ۇلت ۇستازىنىڭ اعارتۋشىلىق قىزمەتى

ۇلت ۇستازىنىڭ ءوز قولىمەن جازعان ءومىربايانىنا جانە عا­لىمنىڭ ءومىر جولىن زەرتتەپ جۇرگەن فيلولوگيا عىلىمدا­رىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور الماسبەك ابسادىقوۆتىڭ ەڭ­بەك­تەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, ونىڭ ۇستازدىق ەتكەن جىلدارىن كار­تاعا تۇسىردىك.

ا.بايتۇرسىن ۇلى 1882-1884 جىلدارى ءوزى دۇنيەگە كەلگەن قوستاناي وبلىسى جانگەلدين اۋدانى اقكول اۋىلىنىڭ مول­دا­سىنان ساۋاتىن اشادى. 1886-1891 جىل­دارى 14 جاسىندا تورعايداعى ورىس-قازاق ۋچيليششەسىندە وقيدى. 1891-1895 جىلدارى ورىنبورداعى تورتجىلدىق مۇعالىمدەر مەكتەبىندە وقىپ, ۇستازدىق قىزمەتكە جولداما الادى. 1895-1897 جىل­­­­دارى اقتوبە گۋبەرنياسى بەستاماق بولى­سىنداعى قازاق مەكتەبىندە ساباق بەرەدى.

1897-1898 جىلدارى اۋ­ليەكولدەگى 2 سىنىپتىق مەكتەپتە ۇستازدىق ەتتى. ءوزىنىڭ ومىرلىك جارى بادريسافامەن (الەكساندرا) وسى جەردە كەز­دەسەدى. اۋليەكولدەگى جەتى كولدىڭ ءبىرى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قۇرمەتىنە «مۇعالىم كولى» دەپ اتالىپ كەتكەن. وسى كولدىڭ جاعالاۋىندا احمەت جۇمىس ىستەگەن مەكتەپ عيماراتى ءالى تۇر دەگەن مالىمەت بار.

1898-1902 جىلدارى مەڭ­دىقارا مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتتى. قوسىمشا قوس­تاناي قالاسىنداعى ەكى سىنىپتىق ورىس-قازاق مەكتەبىندە ساباق بەرەدى. وسى مەڭدىقارا مەكتەبى كەيىننەن پەداگوگيكالىق ۋچيليششە بولىپ, 1974 جىلى رۋدنىي قالاسىنا كوشىرىلدى.

1902-1904 جىلدىڭ ومبى قالاسىندا ءىس جۇرگىزۋشى بولىپ قىزمەت ەتەدى. 1904 جىلدىڭ 21 قىركۇيەگىندە باتىس-ءسىبىر وكرۋگىنىڭ باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن قارقارالىداعى ۋەزدىك ورىس-قازاق مەكتەبىنە مۇعالىم ءارى باسقارۋشى بولىپ قىزمەتكە اۋىستى. 1909 جىلى ا.بايتۇرسىن ۇلى ساياسي كوزقاراسى ءۇشىن قارقارالىداعى مەكتەپتە وقۋشىلارىنىڭ كوزىنشە تۇتقىنعا الىنىپ, سەمەيدەگى تۇرمەدە 8 اي جاتادى دا, 1910 جىلدىڭ 21 اقپانىندا ورىنبورعا جەر اۋدارىلادى.

احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ وسى پەداگوگيكالىق ءىس-تاجىريبەسى ناتيجە­سىندە كەيىننەن قازاق بالالارىن ءتيىمدى وقىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا «وقۋ قۇرالى», ء«تىل قۇرال», ء«تىلجۇمسار» ت.ب. ەڭبەكتەرى جارىق كوردى. كەڭەس وكىمەتى ورناعاننان كەيىن احمەت جوعارى وقۋ ورىندارىندا, اتاپ ايتساق, ورىنبوردا قازاق حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىندا (كەيىن قىزىل­ورداعا كوشىرىلگەن), 1928-1929 جىلدارى الماتىدا قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى بولىپ ۇستازدىق ەتتى. قورىتا ايتقاندا, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ۇستازدىق قىزمەتى ساۋات اشۋ ادىستەمەسىن عانا ەمەس, انا ءتىلىن وقىتۋدىڭ تولىق جۇيەسىن رەتتەپ بەردى.

جانات قاجىعاليەۆا,

نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى دببۇ ء«بىلىم بەرۋ ورتالىعى» فيليالىنىڭ اعا مەنەدجەرى