رۋحانيات • 23 ماۋسىم، 2022

دانالىق تۋرالى تۋىندى

311 رەت كورسەتىلدى

جاقىندا بەلگىلى سۋرەتشى، رەجيسسەر، قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعى مەن ەۋرازيا سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى، كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى جانە اتالعان اكادەميانىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانۇزاق ءمۇساپىر الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ داماسك قالاسىنداعى مۋزەيىنە بارىپ، ۇلى عالىمنىڭ ءومىر جولىن قىلقالام كۇشىمەن ايشىقتى بەينەلەگەن كەڭ كولەمدەگى «بالالىقتان دانالىققا جول» اتتى بەس بولىمنەن تۇراتىن تۋىندىسىن تارتۋ ەتتى.

وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلى­­مىزدە عۇلاما عالىمنىڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويى مەم­لەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ ءوتىلدى. سونىڭ اياسىندا تۇعىر­لى تۇلعانىڭ ەڭ­بەك­تەرى قايتا باسىلىپ، عىلى­مي كونفەرەنتسيالار مەن جوبالار، ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداس­تىرىلدى. تالانتتى سۋرەتشىنىڭ ايتۋلى ەڭبەگى دە وسى مازمۇندى شارالاردىڭ جالعاسى دەۋگە بولادى.

– جالپى، بۇل يدەيا ماعان وسىدان جەتى جىل بۇرىن كەلدى، – دەپ باستادى ءسوزىن جان­ۇزاق اعامىز. – زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» ەپوپەياسىندا اباي اتامىزدىڭ ءومىر جولىن عانا ەمەس، حالقىمىزدىڭ بولمىسى، تۇرمىسى، باي ەتنوگرافياسى كوركەم سۋرەتتەلگەن. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەمەكشى، مەن دە ءال-فارابي بابامىزدىڭ وتىراردان زامانىندا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ورداسى بولعان سامار­قان، بۇحارا، باعدات، مەرۆ، كاير سەكىلدى شاھارلارىنان باستاپ، اقىرعى دەمى ۇزىلگەن داماسكىگە دەيىن ءجۇرىپ وتكەن جولىن بەينەلى بوياۋ تۇسىمەن جەتكىزۋدى ويلادىم. پورترەت دەگەن ءبىر ادامنىڭ بەينەسى بولسا، مەن بۇعان عالىمنىڭ بارلىق ءومى­رىن سىيدىرۋعا كۇش سالدىم. العاشىندا ونى ء«ال-فارا­بي جولى» دەپ اتاعام، كەيىن وعان عالىمنىڭ ءومىر جو­لى بالالىقتان دانالىققا جالعاس­قاندىعىن كورىپ، «بالالىقتان دانالىققا جول» دەپ قويدىم، – دەدى سۋرەتشى.

بەس بولىمنەن تۇراتىن كولەمدى كارتينانىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە ۇلى بابامىزدىڭ بالالىق شا­عى، تۋعان جەرى – وتىرار قالاسى­نىڭ سول ۋا­قىت­تاعى كوركەم كەل­بەتى بەينەلى شىققان. تەرەزە الدىندا كىتاپقا ءۇڭىلىپ وتىر­عان ون جاستاعى زەردەلى بالا­نىڭ جۇزىنەن بولاشاق ۇلى عالىمنىڭ ويلى بەينەسىن كورە­سىز. ونىڭ ماڭايىندا ۇشىپ جۇرگەن كوگەر­شىندەردەن بەيبىت ءومىردىڭ سازىن سەزىنەسىز. ارعى جاعىنان اسىق ويناپ جاتقان بالالار مەن التىباقان تەپكەن قۇربىلارىنىڭ داۋىسى قۇلاعىڭىزعا كەلگەندەي بولادى. ءبىر بۇيىردە تۇيە ساۋىپ جاتقان اپالاردىڭ سۇلباسى اعاراڭدايدى. قىسقاسى، ايتۋلى تۇلعانىڭ بالالىق شا­عى ارقىلى قازاق جەرى دە وركەنيەتتىڭ التىن بەسىگى بولعان­دىعىن سۋرەتشى استارمەن كوركەم جەتكىزە بىلگەن. ال ەكىنشى، ءۇشىنشى، ءتورتىنشى بولىمدەردەن – عۇلاما عالىمنىڭ تۋعان جەرىنەن ۇزاپ، كەرۋەنمەن الىس ساپارعا اتتانعان كورى­نىسىن كورەسىز. مۇندا ۇلى ادام­نىڭ جولى ءتۇسىپ، ءبىلىم العان تاشكەنت، سامارقان، بۇحارا، كاير، مىسىر، باعدات جانە ت.ب. شاھارلاردىڭ ايشىقتى بەينەسى سول ءداۋىر كورىنىسىمەن جاراسىمدى بەدەرلەنگەن. سامارقانداعى ۇلىقبەك وبسەرۆاتورياسى دا كوزگە بىر­دەن شالىندى. الەمنىڭ ەكىن­شى ۇستازى اتانعان ءال-فارا­بي ۇلىقبەكتەن ەكى عاسىر بۇ­رىن ءومىر ءسۇردى. سوندىقتان عالىمدار سا­مار­­قانداعى ءبىلىم مەن عىلىم­نىڭ قالىپتاسۋىنا ءال-ءفارابيدىڭ ۇلەسى زور دەپ ايتادى. الەمنىڭ 70-كە جۋىق تىلىن­دە ەركىن سويلە­گەن في­لوسوفتىڭ ءومىر جولىن­دا اتال­عان شاھارلاردىڭ ارقاي­سى­نىڭ ورنى ۇلكەن. ماسەلەن، ول باع­داتتا 20 جىل تۇرىپ، «قايى­رىمدى قالا تۇرعىندارى» تراكتاتىن جازدى. سونداي-اق سۋرەتشى ەڭبەگىندەگى 11 تۇيەلى كەرۋەن – 1100 دەگەن سان بولسا، تۇيەنىڭ بوتاسى 50 دەگەندى بىلدىرەدى. سوڭعى بەسىنشى بولىمدە فيلوسوف عالىمنىڭ داماسكىگە شاھاردىڭ شىعىس جاق ەسىگىنەن كىرىپ كەلە جاتقان ءساتى سۋرەتتەلگەن. قالا تۇرعىندارى مەن عۇلامالاردىڭ ءبارى جينالىپ، الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى قارسى الىپ تۇر. ولار­دىڭ ءبىرى قولىنا گلوبۋس ۇس­تاسا، ەندى ءبىرى قالام ۇستاپ، ۇلى عالىممەن كەزدەسۋدى كۇتىپ تۇرعا­نىن بايقايسىز.

ا

جالپى، ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان تۋىندىلارمەن كوزىقاراقتى قاۋىم تانىس دەپ ويلايمىز. بىلتىر الماتىداعى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مۋزەيدە جانە استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيدە قىلقالام شەبەرىنىڭ جەكە كورمەسى وتكەندە، بۇل كارتينالار جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى.

– وسى ىرگەلى ەڭبەگىمدى اياقتا­عان­نان كەيىن ونى داماسكىدەگى ءال-فارابي مۋ­زەيىنە ەلىمىزدىڭ جانە ءوز اتىمنان سىيلاسام دەپ ويلادىم. سودان پرەمەر-ءمي­نيستردىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردىگە حات جازدىم. ول كىسى ونى بىردەن قولدادى. ءسويتىپ، داماسكىگە جولىمىز ءتۇستى. سوناۋ ەرتە زاماننان وركەنيەتتىڭ ورتا­لى­عى بولعان الەم استانالارىنىڭ العاش­قىسى ەش-شام بۇگىندە داماسك شاھارى ۋماياتتاردىڭ مەشىتتەرى كوپ ورنا­لاسقان سۇلۋلىعىنا كوز تويمايتىن قالا. تار كوشەلەرىنىڭ تاس توسەلگەن جولدارى ەرتە زا­مان­دى ەسكە تۇسىرەدى. كونە شا­ھار­­داعى ۇلى عالىم مۋزەيىن قازاقستان سالعان. مۇراجايدان بابامىزدىڭ زيراتى دا الىس ەمەس. مۋزەيدىڭ جالپى كو­لەمى 6000 شارشى مەترگە جاقىن. ىشىن­دە قازاق ەلىنىڭ تاريحى جانە شىعىس فيلوسوفىنىڭ ءومىر جولى، تاقۋالىق ماعى­نالارعا تولى شىعارمالارى مەن تراكتاتتارى ساقتالعان. سونىمەن بىرگە سۋرەتشى اعىمسالى دۇزەل­حانوۆتىڭ ۇلى تۇلعانىڭ بەينەسىن كەلىستىرىپ سالعان پورترەتى ءىلىنىپتى. ال مەنىڭ تۋىندىلارىم مۋزەيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىنا قويىلدى. قازىر مۋزەيدە ءۇش قىزمەتكەر بار ەكەن. مەڭگەرۋشىسى، عالىم، پروفەسسور. ءبىزدى جىلى قارسى الىپ، قۇرمەت كورسەتتى. قالا تاريحىن بايانداپ بەردى. جول ساپاردان ۇلكەن اسەر الدىم. ول تۋرالى ارنايى جازامىن. وسى ساپارىما قولداۋ كورسەتكەن بارلىق ازاماتقا العىسىمدى ايتامىن»، – دەدى جانۇزاق كەرىمبەك ۇلى.

پ

ا

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار