ءمينيستردىڭ ساپارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2022 جىلعى 7 ساۋىردەگى «ورتالىق اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ تۋرالى» جارلىعىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. شىنىمەن دە وڭىردە دەنساۋلىق سالاسىنا قاتىستى شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر از ەمەس. بۇل جونىندە وسى باسقوسۋ بارىسىندا جانە حالىقپەن كەزدەسۋ كەزىندە بايقالىپ تۇردى.
جيىن باسىندا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى شتاتتان تىس كەڭەسشىسى ءلايلا بەكجانوۆا ءسوز الىپ, وبلىستا مەديتسينالىق قىزمەتتى جاڭعىرتۋ, ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىمەن تانىستىردى.
وڭىردە قالىپتاسقان تۇيىتكىلدى ماسەلەلەر دەگەندە, دەرتى اسقىنىپ كەتكەن (III-IV ساتىداعى) ونكولوگيالىق ناۋقاس سانى كوبەيگەنى الدىمەن اۋىزعا الىنادى. تۋا ءبىتتى دامۋ تەجەلىسى بار سابيلەر سانى ارتىپ وتىر. الىس-جاقىن شەتەلگە ەم ىزدەپ كەتەتىن ناۋقاس سانى دا از ەمەس. رەسپۋبليكالىق مەديتسينالىق ورتالىقتارعا كۆوتا ۇزاق كۇتىلەدى. «التىن ۋاقىت» ىشىندە مەديتسينالىق جاردەم كورسەتىپ ۇلگەرۋ جەتكىلىكسىز. قاجەتتى قۇرال جەتكىلىكسىز نەمەسە جوق بولعاندىقتان, ماماندار كاسىبي بىلىكتىلىگىن تولىق كورسەتە المايدى. وسى سەبەپتەن حالىق كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق جاردەم جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قىزمەتىن تولىق كولەمدە الا المايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ جەتكىلىكسىز. وڭىردە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىق پاركىنىڭ 80 پايىزى توزعان. قان اينالۋ جۇيەسى اۋرۋلارى, ميوكارد ينفاركتىنىڭ كوبەيۋى, ونكولوگيا, جاراقات الۋ ت.ب. كورسەتكىشتەر اسقىنىپ تۇر.
ءلايلا بەكجانوۆا 2021 جىلدىڭ سوڭىندا وڭىردە تاۋەلسىز ماماندار, دارىگەرلەر جانە وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى وكىلدەرىنەن قۇرالعان جۇمىس توبى قۇرىلعانىن, ءسويتىپ وڭىردەگى مەديتسينا سالاسىن ساۋىقتىرۋ جونىندە جول كارتاسى جاسالعانىن ايتىپ ءوتتى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جوعارىداعى ولقىلىقتاردى جويۋ, وسى سالاداعى نەگىزگى باسىمدىقتاردى دامىتۋ ءۇشىن كەشەندى جوسپار قۇرعان. بۇل جوسپارعا وبلىس ورتالىعىنداعى 12 مەديتسينالىق نىسان, اۋداندارداعى 15 مەكەمە كىرگەن. سونىڭ ىشىندە شارانانىڭ دامۋ كەمىستىكتەرىنىڭ ەرتە دياگنوستيكاسىن جەتىلدىرۋ, بوساندىرۋ قىزمەتىن دامىتۋ, بالالار نەيروحيرۋرگياسى ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارىلعان. جۇرەككە اشىق جانە جابىق وپەراتسيالار كەزىندە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋ جولىمەن كارديولوگيالىق جانە كارديوحيرۋرگيالىق كومەكتى دامىتۋ ماسەلەسىنە دە وڭىردە باسىمدىق بەرىلگەن. سونداي-اق اۋداندىق دەڭگەيدە جاراقات ءبولىمىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ كوزدەلەدى. اسىرەسە كۇرە جول بويىنشا تۇرعان, كولىك تاسقىنى جوعارى ەلدى مەكەندەردە بۇل ماسەلە وزەكتى. جالپى وبلىستا جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ەنگىزۋگە باسا نازار اۋدارىلادى.
جوعارىدا وڭىردەگى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ 80 پايىزى توزعانىن ايتقان ەدىك. مىسالى, ورال قالاسىنداعى وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىققا بۇگىندە ستاتسيونارلىق ۋزي اپپاراتى, جىلجىمالى رەنتگەن, جاساندى تىنىس الدىرۋ جۇيەسى بار كولىكتىك ينكۋباتور, Retcam پەدياتريالىق كامەراسى, ەلەكترلى وتا ۇستەلى, بوسانۋعا ارنالعان ترانسفورمەر-كەرەۋەت, جاڭا تۋعان سابيگە ارنالعان اشىق رەانيماتسيا جۇيەسى, ۆيدەو كولپوسكوپ اپپاراتى, ت.ب. قۇرالدار اۋاداي قاجەت. مۇنداي وزىق قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن ماماندار دا جوق ەمەس. ءتۇرلى شەتەلدەن, وزىق كلينيكالاردان تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلگەن ماماندار بۇل داعدىنى كۇندەلىكتى قولدانباعان سوڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن قايتا جوعالتىپ الۋى مۇمكىن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات اتالعان وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىقتى ءوز كوزىمەن كورىپ, ارالاپ شىققاننان كەيىن «وڭىردە دۇرىس جابدىقتالعان, حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ كەرەكتىگى تالاس تۋعىزبايدى. قازىرگى ورتالىقتىڭ جۇمىس دەڭگەيى تومەن ەكەنى كورىنىپ تۇر», دەپ مالىمدەدى. جاقىندا عانا وڭىردە ەكى انا بوسانار ساتىندە قايتىس بولعان ەدى. وسىعان بايلانىستى ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, وقىس وقيعانىڭ سەبەبىن تەكسەرۋدە. ء«ار ءتۇرلى تالدامالار الىنادى, زەرتتەۋ قورىتىندىلارى شىعۋى كەرەك. مۇنىڭ بارىنە ۋاقىت قاجەت. كوميسسيا قورىتىندىسى شىققان كەزدە حابارلايمىز», دەدى مينيستر.
ساراپتاماعا قاراساق, وبلىس بويىنشا 2021 جىلى انا ءولىمى كورسەتكىشى 3,2 ەسە ارتىپ, 100 مىڭ ءتىرى تۋعان بالاعا شاققاندا 63,2 بولعان ەكەن. بيىلعى 5 ايدىڭ كورسەتكىشى 100 بالاعا 41,0 بولىپتى.
قازاقتا «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەگەن ءسوز بار عوي. جوعارىداعى ءلايلا بەكجانوۆانىڭ بايانداماسىندا وڭىردەگى مەديتسينا سالاسىنىڭ قاي تۇستان اقساپ تۇرعانى, قاي مەكەمەگە قانداي قۇرال-جابدىق جەتىسپەيتىنى اشىق ايتىلدى. وبلىس باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, جول كارتاسى بويىنشا قابىلدانعان ناقتى شارالاردان كەيىن وڭىردە مەديتسينالىق كومەك بارىنشا قولجەتىمدى بولىپ, اۋرۋ مەن ءولىم كورسەتكىشى تومەندەۋى ءتيىس. تۇرعىندار تالابى قاناعاتتاندىرىلىپ, وبلىستا جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرى ەنگىزىلەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات «ەڭ الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ باستاپقى دەڭگەيىندە تۇرعان ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەت» دەدى.
- ەڭ الدىمەن مەديتسينالىق-سانيتاريالىق العاشقى كومەك كورسەتۋ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى سول جەردەن باستالادى. اۋرۋدى انىقتاۋ قانداي دەڭگەيدە, پاتسيەنتتەردىڭ دەرتىن نەگە وسىنشالىق اسقىندىرعانىن, ولاردىڭ مەديتسينالىق كومەك الۋ ءۇشىن نەلىكتەن باسقا ەلگە بارۋعا ءماجبۇر ەكەنىن تالداۋ قاجەت, - دەپ اتاپ ءوتتى اجار عينيات ءوز سوزىندە.
ء«بىز ستاتسيونارلاردى دامىتىپ, جوعارى تەحنولوگيالىق كومەك رەسۋرستارىن شەكسىز ۇسىنا الامىز. بىراق ناۋقاس اۋەل باستا دۇرىس تەكسەرىلمەسە, ءوز اۋرۋىن كەش بىلسە, سوزىلمالى دارەجەگە جەتكىزسە, امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە بىلىكتى كومەك الماسا, وندا ءبىز جاعدايدى ەشقاشان تۇبەگەيلى وزگەرتە المايمىز», دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ اۋىلدىق بۋىنىن كۇشەيتۋ, اۋداندىق اۋرۋحانالاردىڭ شتاتىن ۇلعايتۋ, چەك ورتالىقتارىن اشۋ, وڭىرلەندىرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ, سول ارقىلى مەديتسينانى ادامعا قاي جەردە ءومىر سۇرسە دە جاقىنداتۋ قاجەت.
- وسىدان ءبىراز بۇرىن اسا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنان كەلگەن وكىلگە ەلدەگى جاعدايدى – مەملەكەت حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن زور كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن, ءتۇرلى اۋرۋدى الدىن الا انىقتاۋ ءۇشىن سكرينينگ جۇيەسىن ەنگىزىپ, ميللياردتاعان قاراجات بولگەنىن, الايدا تۇرعىندار ونى پايدالانبايتىنىن, اۋرۋىن اسقىندىرىپ الاتىنىن ايتىپ, مۇڭىمدى شاقتىم. سوندا ول كىسى ويلانىپ تۇرىپ: «ەندەشە ءسىزدىڭ ەلدە مەديتسينا سالاسىندا ۇلكەن ماسەلە بار ەكەن. مەديتسينا ورىندارىنا حالىقتىڭ سەنىمى جوعالعان ەكەن. بۇل الاڭداتاتىن جاعداي! تۇيتكىلدىڭ توركىنىن وسى جەردەن ىزدەڭىز», دەپ جاۋاپ بەردى. بۇل ماعان ۇلكەن وي سالدى. سودان بەرى وسى ءسوزدى ارىپتەستەرىمە, دارىگەر قاۋىمىنا ءجيى ايتامىن, - دەدى اجار عينياتقىزى.
بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مەديتسينا سالاسىن كەشەندى دامىتۋ ءۇشىن الداعى ءۇش جىلعا ارنايى جوسپار جاسالعان. بىرىنشىدەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتىلماق. «اۋىل-ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا 2025 جىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن – 42, جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسىنا – 4 امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق نىسان سالىنباق. سونىڭ ىشىندە قازتالوۆ اۋدانىنىڭ قاراوزەن اۋىلىندا, سىرىم اۋدانىنىڭ ولەڭتى, شاعىرلىوي اۋىلدارىندا, بوكەي ورداسىنىڭ ءبورلى اۋىلىندا, جاڭاقالا اۋدانىنىڭ قىزىلوبا اۋىلىندا, جانىبەك اۋدانىنىڭ جاقسىباي, بورسى, قامىستى اۋىلدارىندا, تەرەكتى اۋدانىنىڭ بارباستاۋ ەلدى مەكەنىندە 2023 جىلى جاڭادان فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك. تەرەكتى اۋدانى ورتالىعىندا ءبىر اۋسىمدا 200 ناۋقاس قابىلداي الاتىن اۋرۋحانا قۇرىلىسى اياقتالماق.
ايتا كەتەيىك, باتىس قازاقستان وبلىسىندا اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ جالپى سانى – 372. سونىڭ ىشىندە 357 نىسان – العاشقى مەديتسينالىق-سانيتاريالىق كومەك كورسەتۋ ورنى بولسا, 15-ءى – اۋرۋحانا.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ ءۇشىن ونى بارىنشا ءموبيلدى جانە حالىقتىڭ قالىڭ توبىنا, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىندارعا قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى», دەدى مينيستر.
وڭىردەگى تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە, بىلىكتى كادر تاپشىلىعى. مىسالى, كۇنى بۇگىن وبلىستا 271 دارىگەر جەتىسپەيدى.
- 2021 جىلى ەلىمىزدە مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن 2171 تۇلەك بىتىرەدى, ونىڭ 69-ى – باتىس قازاقستان وبلىسىنا ءبولىندى, - دەدى اجار عينياتقىزى. بيىل وڭىردە مەديتسينا كادرلارىن دايارلاۋ ءۇشىن وبلىستىق كوپبەيىندى اۋرۋحانا بازاسىندا مارات وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكالىق بازاسى اشىلعان. اۋىلعا جۇمىسقا كەلگەن جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا جۇرگىزىلەدى. 2021 جىلى قازاقستاندا 225 مامان كوتەرمە جاردەماقى السا, 183-ءى تۇرعىن ءۇيلى بولعان. 92 مامان باسقا دا الەۋمەتتىك قولداۋ العان. باتىس قازاقستان وبلىسىندا 8 مامان كوتەرمە جاردەماقى السا, 7 مامانعا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي تولەمى بەرىلگەن ەكەن. 2023 جىلعا قاراي دارىگەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى – 561 مىڭ تەڭگە, ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا جالاقىسى – 250 مىڭ تەڭگە بولماق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2021 جىلى قابىلدانعان «دەنى ساۋ ۇلت» ۇلتتىق جوباسى ەلىمىزدەگى ءار ازاماتتى ساپالى جانە قولجەتىمدى مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتۋى ءتيىس.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات ورال قالاسىندا جەرگىلىكتى حالىق الدىندا ەسەپتىك كەزدەسۋ وتكىزىپ, تۇرعىنداردى جەكە قابىلدادى. تىلشىلەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. ساپاردىڭ ەكىنشى كۇنى وبلىس ورتالىعىنان ەڭ شالعاي جاتقان بوكەي ورداسى اۋدانىنا بارىپ, اۋدان تۇرعىندارىمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەرىمەن جۇزدەسەدى. جاڭاقالا اۋدانىنىڭ جاڭاقازان اۋىلىنداعى دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىندا «HES-7» كوپفۋنكتسيونالدى دياگنوستيكا جۇيەسىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسادى. جاڭاقالاداعى اۋدانارالىق ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا بولىپ, اۋدان تۇرعىندارىمەن كەزدەسپەك.
باتىس قازاقستان وبلىسى
