قاراي تۇركياعا جونەلتىلۋىنە بەلگى بەردى. KTZ Express كومپانياسى ۇيىمداستىرعان پيلوتتىق كونتەينەرلىك پويىزدىڭ قۇرامىندا ارقايسىسىنىڭ سالماعى 20 فۋت بولاتىن 48 تىركەمە بار. پويىز 12 كۇندە 6 336 شاقىرىم جولدى باسىپ وتەدى. جۇكتى اۋىستىرىپ تيەۋدى قاجەت ەتپەيتىن جاڭا ترانسۇلتتىق قاتىناستىڭ ىسكە قوسىلۋى بالاما باعدارلاردى ارتاراپتاندىرۋعا جانە قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن كونتەينەرلىك جۇك تاسىمالىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ساراپشى ايبار ولجاەۆتىڭ پىكىرىن­شە, قازاقستان تاراپى يرانمەن جانە تۇرىكمەنستانمەن دۇرىس كەلىسۋ ارقىلى قۇرلىقتان وڭتۇستىك ءدالىز اشپاق.

– بۇعان دەيىن ءبىز رەسەيدى ەۋروپاعا شىعاتىن ەسىك دەپ ساناپ, بار كۇشىمىزدى سولتۇستىك دالىزگە سالدىق. ەندى سول ەسىكتىڭ جابىلىپ قالعانىن كورىپ وتىرمىز. ەگەر ۇتىمدى قيمىلداي الساق, تۇرىكمەنستان-يران-تۇركيا وڭتۇستىك ءدالىزى ارقىلى قۇرلىقپەن ءبىر ترانزيتتىك جول, ازەربايجان-تۇركيا-ەۋروپا ترانسكاسپي تەڭىز ءدالىزىن اشا الامىز. قازىر قىتايدىڭ دا رەسەي ارقىلى وتەتىن ترانزيتىنە بالاما ىزدەپ وتىرعانىن, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسىن ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن ەسكەرسەك, قىتاي بىزگە قولداۋ بىلدىرەتىنى انىق. جالپى, قازاقستان ءۇشىن كوپ نارسەنىڭ بۇدان بىلاي رەسەيگە ەمەس, قىتايعا بايلانىس­تى ەكەنىن پرەزيدەنتتىڭ پەتەربۋرگتەگى مەسسەدجىنەن بايقادىق. ءبىز وڭتۇستىك ءدالىز ارقىلى تولىق سولتۇستىك ءدالىزدى اۋىستىرا المايمىز. بىراق ەكەۋىن تەڭەستىرسەك تە, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك بولادى. بۇل رەتتە رەسەي بىزبەن ساناسا باستاپ, حالىقارالىق ساۋدامىزعا ءتۇرلى سەبەپپەن كەدەرگى كەلتىرۋىن قوياتىن ەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىزدىڭ قازىرگى باعىتىمىز – لوگيستيكالىق ديۆەرسيفيكاتسيا. ءدال قازىر ول ەكونوميكالىق پايدا اكەلمەسە دە, باس­تىسى تاۋەكەلدەردى ازايتاتىن بولادى, – دەيدى ا.ولجاەۆ

قازاقستان مەن يران اراسىندا قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا تەمىر جول تاسىمالىن بىرلەسە ۇيىمداستىرۋ جانە قازاقستاننان كەلەتىن جۇكتەردىڭ تاريفىنە جەڭىلدىك بەرۋ قاراستىرىلعان. دەمەك بۇل ءدالىز دە تۇراقتى جانە ۇزاق­مەرزىمدى بولادى دەۋگە تولىق نەگىز بار.

– ساپار بارىسىندا مۇناي سالاسىندا دا ارىپتەستىك تۋرالى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. سونىڭ ىشىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى مەن يران ۇلتتىق مۇناي كومپانياسى اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمدى اتاپ وتۋگە بولادى. ەكى جاق قارسى بولماسا, مەموراندۋمدى ناقتى كەلىسىمشارتقا اينالدىرۋ قيىن ەمەس. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ يرانعا جاساعان ساپارىنداعى نەگىزگى ماسەلە دە ءدال وسى مۇناي ەكسپورتىنا قاتىستى بولعانىن تۇسىندىك, – دەيدى ساراپشى.

قاتارداعى كەزدەسۋ

21 ماۋسىم كۇنى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاتار ءامىرى تاميم بەن حاماد ءال ءتاني­دىڭ جەكە شاقىرۋىمەن ەكىنشى قاتار ەكو­نوميكالىق فورۋمىنا قاتىستى. ما­ڭىز­دى ءىس-شارانىڭ Bloomberg اگەنت­تىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداس­تىرىل­­عا­نىن ەسكەرسەك, پرەزيدەنتىمىزدىڭ مار­تەبەلى مەيماندار قاتارىنان تابىلۋى قازاقستاندى تاعى ءبىر مارتە الەم نازا­رى­نا ىلىكتىردى. ونىڭ ۇستىنە پرە­زي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ In Conversation with President Tokayev اتتى ار­نايى پانەلدىك سەسسيا­عا قاتىسۋى, ونى Bloomberg Television جۇرگىزۋشىسى مانۋس كرەننيدىڭ جۇرگىزۋى دە حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىمىزدى ۇستەي تۇسكەندەي.

سۇراق-جاۋاپ فورماتىندا وتكەن اشىق تالقىلاۋ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى حالىقارالىق ساياسات­تاعى سىن-قاتەرلەر بويىنشا, اسىرەسە ەۋروپادا بولىپ جاتقان گەوساياسي تەكەتىرەستەر اياسىندا رەسەي-ۋكراينا قاقتىعىستارى توڭىرەگىندەگى وقيعالارعا قاتىستى بىرقاتار سۇراققا جاۋاپ بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتى كەلىسسوزدەردى جالعاستىرا بەرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل قاقتىعىستى شەشۋگە تاراپتاردىڭ ەرىك-جىگەرى قاجەت. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى پىكىر قايشىلىعى مەن اتالعان ماسەلەنى شەشۋدە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قاۋ­قار­سىزدىق تانىتىپ وتىرعانىنا توقتالدى.

ساياساتتانۋشى دانيار اشىمباەۆتىڭ پىكىرىنشە, پرەزيدەنت پەتەربۋرگتەگى فورۋمدا دا, قاتارداعى فورۋمدا دا ناعىز ديپلومات ەكەنىن بايقاتتى.

– پەتەربۋرگتە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تەزيستەرى مودەراتوردىڭ ارنايى وپەراتسياعا كوزقاراسى تۋرالى سۇراعىنا جاۋاپ رەتىندە ايتىلدى. سۇراق مىناداي بولدى: «سىزدەن ءبىزدىڭ ارنايى وپەراتسياعا قاتىستى كوزقاراسىڭىزدى, ونىڭ سوزسىزدىگىنە جانە ءبىز ويلاعانداي ونىڭ زاڭدىلىعىنا قاتىستى پىكىرىڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى؟». قازاقستان پرەزيدەنتى وسى سۇراقتان تەك ءۇشىنشى تەزيسكە عانا جاۋاپ بەردى. ول رەسەيدىڭ ارەكەتى تۋرالى ەشتەڭە ايتپادى. ال قاتاردا مودەراتوردىڭ بايدەن اكىمشىلىگىنىڭ مۇناي ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ تۋرالى تالابىنا بىلاي دەپ جاۋاپ قاتتى: «مەن ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا جاۋاپ بەرۋگە قينالامىن. مەن – قازاقستان پرەزيدەنتىمىن جانە امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن دوستىق جانە بولجامدى قارىم-قاتىناستا بولعىم كەلەدى». جاۋاپ ەكىۇشتى. بۇدان بايدەننىڭ باستاماسىن قولداعىسى كەلمەيتىنىن تۇسىنۋگە بولادى. بىراق «دوستىق جانە بولجامدى قاتىناستاردى» بۇزباۋ ءۇشىن بۇل جايىندا اشىق سويلەسكىسى كەلمەيتىنىن دە اڭعارتتى. ايتپەسە, قازاقستان رەسەيمەن جانە وپەك-پەن بىرگە مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە سەبەپشى بولىپ وتىرعانداي كورىنەدى, – دەيدى د.اشىمباەۆ.

ساياسي شولۋشى نيكيتا شاتالوۆتىڭ پىكىرىنشە, قاتار ساپارى ەكونوميكالىق پروتسەستەر, اسىرەسە لوگيستيكا جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى ۇلكەن گەوساياسي ماسەلەلەردى شەشۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى بولدى.

– بىلۋىمشە, قاتارداعى فورۋمعا قاتىسۋ تۋرالى شەشىم سوڭعى ساتتە عانا قابىلداندى. سوعان قاراماستان قاتار ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتى جوعارى دەڭگەيدە قابىلداعانىن بايقادىق. فورۋم اياسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءبىر وزىنە جەكە ءىس-شارا ارناۋى, ونى Bloomberg ءجۋرناليسىنىڭ جۇرگىزۋى سونىڭ دالەلى. قاتار امىرىمەن بولعان كەزدەسۋدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تاقىرىبى كوتەرىلدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ونى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. بۇل رەتتە ءامىر شەنەۋنىكتەر توبىن جەدەل جيناپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى جوبالاردى تالقىلاۋ ءۇشىن قازاقستانعا بارۋدى تاپسىردى. قاتار بۇكىل ءوڭىردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا مول قارجى سالۋعا دا­يىن. ال لوگيستيكا بىرنەشە كۇن بۇرىن عانا كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىل­گەن يران پورتتارى ارقىلى قام­تاما­سىز ەتىلۋى كەرەك. گەوساياسي جاعداي مەن كوروناۆيرۋستىڭ سالدارى الەمدىك ەكو­نو­ميكانىڭ قۇرىلىمى­نا قاتىس­تى كوز­قاراستى قايتا قاراۋعا ءماج­بۇر ەتكەنى بەلگىلى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوڭعى ساپارلارىنىڭ ءبارى لوگيستيكا جانە قازاقستانعا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەلدە جاڭا ونەركاسىپتىك جوبالاردى اشۋ سەكىل­دى ماڭىزدى مىن­دەتتەرمەن بايلانىستى بولعانى دا سوندىقتان, – دەيدى ن.شاتالوۆ.

تۇيىندەي كەلە ايتارىمىز, پرەزي­دەنتى­مىزدىڭ بەس كۇندەگى ءۇش ساپارى دا ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. تۇپكى ماقسات – ەلدىڭ ەكونوميكاسىن جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەي وتىرىپ, العا جىلجۋ. كەلەلى كەلىسسوزدەر مەن كەزدەسۋلەردى, ماڭىزدى مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمدەردى ەسكەرسەك, ءبىز ءۇشىن ءۇش ساپار دا بەرەكەلى بولعانداي. لايىم سولاي بولعاي!