الەم • 23 ماۋسىم، 2022

ەۋروپانى Airbus-تىڭ قىتايمەن بايلانىسى الاڭداتادى

293 رەت كورسەتىلدى

ەۋروپالىق Airbus كومپانياسى ۇلكەن داۋعا قالۋى مۇمكىن. بيىل Qatar Airways كومپانياسى «ەيرباستان» ساتىپ العان 23 ۇشاقتى قاڭتارىپ قويدى. باستى سەبەپ – اۋە كەمەلەرىندەگى تەحنيكالىق اقاۋ. ال تاياۋ­دا Airbus-تىڭ قىتايداعى مەملەكەت باسقاراتىن مەكەمەلەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ، تەحنولوگيا الماسىپ كەلگەنى انىقتالدى.

مۇنداي جاڭالىق اۆياتسيا يندۋس­ترياسىنداعى الەمدەگى الپا­ۋىت كومپانيانىڭ ابىرويىنا دا، ون­دى­رىسىنە دە ىقپال ەتۋى ابدەن مۇم­كىن. ويتكەنى قىتاي مەن اقش ارا­سىن­داعى ساۋدا تەكەتىرەسىنە باي­لا­نىستى باتىس پەن بەيجىڭ ارا­سىن­داعى ءوزارا تاۋار اينالىمى قيىن­دىققا دۋشار بولعان. سونىڭ سالدارىنان تاعى ءبىر ۇزدىك كوم­پانيا – Boeing ايتارلىقتاي زارداپ شەكتى.

قازىرگى تاڭدا ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا امەريكالىق Boeing كومپانياسى مەن ەۋروپالىق Airbus كومپانياسىنىڭ شوقتىعى بيىك. نارىقتىڭ 75 پايىزى وسى ەكەۋىنە تيەسىلى. سوندىقتان شىعار قوس كومپانيا اراسىندا باسە­كە­لەستىك جوعارى. ونى مىنادان باي­­قاۋ­عا بولادى. وسى كۇنگە دە­يىن Airbus 14 129 ۇشاق جاساپ شى­عارسا، بوينگ 20 575 اۋە كەمە­سىن قۇ­راس­تىرعان. بۇل ساننىڭ ءبارى ازا­­ماتتىق اۆيا­تسيا سالاسىنا تيە­سىلى. ايتپەسە، امەريكالىق كومپانيا­نىڭ اسكەري ۇشاق جاساۋدان دا الدىنا قارا سالمايتىنى بەلگىلى.

ايتا كەتەرلىگى، Airbus پەن Boeing اراسىنداعى باسەكەلەس­تىك بەرتىندە باستالدى. 2000-جىل­دارعا دەيىن بوينگتىڭ ءباسى بيىك-تۇعىن. ماسەلەن، كومپانيا XXI عاسىرعا دەيىن 7 658 اۋە كەمەسىن قۇراستىرىپ ۇلگەر­سە، وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەۋروپا­لىق باسە­كەلەسىنىڭ جاساعان ۇشاقتارى­نىڭ سانى 2 499-عا ارەڭ جەتتى. الايدا سودان بەرى Airbus-تىڭ تاپسىرىسى ارتپاسا، كەمىگەن جوق.

«ەيرباستىڭ» قىتايمەن قۇپيا بايلانىسى ەۋروپالىقتاردى الاڭ­داتىپ وتىر. كومپانيا كوممۋ­نيستىك ەلمەن قاشاننان بەرى باي­لانىس ورناتىپ، ونداعى نا­رىق­تى قانشالىقتى يەمدەنگەنىنە الاڭ­داۋلى. مۇنىڭ سەبەبى تۇسى­نىكتى. كەيىنگى جىلدارى باتىستا قىتايدىڭ وندىرىسىنە تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. وسىنداي ساتتە ەۋروپانىڭ باستى كومپانياسى سانالاتىن Airbus-تىڭ قىتايمەن جاسىرىن جۇمىس ىستەۋى شەنەۋنىكتەرگە دە، قاراپايىم حالىققا دا ۇنا­مايتىنى انىق.

جالپى، «ەيرباستىڭ» شىعىس نارىعىن يگەرۋگە ۇمتىلىسى كەشە باستالعان جوق. كومپانيا سوناۋ 1980-جىلداردان باستاپ قىتايدا ءتۇرلى زاۋىتىن سالىپ، جەرگىلىكتى وندىرىسپەن ارە­كەت­تەسە جۇمىس ىستەي باستا­دى. مىسالى، ەۋروپادا قۇراستىرىلمايتىن كەڭ فيۋزەلياجدى A330s ۇشا­عى تيان­تسزين قالاسىندا شىعا­رى­لادى. اقش-تىڭ Horizon Advisory كونسۋلتاتيۆتى كومپانياسىنىڭ حابارلاۋىنشا، ونداعى زاۋىتتى باسقاراتىن باسشى قازىرگى تاڭدا كوممۋنيستىك پارتيانىڭ بەدەلدى مۇشەسى كورىنەدى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، Airbus-تىڭ قىتايمەن بايلانىسى بۇرىننان بەلگىلى ماسەلە. دەگەنمەن AVIC سەكىلدى مەملەكەت باسقاراتىن، قىتايدىڭ قورعانىس سالاسىنداعى ۇيىمدارىمەن قاتىسى ەندى انىقتالىپ جاتىر. اسكەريلەرمەن قاتىسى بار دەگەن اڭگىمە باتىس شەنەۋنىكتەرىنە ۇيىقتاپ جاتقاندا سۋىق سۋ شاشىپ جىبەرگەندەي اسەر ەتتى.

