ديزەل تاپشىلىعى تۋىنداي ما؟

ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ماعاۋوۆتىڭ ايتۋىنشا, ازىرشە مۇنداي قاۋىپ تۋىنداپ وتىرعان جوق.

– راس, بىلتىر ىشكى نارىقتى ديزەلمەن قامتۋدا قيىندىقتار بولدى. ءبىز ديزەلدىڭ باعاسىن ليترىنە 200 تەڭگە كولەمىندە ساقتاۋعا تىرىستىق. الايدا رەسەي مەن وزبەكستانداعى وتىن باعاسى جوعارى بولعاندىقتان, وتاندىق ارزان ديزەلدى شەكارالاس ەلدەرگە قىمباتقا ساتۋ جيىلەدى. سونىڭ سالدارىنان ىشكى نارىقتاعى باعا دا قۇبىلدى. ديزەلدى ەلدەن كولىكپەن تاسىمالداۋعا تىيىم سالىنسا دا, كولەڭكەلى اينالىمنىڭ ۇلەسى كوبەيدى. رەسەيدەن كەلەتىن يمپورتتىق وتىننىڭ باعاسى دا قىمبات ەدى. اتالعان فاكتورلار مۇناي ونىمدەرىنىڭ اينالىمىن رەتتەۋ تۋرالى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە ءماجبۇر ەتتى. نارىق ويىن­شى­لا­­رىنا شەكتەۋلەر ەنگىزىلدى, – دەيدى ءا.ماعاۋوۆ.

ماسەلەن, ويىنشىلاردا كوتەرمە نارىقتا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن مۇناي بازاسىنىڭ بولۋى مىندەتتى نورماعا اينالدى. سونداي-اق مۇناي ونىمدەرىن تاۋار بيرجاسى ارقىلى ساتۋ جولعا قويىلدى.

– بىلتىر كوكتەمدە بەنزين دە, ديزەل دە تاۋار بيرجاسى ارقىلى جاقسى ساتىلدى. بىراق بيرجاعا كىرۋ ءۇشىن ءتيىستى شەكتەۋلەر قويىلعان-دى. ماسەلەن, بيرجاعا قاتىسۋشى كومپانيانىڭ مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءبىر جىلدىق اينالىمى 20 مىڭ توننادان كەم بولماۋى كەرەك دەگەن شەكتەۋ بولدى. جىلدىڭ ورتاسىندا ونى 5 مىڭ تونناعا دەيىن ازايتتىق. ءبىر اي بۇرىن بيرجالىق كوميتەتتىڭ شەشىمىمەن اتال­عان شەكتەۋ الىنىپ تاستالدى. بۇل شاعىن جانار-جاعارماي قۇيۋ ستان­سا­لارىنىڭ بيرجاعا كىرۋىنە, ءونىم­دى دەلدالسىز-اق تىكەلەي ساتىپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ديزەلدى بيرجادا ساتۋ جاقىن كۇندەرى قايتا جاندانادى, – دەيدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.

قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل شارۋا­شى­لىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى ديزەلمەن قامتۋ ەرەكشە نازاردا. ويتكەنى كوك­­تەمگى ەگىس جۇمىستارىن ۋاقتىلى ءارى قالىپتى جۇرگىزۋ قاجەت. ول ءۇشىن شا­ر­ۋا­لارعا بيىل 400 مىڭ توننا ديزەل ءبولىندى. 2022 جىلدىڭ اقپان-ءساۋىر ايلارىندا 231 مىڭ توننا نەمەسە جالپى كولەمنىڭ 92 پايىزى شارۋالارعا جەتكىزىلدى.

– اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان ديزەل وتىنىن جونەلتۋ باسىم نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە تيەپ-جونەلتۋدى باقىلاۋ جانە مونيتورينگىلەۋ تاۋلىك سا­يىن نازاردا ۇستالادى. كوكتەمگى ەگىس جۇ­مىس­تارىنا ارنالعان ديزەل وتى­نى­نىڭ باعاسى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا 1 توننا ءۇشىن 212 مىڭ تەڭگە (ليترىنە 176 تەڭگە) دەپ بەلگىلەنگەن. وڭىرلەرگە دەيىن جەتكىزۋدى جانە وتىندى ساقتاۋ شىعىنىن ەسكەرسەك, شارۋالار ءۇشىن بولجامدى باعا بولشەك ساۋدا باعاسىنان (230-260 تەڭگە/ليتر) ورتا ەسەپپەن العاندا 15-30 پايىزعا تومەن بولادى, – دەپ سەندىردى ءا.ماعاۋوۆ.

ەسكە سالا كەتەيىك, «مۇناي ونىمدە­رى­نىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ءوندىرۋ­دى جانە ولاردىڭ اينالىمىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس اۋىل شار­ۋا­شىلىعى مينيسترلىگى جىل سا­يىن وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلە­سىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ون­دىرۋشى­لەردىڭ مۇناي ونىم­دە­رىنە دەگەن قاجەتتىلىك كولەمىن ايقىن­داي­دى. تيىسىنشە, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ كولەمى تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزەدى. وسى ۇسى­نىستاردىڭ نەگىزىندە ەكى مي­نيسترلىك بىرلەسىپ, ماۋسىمدىق دالا جۇ­مىس­تا­رىن جۇرگىزۋگە ارنالعان ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ ءۇشىن وبلىستاردى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا بەكىتەدى. وبلىس اكىمدىكتەرى ءوز دەڭگەيىندە فەرمەرلەرگە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ بو­يىنشا وپەراتورلاردى بەلگىلەيدى.

سونىمەن قاتار سالالىق زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس «مۇناي ونىم­دە­رىن بولشەك ساۋدا ارقىلى وتكى­زۋدى جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار جىل سا­يىن مۇناي ونىمدەرىن وتكىزۋ كەزىندە 1 ناۋرىز – 31 مامىر جانە 1 تامىز – ­31 قازان ارالىعىندا اۋىل شارۋا­­شىلىعى ونىمدەرىن وندى­رۋ­شى­لەر­گە باسىمدىقپەن بەرۋگە مىن­دەتتى». قول­دا­نىستاعى زاڭ­نامانىڭ نورمالارىنا سايكەس, مەم­لەكەتتىك ورگاندار ديزەل وتىنىن ءبو­لۋ پروتسەسىنە نەمەسە وپەراتورلاردى تاعايىنداۋعا ارالاسپايدى.

– فەرمەرلەر مەن رەسۋرس ۇستاۋ­شى­­لار اراسىندا ديزەلدى ساتىپ الۋعا «تىكەلەي» شارتتار جاساسۋ ءۇشىن جاع­داي جاساۋ, فەرمەرلەردىڭ ءوز بەتىن­شە كووپەراتسيالانۋعا جانە دالا جۇ­مىس­تا­رى ءۇشىن مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ جونىندەگى وپەراتوردى تاڭداۋ مۇم­كىندىگى بولۋى كەرەك. سول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بايلانىس دەرەكتەرىن, ەگىستىك جەرلەردىڭ جالپى الاڭىن, جانار-جاعارماي قاجەت­تى­لىگىن كورسەتە وتىرىپ, اۋماقتىق بولىنىستە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋ­ش­ى­لەردىڭ دەرەكتەر بازاسىن قۇ­رۋ­عا ءتيىس. بۇعان قوسا وتىندى تاراتۋ ءۇشىن ەلەكتروندى-اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزۋ ارقىلى ديزەل وتىنىنىڭ كولە­مىن تاۋار وندىرۋشىلەرگە تىكەلەي ءبولۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋعا ءتيىس, – دەيدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.

ەلەكتروندى-اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزە وتىرىپ, ديقاندارعا ديزەل وتىنىنىڭ كولەمىن جەكە-جەكە ءبولۋ اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق ءبولۋ تىزبەگىندەگى ارتىق بۋىنداردى جويۋعا, ىقتيمال سىبايلاس جەمقورلىق قۇرامداستارىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.