وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلىمىزدە عۇلاما عالىمنىڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ ءوتىلدى. سونىڭ اياسىندا تۇعىرلى تۇلعانىڭ ەڭبەكتەرى قايتا باسىلىپ, عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن جوبالار, ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. تالانتتى سۋرەتشىنىڭ ايتۋلى ەڭبەگى دە وسى مازمۇندى شارالاردىڭ جالعاسى دەۋگە بولادى.
– جالپى, بۇل يدەيا ماعان وسىدان جەتى جىل بۇرىن كەلدى, – دەپ باستادى ءسوزىن جانۇزاق اعامىز. – زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» ەپوپەياسىندا اباي اتامىزدىڭ ءومىر جولىن عانا ەمەس, حالقىمىزدىڭ بولمىسى, تۇرمىسى, باي ەتنوگرافياسى كوركەم سۋرەتتەلگەن. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەمەكشى, مەن دە ءال-فارابي بابامىزدىڭ وتىراردان زامانىندا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ورداسى بولعان سامارقان, بۇحارا, باعدات, مەرۆ, كاير سەكىلدى شاھارلارىنان باستاپ, اقىرعى دەمى ۇزىلگەن داماسكىگە دەيىن ءجۇرىپ وتكەن جولىن بەينەلى بوياۋ تۇسىمەن جەتكىزۋدى ويلادىم. پورترەت دەگەن ءبىر ادامنىڭ بەينەسى بولسا, مەن بۇعان عالىمنىڭ بارلىق ءومىرىن سىيدىرۋعا كۇش سالدىم. العاشىندا ونى ء«ال-فارابي جولى» دەپ اتاعام, كەيىن وعان عالىمنىڭ ءومىر جولى بالالىقتان دانالىققا جالعاسقاندىعىن كورىپ, «بالالىقتان دانالىققا جول» دەپ قويدىم, – دەدى سۋرەتشى.
بەس بولىمنەن تۇراتىن كولەمدى كارتينانىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە ۇلى بابامىزدىڭ بالالىق شاعى, تۋعان جەرى – وتىرار قالاسىنىڭ سول ۋاقىتتاعى كوركەم كەلبەتى بەينەلى شىققان. تەرەزە الدىندا كىتاپقا ءۇڭىلىپ وتىرعان ون جاستاعى زەردەلى بالانىڭ جۇزىنەن بولاشاق ۇلى عالىمنىڭ ويلى بەينەسىن كورەسىز. ونىڭ ماڭايىندا ۇشىپ جۇرگەن كوگەرشىندەردەن بەيبىت ءومىردىڭ سازىن سەزىنەسىز. ارعى جاعىنان اسىق ويناپ جاتقان بالالار مەن التىباقان تەپكەن قۇربىلارىنىڭ داۋىسى قۇلاعىڭىزعا كەلگەندەي بولادى. ءبىر بۇيىردە تۇيە ساۋىپ جاتقان اپالاردىڭ سۇلباسى اعاراڭدايدى. قىسقاسى, ايتۋلى تۇلعانىڭ بالالىق شاعى ارقىلى قازاق جەرى دە وركەنيەتتىڭ التىن بەسىگى بولعاندىعىن سۋرەتشى استارمەن كوركەم جەتكىزە بىلگەن. ال ەكىنشى, ءۇشىنشى, ءتورتىنشى بولىمدەردەن – عۇلاما عالىمنىڭ تۋعان جەرىنەن ۇزاپ, كەرۋەنمەن الىس ساپارعا اتتانعان كورىنىسىن كورەسىز. مۇندا ۇلى ادامنىڭ جولى ءتۇسىپ, ءبىلىم العان تاشكەنت, سامارقان, بۇحارا, كاير, مىسىر, باعدات جانە ت.ب. شاھارلاردىڭ ايشىقتى بەينەسى سول ءداۋىر كورىنىسىمەن جاراسىمدى بەدەرلەنگەن. سامارقانداعى ۇلىقبەك وبسەرۆاتورياسى دا كوزگە بىردەن شالىندى. الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءال-فارابي ۇلىقبەكتەن ەكى عاسىر بۇرىن ءومىر ءسۇردى. سوندىقتان عالىمدار سامارقانداعى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ءال-ءفارابيدىڭ ۇلەسى زور دەپ ايتادى. الەمنىڭ 70-كە جۋىق تىلىندە ەركىن سويلەگەن فيلوسوفتىڭ ءومىر جولىندا اتالعان شاھارلاردىڭ ارقايسىنىڭ ورنى ۇلكەن. ماسەلەن, ول باعداتتا 20 جىل تۇرىپ, «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارى» تراكتاتىن جازدى. سونداي-اق سۋرەتشى ەڭبەگىندەگى 11 تۇيەلى كەرۋەن – 1100 دەگەن سان بولسا, تۇيەنىڭ بوتاسى 50 دەگەندى بىلدىرەدى. سوڭعى بەسىنشى بولىمدە فيلوسوف عالىمنىڭ داماسكىگە شاھاردىڭ شىعىس جاق ەسىگىنەن كىرىپ كەلە جاتقان ءساتى سۋرەتتەلگەن. قالا تۇرعىندارى مەن عۇلامالاردىڭ ءبارى جينالىپ, الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى قارسى الىپ تۇر. ولاردىڭ ءبىرى قولىنا گلوبۋس ۇستاسا, ەندى ءبىرى قالام ۇستاپ, ۇلى عالىممەن كەزدەسۋدى كۇتىپ تۇرعانىن بايقايسىز.
جالپى, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان تۋىندىلارمەن كوزىقاراقتى قاۋىم تانىس دەپ ويلايمىز. بىلتىر الماتىداعى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مۋزەيدە جانە استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيدە قىلقالام شەبەرىنىڭ جەكە كورمەسى وتكەندە, بۇل كارتينالار جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى.
– وسى ىرگەلى ەڭبەگىمدى اياقتاعاننان كەيىن ونى داماسكىدەگى ءال-فارابي مۋزەيىنە ەلىمىزدىڭ جانە ءوز اتىمنان سىيلاسام دەپ ويلادىم. سودان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردىگە حات جازدىم. ول كىسى ونى بىردەن قولدادى. ءسويتىپ, داماسكىگە جولىمىز ءتۇستى. سوناۋ ەرتە زاماننان وركەنيەتتىڭ ورتالىعى بولعان الەم استانالارىنىڭ العاشقىسى ەش-شام بۇگىندە داماسك شاھارى ۋماياتتاردىڭ مەشىتتەرى كوپ ورنالاسقان سۇلۋلىعىنا كوز تويمايتىن قالا. تار كوشەلەرىنىڭ تاس توسەلگەن جولدارى ەرتە زاماندى ەسكە تۇسىرەدى. كونە شاھارداعى ۇلى عالىم مۋزەيىن قازاقستان سالعان. مۇراجايدان بابامىزدىڭ زيراتى دا الىس ەمەس. مۋزەيدىڭ جالپى كولەمى 6000 شارشى مەترگە جاقىن. ىشىندە قازاق ەلىنىڭ تاريحى جانە شىعىس فيلوسوفىنىڭ ءومىر جولى, تاقۋالىق ماعىنالارعا تولى شىعارمالارى مەن تراكتاتتارى ساقتالعان. سونىمەن بىرگە سۋرەتشى اعىمسالى دۇزەلحانوۆتىڭ ۇلى تۇلعانىڭ بەينەسىن كەلىستىرىپ سالعان پورترەتى ءىلىنىپتى. ال مەنىڭ تۋىندىلارىم مۋزەيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىنا قويىلدى. قازىر مۋزەيدە ءۇش قىزمەتكەر بار ەكەن. مەڭگەرۋشىسى, عالىم, پروفەسسور. ءبىزدى جىلى قارسى الىپ, قۇرمەت كورسەتتى. قالا تاريحىن بايانداپ بەردى. جول ساپاردان ۇلكەن اسەر الدىم. ول تۋرالى ارنايى جازامىن. وسى ساپارىما قولداۋ كورسەتكەن بارلىق ازاماتقا العىسىمدى ايتامىن», – دەدى جانۇزاق كەرىمبەك ۇلى.