«Airbus-تىڭ قىتاي نارىعىمەن بايلانىسى ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى. ەكى تاراپتىڭ كەلىسسوزدەرى قىتاي­دىڭ اسكەري جانە اسكەري-ازامات­تىق بىرىكتىرۋ اپپاراتىمەن، سونىڭ ىشىندە تاۋەلدىلىك، تەحنولوگيا­لاردى ءبولىسۋ جانە عىلىمي-زەرت­تەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونست­رۋك­تور­­لىق ىنتىماقتاستىق تۇرىن­دەگى ما­ڭىزدى بايلانىستاردى قامتى­عان»، دەلىنگەن Horizon Advisory ەسەبىندە.

Politico سايتى بۇل ماسەلەگە قاتىستى «ەيرباسقا» ساۋال جول­داعان ەكەن. الايدا كومپانيا ەش­قانداي پىكىر بىلدىرمەگەن. ايت­سە دە، كومپانيانىڭ سايتىندا قىتاي­دىڭ ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ۇلكەن ونەركاسىپتىك باعدارلامانىڭ ءبىرى عانا ەكەنى ايتىلعان. سونداي-اق كومپانيا 15 ەلدەگى 600-دەن استام فيرمانىڭ Airbus ۇشاقتارىنىڭ بولشەكتەرىن جەتكىزەتىن مالىمدەگەن.

قىتايدىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا­سى ەلدەگى اسكەردىڭ اۋە كۇشتەرى بازاسىندا جاساقتالىپ، دامىدى. ونىڭ ۇستىنە ەشقاشان تولىقتاي جەكەشەگە بەرىلمەگەن. اسكەري سالادان قول ءۇزىپ كەتكەن ەمەس. بۇل از دەسەڭىز، قىتاي باسشىسى سي تسزين­پين «اسكەري-ازاماتتىق» سالا­نى بىرىكتىرۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ، بىرقاتار زاڭ مەن ەرەجە قا­بىل­داتتى. بۇل قۇجاتتار كوپتەگەن كوم­پانياعا اسەر ەتەدى. اسىرەسە حا­لىق­ارالىق كومپانيالار­مەن باي­لانىسى بارلارىنا باعىتتالعان.

«قىتايمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ، زياتكەرلىك مەنشىگىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋدا جەتكىلىكتى ارەكەت جاساي الماي وتىرمىز دەپ ويلايمىن. قىتايدىڭ ازامات­تىق-اسكەري ۇيىمدارىمەن ىنتىماق­تاس­­تىعىمىز قىتاي اسكەرىن قان­شا­­لىقتى ىلگەرىلەتەتىنىن دە بىل­مەي­مىز»، دەيدى ەۋروپالىق پار­لا­مەنت­تىڭ مۇشەسى، قورعانىس سالاسىن­داعى ساراپشى بارت گروتۋيس.

Horizon Advisory-دىڭ بايانداماسىندا «ەيرباس» كومپانيا­سى قىتايدىڭ 10 ۇيىمىمەن بايلانىس ورناتقانى ايتىلعان. سونىڭ بەسەۋىن مەملەكەت بىرلەسە باسقارادى جانە اسكەري سالاعا قاتىسى بار. سولاردىڭ ىشىن­دەگى ەڭ ۇلكەن Aviation Industry Corporation of China نەمەسە قىس­قا­شا AVIC. Airbus اتالعان كومپا­­نيا­­­عا قاراستى AviChina-نىڭ 5 پا­­­يىز اكتسياسىن يەلەنگەن ەكەن.

قىتايلىق باق-تىڭ حابار­لاۋىنشا، Airbus-AVIC بىرلەس­كەن كاسىپورنى Airbus-تىڭ ەڭ جاڭا ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى A350XWB ۇشاق كورپۋسىنىڭ 5 پايى­زىن شىعارادى. Airbus كومپا­نيا­سىنىڭ تيانتسزيندە قۇراس­تىرىلعان بۇكىل A320 ۇشاعىنىڭ قاناتتارىن AVIC-كە ەنشىلەس كومپانيا Xian Aircraft Company (XAC) شىعارادى. سونىمەن قاتار اتالعان كومپانيا قىتاي اسكەرى پايدالاناتىن Y-20 اسكەري-كولىك ۇشاعىن ازىرلەيدى جانە شىعارادى.

«A320 ۇشاقتارىن قۇراستىرۋ كەزىندە Airbus-پەن سەرىكتەسكەن 20 جىل بويى XAC بولىكتەردى وندىرۋدەن، قۇراستىرۋدان، تۇپكى­لىكتى قۇراستىرۋدان باستاپ كەشەن­دى جەتكىزۋگە دەيىن A320 قاناتىنىڭ ديزاينىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن تولىق مەڭگەردى. بۇل قىتايدىڭ كولىكتىك دەرجاۆاعا، اۆياتسيالىق دەرجاۆاعا جانە وندىرىستىك دەرجاۆاعا قاراي ستراتەگيالىق جوسپارلاۋىن قولدايتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام»، دەيدى Xian Aircraft Company-دىڭ باس ديرەكتورى ورىنباسارى حان سياوتسيۋن.

Politico سايتىنىڭ پايىمداۋىنشا، مۇنىڭ ءبارى Airbus-تىڭ قىتايعا تاۋەلدى بولا باستاعانىن كورسەتەدى. اسىرەسە كەلەشەكتە وتە قۇپيا سالالاردا دا بايلانىس كۇشەيۋى مۇمكىن. مۇنىڭ قاتارىندا بيگ داتا، جاساندى ينتەللەكت سەكىلدى باعىتتار دا بار.

ءوز كەزەگىندە قىتاي «ەيرباسقا» تاۋەلدى بولۋدى كوزدەمەيتىنى انىق اڭعارىلادى. ماسەلەن، ەلدەگى Com­mercial Aircraft Corp. of China كومپانياسى كەيىنگى جىلدارى ۇشاق جاساۋدا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتە باستادى. وتكەن ايدا Comac العاشقى لاينەرى C919 اۋە كەمەسىن سىناقتان وتكىزدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ۇشاققا سۇرانىس كۇشەيمەك. سوندىقتان ساراپشىلار Airbus-تىڭ ۇزاق مەرزىمدەگى باسەكەلەسى Comac بولادى دەپ پايىمدايدى.

Airbus-تى داۋعا قالدىرعان ماسەلە قىتايمەن عانا شەكتەل­مەيدى. قاتاردىڭ باستى اۋە كومپانياسى – Qatar Airways بىرنەشە ا350 لاينەرىن قاڭتارىپ تاستادى. وعان سەبەپ ۇشاقتارداعى تەحني­كالىق اقاۋلار. وسىعان بايلانىس­تى قاتار تاراپى «ەيرباستى» لوندون سوتىنا بەردى. جالپى، شىعىن كولەمى 1 ميلليارد دوللار كولەمىندە كورىنەدى.

وسى داۋعا بايلانىستى رەيتەر اگەنتتىگىنىڭ جۋرناليستەرى دوحا­داعى اۋەجايعا بارىپ، ۇشاقتار­دىڭ جاي-كۇيىن ءوز كوزىمەن كورىپ قايت­­قان ەكەن. ولار جاريالاعان سۋ­رەت­تەر مەن ۆيدەولاردا لاينەر­لەر­دىڭ بوياۋلارى ءشىرىپ، كورپۋستىڭ كەي بولىكتەرى ءتۇسىپ قالعانى انىق كورىنەدى.

الايدا Airbus وزىنە تاعىلعان ايىپتاردى مويىنداماي وتىر. ەۋروپالىق باقىلاۋشى ورگاندار ا350 لاينەرلەرى كوككە كوتەرىلۋى قاۋىپسىز دەپ تانىعان بولاتىن. وسىنى العا تارتقان كومپانيا سوتتاسۋعا دايىن.

Qatar Airways كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى اكبار ءال-بەيكەر مەن Airbus باس اتقارۋ­شى ديرەكتورى گيوم فوري وتكەن اپتادا جولىقتى. اكبار ءال-بەيكەر وسىدان كەيىن تاراپتاردى ءوزارا اشىق بولۋعا شاقىردى.

«جەكە ءوزىم بارىمەن دوسپىن. بىراق مەنىڭ كومپانياما قاتىس­تى ماسەلەگە كەلسەك، بۇل – باس­قا اڭگىمە. ەگەر تۇيتكىل شەشىل­سە، كەلەسى جىلى وتەتىن سوتتى كۇت­پەيتىن ەدىك»، دەدى ءال-بەيكەر ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا.

بۇعان دەيىن دە ا350 لاينەر­لەرىنىڭ ساپاسىز قۇراستىرىل­عانى بىرنەشە رەت كوتەرىلگەن ەدى. ۇشاقتىڭ ديزاينىن قاداعالايتىن ەۋروپالىق وداقتىڭ اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىك اگەنتتىگى (EASA) ۇشاق سىرتىنداعى بايقالعان كەمشىلىكتى قاۋىپسىز ەمەس دەپ ساناعان ەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋەزوۆ جانە تۇركى الەمى

رۋحانيات • كەشە

يدەولوگيا

رۋحانيات • كەشە

مەيىرىم مەن قاتىگەزدىك

رۋحانيات • كەشە

ەسكى مەن جاڭا اراسى

رۋحانيات • كەشە

بي پاديشاسى

رۋحانيات • كەشە

ساپا قايتسە جاقسارادى؟

قازاقستان • كەشە

قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى

قازاقستان • كەشە

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار