ەلىمىزدەگى كىتاپحانا ءىسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان زامانداسىمىزدىڭ ءومىر جولى كوز الدىمىزدا. باقىتجامال قايىربەكقىزى 1962 جىلى 13 ماۋسىمدا دۇنيەگە كەلگەن. ءوزىنىڭ العاشقى ەڭبەك جولىن 1979 جىلى قوستاناي وبلىسىنىڭ ناۋرىزىم اۋداندىق كىتاپحاناسىندا قاتارداعى كىتاپحاناشى بولىپ باستاعانى دا كۇنى كەشە سياقتى ەدى.ول 1983 جىلى قوستاناي مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىن ءبىتىرىپ, اعا كىتاپحاناشى, اۋداندىق بالالار كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, قوستاناي وبلىسى ناۋرىزىم اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى بولىپ قىزمەتتەرىن جەمىستى اتقاردى.
ال 1987 جىلدان بەرى قايراتكەر ارىپتەسىمىز ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. تۇراقتى ىزدەنىس پەن ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە دەگەن ىنتا-ىقىلاسىنىڭ ارقاسىندا قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن 1997 جىلى «كىتاپحاناشى-بيبليوگراف» ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك ديپلوممەن تامامداعان ب.وسپانوۆا رەسپۋبليكانىڭ باس كىتاپحاناسىندا وقىرمان قاۋىممەن جۇزدەسىپ, وي ءبولىسىپ كەلە جاتقانىنا دا 35 جىل بولعان ەكەن.
تابيعاتىنان كەز كەلگەن ىسكە تىندىرىمدى, تاباندى ەڭبەگى, ۇدايى ىزدەنىسى مەن تالپىنىسى جانە ءوزىنىڭ ماماندىعىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتى مەن سۇيىسپەنشىلىگى باقىتجامال وسپانوۆانىڭ قولىنا 2019 جىلدان باستاپ ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورلىق قىزمەتىنىڭ تىزگىنىن ۇستاتتى. ول سونىمەن قاتار قازاقستاندىق كىتاپحانالىق وداقتىڭ ءتورايىمى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى.
باقىتجامال قايىربەكقىزى قىزمەتىنە كىرىسكەن العاشقى كۇننەن باستاپ, كىتاپحانا سالاسىنداعى كوپتەگەن ماسەلەنىڭ جەدەل شەشىمىن تاۋىپ, جاڭا ارناعا بەتبۇرۋىنا ۇيىتقى بولدى. ول ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن عاسىر جاساعان ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ داستۇرلەرىن ساقتاۋعا جانە ودان ءارى دامىتۋعا, كىتاپحانا قىزمەتىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋگە, زاماناۋي كىتاپحانانىڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا ايانباي جۇمساپ كەلەدى. ۇلتتىق كىتاپحانانى اقپاراتتىق ورتالىق رەتىندە دامىتۋدا قۋاتتى سەرپىلىس جاسادى.
باسشىمىز زامان تالابىنا ساي جۇمىس ۇدەرىستەرىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, سونىڭ ىشىندە جاڭا وتاندىق Wەۆ-رابيس اقپاراتتىق-كىتاپحانالىق جۇيەسىن قۇراستىرىپ, ونى رەسپۋبليكا كىتاپحانالارىندا يگەرۋگە كومەكتەسە ءبىلدى.
وسىنداي سەرپىلىستىڭ ناتيجەسىندە ب.وسپانوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن كىتاپحانالىق تاجىريبەگە باسقا دا جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبالار ەنگىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق كىتاپحانادا جالپى كىتاپحانا ماماندارىنىڭ كاسىبي ءبىلىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «كاتالوگيزاتور مەكتەبى» جانە «قالپىنا كەلتىرۋ جانە كونسەرۆاتسيالاۋ مەكتەبى» اتتى جوبالار تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدەگى كىتاپحانا ماماندارى وسى مەكتەپتەردەن وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, تاجىريبە جيناقتاپ, جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, جاڭا قىرىنان تانىلىپ جاتقانى قۋانتادى.
كىتاپحانا وقىرماندارىنا قىزمەت كورسەتۋ ادىستەرىن جاڭارتىپ, كىتاپحاناعا جانە كىتاپ وقۋعا وقىرمانداردى تارتۋعا, قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. ول پايدالانۋشىلاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا, ءوز دەڭگەيىن كوتەرۋگە جانە ءوزارا سۇحباتتاسۋلارىنا مۇمكىندىكتەر جاساپ, ولاردىڭ وقۋعا ىڭعايلىلىعى مەن جايلىلىعىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان قولدانىستاعى كىتاپحانالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى, سەرۆيستەر مەن قىزمەتتەردى جاڭارتۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى.
باقىتجامال ارىپتەسىمىزدىڭ قىزمەت بابىنداعى بايقامپازدىعى مەن ىشكى ينتۋيتسياسىنا ەرىكسىز باس يەسىڭ. باسشىمىزدىڭ كىتاپحانا ءىسىنىڭ وركەندەۋىنە ۇجىمنان ءوزى تاڭداپ, جولدارىن اشقان ف.بەكتۋربەكوۆا, ف.سىدىقجانوۆا, گ.ەنسەباەۆا, م.ءابىلوۆا, ج.توقتاروۆا سياقتى مامانداردىڭ ءوز مىندەتتەرىن بىلىكتىلىكپەن اتقارۋى ۇستاز ءۇشىن قاشاندا ماقتانىش.
باقىتجامال وسپانوۆا كىتاپحانا ماماندارىن تاربيەلەۋمەن قاتار «كىتاپحانا اردىڭ ءىسى, ادامگەرشىلىكتىڭ ايناسى, حالىقتىڭ الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاۋ» دەگەن قاعيداسىن ءاردايىم العا تارتا وتىرىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ, تالابىن كۇشەيتۋدى ءجىتى نازارىنا ۇستانىپ,ۇلتتىق كىتاپحانادا اقپاراتتار تاسقىنى ارىنداعان زاماندا جەدەل اقپاراتتار الۋعا, ولاردىڭ قىسقا دا نۇسقا بولۋىنا, ىزدەگەنىن تەز تابۋعا وقىرماندار ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان.
باقىتجامال وسپانوۆانىڭ باستاماسىمەن كىتاپحانادا قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ۇلتتىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن رۋحاني دۇنيەلەردى جاڭعىرتۋعا دەن قويىلدى. سونىڭ ءبىر دالەلى بىزدە «اباي ادەبي ورتالىعى» مەن ء«ال-فارابي عىلىمي ورتالىعىنىڭ» اشىلىپ, ۇلى تۇلعالاردىڭ اسىل مۇراسىنىڭ وقىرماندارعا قولجەتىمدى بولۋى. بۇل ورتالىقتاردىڭ باستى ماقساتى – ۇلى دالانىڭ ءبىرتۋار قايراتكەرلەرىن حالىققا تانىستىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورتالىقتاردا كىتاپحانا قورىنداعى مول ءال-فارابي مەن ابايعا ارنالعان قۇجاتتار تولىق قامتىلعان جانە اشىق قور رەتىندە وقىرماندار ءۇشىن بارىنشا قولجەتىمدى. سان ءتۇرلى مادەني شارالار وتكىزىلەدى, تەلەديدارعا بەلگىلى تۇلعالارمەن سۇحباتتار تۇسىرىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ورتالىقتار وقىرمانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, اشىق وي-پىكىرلەر الماساتىن ديالوگ الاڭىنا اينالدى.
باقىتجامال وسپانوۆانىڭ بەلسەندى ەڭبەگى مەن ۇتىمدى ەرىك-جىگەرى ارقاسىندا كىتاپحانا ماماندارى زامان اعىمىنا بايلانىستى كاسىبي بىلىكتىلىكتى دامىتۋ مەن شىڭداۋدا الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلدى كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدارعا جۇيەلى تۇردە قاتىسادى. ماسەلەن, 2019 جىلى گرەتسيانىڭ استاناسى افينادا وتكەن «كىتاپحانالار: وزگەرىستەرگە ارنالعان ديالوگ» اتتى 85-ءشى حالىقارالىق كىتاپحانالىق جانە اقپاراتتىق كونگرەسىنە ەلىمىزدىڭ وتىزدان استام كىتاپحاناشىنىڭ قاتىسقانىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى.
قازىر ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ كوكجيەگى كەڭەيىپ, الەم كىتاپحاناشىلارىنىڭ دامۋ كوشىنە قوسىلدى. حالىقارالىق كونگرەسس اياسىندا باقىتجامال وسپانوۆانىڭ باستاماسىمەن قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان «اباي – ۇلى دالانىڭ اقىنى» اتتى ادەبي كەش وتكىزىلدى. بۇل شارادا شاقىرىلعان شەتەلدىك قوناقتارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گرەتسياداعى ەلشىسى ا.يۋ.ۆولكوۆ پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى ب.وسپانوۆا مازمۇندى باياندامالار جاسادى. ەلىمىزدەن بارعان كىتاپحاناشىلار ەجەلگى وركەنيەت ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولعان افينا قالاسىنىڭ تورىندە قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ الەم تىلدەرىندەگى ولەڭدەرىن تەبىرەنىسپەن وقىدى, اندەرىن شىرقادى, كىتاپ كورمەسىمەن تانىستىردى جانە ۇلتتىق تاعامدارمەن قازاقتىڭ داستارقانىن جايىپ, اسەرلى سۇحباتتار جۇرگىزدى.
ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ باسشىسى رەتىندەگى مىندەتىنە تەرەڭ جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي وتىرىپ, ب.وسپانوۆا حالىقتىڭ رۋحاني يگىلىگى ءۇشىن ەلىمىزدىڭ كىتاپحانا ءىسىن نىعايتۋ جولىندا كۇش-جىگەرىن اياماي ەڭبەك ەتىپ, ءوزىن جان-جاقتى تانىتا بىلۋدە. ونىڭ ەڭبەكقورلىعى, قايىرىمدىلىعى, جايدارى مىنەزى, ۇزدىكسىز ۇيرەنۋگە دەگەن قۇلشىنىسى جانە جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ءاربىر ىسىندە بايقالىپ تۇرادى. ول 2019 جىلدان باستاپ قازاقستاندىق كىتاپحانالىق وداقتىڭ ءتورايىمى بولىپ سايلاندى. بۇل ۇيىم رەسپۋبليكا كىتاپحانالارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ جانە شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. وسى جاۋاپتى دا ماڭىزدى قىزمەتتى اتقارۋدا ەلىمىزدىڭ كىتاپحانا ىسىنە بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەردى كۇن تارتىبىنە ۇسىنىپ, بيلىككە جەتكىزىپ, زامان تالابىنا ساي دامىتۋ مەن كىتاپحاناشى مارتەبەسىن كوتەرۋدە بارىنشا ىسكەرلىك قابىلەتىن كورسەتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا اتالعان كىتاپحانالىق وداقتىڭ بەلسەندى ارالاسۋىمەن كىتاپحاناشىلاردىڭ جالاقىسى كوتەرىلدى, كىتاپحاناشى كۇنى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بەلگىلەندى. كىتاپحاناشىنىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ ماقساتىندا «ۇزدىك كىتاپحاناشى», «كىتاپحانا ءىسىنىڭ ارداگەرى», «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى كىتاپحاناشىسى» توسبەلگىلەرمەن ماراپاتتاۋ قولعا الىندى.
ەل رۋحانياتىنا جاناشىر باسشى ب.وسپانوۆا 2020 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا 110 جىل تولۋىن اتاپ ءوتۋدى لايىقتى ۇيىمداستىرا ءبىلدى. ايتۋلى مەرەكەلىك شارادا باقىتجامال وسپانوۆا جۇمىس قابىلەتى مەن ىسكەرلىگىن كورسەتىپ, «قازاقستان كىتاپتارى» قىزمەتىنىڭ وقۋ زالىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ تۇڭعىش ديرەكتورى – وراز جاندوسوۆتىڭ ەسىمىن بەرىپ, اقپاراتتىق ستەند جاساتىپ, كىتاپحانا قورىنان «مادەنيەتتى وركەندەتكەن وراز» اتتى كىتاپ كورمەسىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىندى.
مەرەيتويلىق ءىس-شارا اياسىندا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ تاريحىندا ەسىمى التىن ارىپپەن جازىلعان بۇرىنعى باسشىلارىمىزدىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى روزا بەردىعاليەۆا اتىنداعى «كىتاپحاناتانۋ زالىنىڭ» اشىلۋ ءراسىمى وتكىزىلدى. تاعى ءبىر ەلەۋلى شارالاردىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسى تاريحي مۋزەيىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولدى.
بايقاپ قاراسام, ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ 110 جىلدىق ۇلاعاتىنا قانشاما تاريح, ۋاقىت, ۇلىلىق پەن وركەنيەت سىيىپ تۇر. باسشىمىز ب.وسپانوۆانىڭ «وتكەندى ساقتاي وتىرىپ, بولاشاققا جول اشامىز» قاعيداسى ۇلتتىق رۋحقا دەم بەرەدى, بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ۇلگىسىمەن تاربيەلەيدى. وتكەنگە قۇرمەتپەن قاراۋ ماقساتىندا كىتاپحاناداعى اشىلعان زالدار سونىڭ دالەلى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2020 جىلى كوروناۆيرۋستىق پاندەمياعا بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالانعانى ءمالىم. وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە باقىتجامال وسپانوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن كىتاپحانا پايدالانۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا فورماتى ونلاين-رەجىمگە كوشىرىلدى. ونىڭ باستاماسى بويىنشا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ونلاين-جوبالار, كاسىبي دارىستەر, شەبەرلىك سىنىپتار, ەلىمىزگە تانىمال مادەنيەت, ونەر جانە ادەبيەت قايراتكەرلەرىمەن, سونداي-اق بەلگىلى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن وقىرماندارعا تىكەلەي ەفيردە ماڭىزدى دا پايدالى ادەبي شولۋلار مەن كەزدەسۋلەر, سۇحباتتار جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ ىشىنەن اتاپ ايتاتىن بولساق: «ناعىز وقيتىن كەز», «كىتاپحاناداعى كەزدەسۋلەر», «دارا تۇلعالار داۋىسى» جانە ت.ب. اۋقىمدى جوبالاردى پايدالانۋشىلار جىلى قابىل الىپ, العىستارىن ءبىلدىردى.
مۇندا دا ول ءوزىنىڭ «ەلىمىزدەگى جاقسى كىتاپحانا – جاڭالىق پەن جاقسىلىقتىڭ جارشىسى, رۋحاني بايلىقتىڭ قاينار كوزى, ۇلتتىق يگىلىكتىڭ ناق ءوزى» دەگەن قاعيداسىمەن ارىپتەستەرىن زامان تالابىنا ساي بارلىق جاڭالىقتا دايىن بولۋدى ۇيرەتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن شىڭدادى.
كونتسەپتۋالدى ويلاۋ قابىلەتى جوعارى تاڭعالارلىق مەيىرىمدى باقىتجامال وسپانوۆا ارقاشان جەمىستى قارىم-قاتىناس پەن ىنتىماقتاستىققا اشىق. ونىڭ دالەلى الەم كىتاپحاناشىلارىنىڭ كونفەرەنتسياسى مەن سەمينارلارىنا قاتىسىپ «تسيفرلى عاسىرداعى كىتاپ جانە كىتاپ وقۋ», «كىتاپحانالار مەن باسپاحانالاردىڭ ساندىق كەزەڭدەگى حالىقارالىق بايلانىستارى», ت.ب. ماڭىزدى باياندامالار جاسادى.
باقىتجامال وسپانوۆا ەلىمىزدە وتەتىن جىل سايىنعى مادەنيەت جانە ونەر سالاسى ۇيىمدارى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ «رۋحاني قازىنا» رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىنىڭ كىتاپحانا سالاسى بويىنشا قازىلىق قىزمەتىن بەلسەنە اتقارىپ, ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسۋدا. وسىنداي سان قىرلى جاۋاپتى باسشىلىق قىزمەتتى اتقارا ءجۇرىپ, ول «100» قايراتكەر ايەل: انىقتامالىق-ەنتسيكلوپەدياسىنا, «ەدەلۆەيس» باسپا ءۇيى جارىققا شىعارعان «قازاقستاننىڭ ۇزدىك ايەلدەرى» اتتى كىتابىنا ەنگىزىلدى جانە ارنايى «لۋچشيە جەنششينى كازاحستانا» مەدالىمەن, ەلىمىزدىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسى – «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
وسىنداي قىزمەتتەگى ۇلكەن جەتىستىكتىڭ بارلىعى ەل مادەنيەتىنىڭ ارداقتى تۇلعاسى باقىتجامال قايىربەكقىزىنىڭ كىتاپحانا مەن مادەنيەتكە دەگەن ادالدىعىن, بيىك ازاماتتىق بولمىسىن كورسەتەدى جانە ونىڭ ءوزى تاڭداعان مارتەبەلى ماماندىعىنا دەگەن زور قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىز.
قانشايىم يزامبەكوۆا,
قازاقستان كىتاپحانا ءىسىنىڭ ارداگەرى
