اگەنتتىك ەكى قاۋلىنىڭ جوباسىن ۇسىنىپ وتىر. العاشقىسى – «جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ شەكتى مولشەرىن بەكىتۋ تۋرالى». قاۋلى اياسىندا بانكتەر ءۇشىن قامتاماسىز ەتىلمەگەن قارىزدار, كەپىلمەن قامتاماسىز ەتىلگەن قارىزدار جانە يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى بويىنشا جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ (جتسم) شەكتى مولشەرلەمەسىن جەكە ايقىنداۋ ءۇشىن بىرىڭعاي فورمۋلانى ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
بۇدان بىلاي جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسىن انىقتاۋ ءۇشىن قورلاندىرۋ قۇنى, نەسيە تاۋەكەلىنىڭ دەڭگەيى, وپەراتسيالىق شىعىندار, پايىزدىق مارجا سەكىلدى ەكونوميكالىق فاكتورلار ەسكەرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە بانك قارىزى بويىنشا جتسم-نىڭ شەكتى مولشەرى بەكىتىلەدى.
ەكىنشى قاۋلى – ميكروكرەديتتەر بويىنشا سىياقىنىڭ شەكتى نومينالدى مولشەرلەمەسىن بەلگىلەۋگە قاتىستى. قاۋلىنىڭ جوباسى ميكروقارجىلىق قىزمەت تۋرالى زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 3-1-تارماعىنا سايكەس ازىرلەنگەن جانە 50 اەك-كە دەيىنگى سوماعا جانە 45 كۇنگە دەيىنگى مەرزىمدە بەرىلەتىن ميكروكرەديتتەر بويىنشا سىياقىنىڭ شەكتى نومينالدى مولشەرلەمەسىن 5,5 پايىز دەڭگەيىندە بەلگىلەۋدى كوزدەيدى.
قازىر بانكتەر مەن ميكروقارجىلىق ۇيىمداردىڭ نەسيەسى بويىنشا ەڭ جوعارى شەكتى جىلدىق ءتيىمدى مولشەرلەمە 56 پايىزدى قۇرايدى. بۇل رەتتە ونلاين ميكروكرەديتتەر بويىنشا 45 كۇنگە دەيىن جانە 50 اەك-تەن اسپايتىن مەرزىمگە 25 پايىز مولشەرىندە شەكتى نومينالدى مولشەرلەمە قولدانىلادى.
قاۋلى ماتىنىنەن اڭعارعانىمىز, ەگەر ۇسىنىس جۇزەگە اسسا, وندا ميكرونەسيە بويىنشا سىياقىنىڭ شەكتى نومينالدى مولشەرلەمەسى 4,5 ەسە تومەندەيدى, ياعني نەسيە دە 4,5 ەسە ارزان بولا تۇسەدى. الايدا بۇل تەك 45 كۇندىك نەسيە ءۇشىن. ەگەر ميكرونەسيەنى ءبىر جىلعا بەرەر بولسا, وندا ستاۆكا باسقاشا ەسەپتەلەدى: 12 ء(بىر جىل) : 1,5 ء(بىر جارىم اي) = 8. وسى 8-ءدى ۇسىنىلىپ وتىرعان 5,5%-عا كوبەيتەمىز, سوندا 44% بولادى. بۇل 44% – جىلدىق ستاۆكا.
«وسىعان بايلانىستى سىياقىنىڭ شەكتى نومينالدى مولشەرلەمەسىنىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان ءمانى بانكتىك قارىزدار مەن ميكروكرەديتتەر بويىنشا جتسم ەڭ جوعارى شەكتى ماندەرىن بىرىزدەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ حابارلايدى اگەنتتىك.
جوبا ءبىرىنشى كەزەكتە ازاماتتاردىڭ بانكتىك قارىزدار جانە ميكرونەسيەلەر بويىنشا قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىر, دەلىنەدى اگەنتتىك مالىمدەمەسىندە. جوبا اياسىندا ۇلتتىق بانكتىڭ 2019 جىلعى 26 قاراشاداعى №209 قاۋلىسىنا وزگەرىس ەنگىزىلمەك.
جوعارىداعى سىرەسكەن ماتىندەردى قاراپايىم تىلگە اينالدىرار بولساق, ەندىگى كەزەكتە جتسم بانك سەكتورىنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى بەلگىلەنبەك.
«مەنىڭشە, ۇسىنىلعان ءتاسىل جەتكىلىكتى وبەكتيۆتى جانە قولدانىسى وتە قاراپايىم. بىراق بانكتەردىڭ پايىزدىق تابىسىنان ايىرىلۋى مۇمكىن بولعاندىقتان قاۋلى جوباسى بانك لوببيلەرى تاراپىنان قارسىلىققا ۇشىراۋى ىقتيمال. نارىقتا بەلسەندى ويىنشىلاردىڭ ازايعانىن ەسكەرەتىن بولساق, باسەكەنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى بانكتەردە پورتفەل ساپاسىن جاقسارتۋعا قاتىستى ىنتا جوعالادى. دەگەنمەن قاداعالاۋشى مەيلىنشە قاتال ارەكەت ەتىپ, بانكتەردىڭ مەملەكەتكە الاقان جايۋىنىڭ جولىن كەسۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن», دەيدى ساراپشى بەرىك بەيسەنبەكوۆ.
بانك ماسەلەلەرى بويىنشا تاۋەلسىز ساراپشى نۇرجان بياقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر يپوتەكالىق نەسيە بويىنشا جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى – 25 پايىز. بۇل وتە كوپ.
«مۇنداي پايىزدىق ستاۆكانى تولەۋگە ءبىزدىڭ حالىقتىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. جارايدى 25 پايىزىڭىز نومينالدى مولشەرلەمەدە – 18-20 پايىز كولەمىندە بولار. مۇنىڭ ءوزى كوپ. ەگەر بىزدە پايىزدىق ستاۆكانى تومەندەتە الماسا ء(بارى بازالىق ستاۆكاعا بايلانىپ تۇر دەپ), وندا تۇرعىن ءۇي نارىعىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ قاجەت. ال مەملەكەت قۇرىلىس كومپانيالارىن باعانى وسىرمەۋگە كوندىرە المايتىن بولسا, وندا ستاۆكانى تومەندەتۋگە تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, كەز كەلگەن باعدارلاما ارقىلى بانككە بارىپ يپوتەكا راسىمدەگىڭىز كەلەدى. جارايدى, ولار نومينالدى ستاۆكانى (بارلىق شىعىندى قوسا العاندا) 18-19-دان اسىرماس. سونىڭ وزىندە بۇل ءبىز ءۇشىن قىمبات. ەگەر بىزدە باسپانا ارزان بولسا, مۇنداي پايىزعا شاعىمدانباساق تا بولار ەدى. بىراق بىزدە ءۇي دە قىمبات, ستاۆكا دا جوعارى. سوندا ءسىز بۇكىل تابىسىڭىزدى قوسقاندا اي سايىنعى تولەمىن ارەڭ جابۋىڭىز مۇمكىن. ال ەگەر بورىشتىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتى ەرەجەسىن (اي سايىنعى تولەم كليەنت تابىسىنىڭ 50 پايىزىنان اسپاۋى كەرەك – رەد.) ساقتايتىن بولسا, وندا جاعدايىڭىز ءتىپتى قيىن – سىزگە كەپىل بولاتىن قوسالقى قارىز الۋشى ىزدەپ كەتەسىز», دەيدى ساراپشى.
جتسم دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – نەسيە تولەنەتىن مەرزىم كەزىندەگى كليەنتتىڭ بانككە تولەيتىن بارلىق سوماسىنىڭ جيىنتىعى. وعان سىياقى مولشەرلەمەسىنەن بولەك كوميسسيا, ساقتاندىرۋ, باعالاۋ, دەلدالدار قىزمەتى جانە كرەديتوردىڭ باسقا دا تولەمدەرى كىرەدى. ەگەر بانك, مقۇ نەمەسە باسقا قارجىلىق ۇيىمدارى بۇل ستاۆكانى كوتەرەتىن بولسا, وندا زاڭعا سايكەس جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. مولشەرلەمە بەرىلىپ وتىرعان زايم سوماسى مەن مەرزىمىنە بايلانىستى بەلگىلى بولادى. قاي جاعدايدا دا بانك (سونداي-اق مقۇ, وزگە دە قارجى ۇيىمدارى) بەكىتەتىن جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى 56 پايىزدان اسىپ كەتپەۋى كەرەك.
جتسم ماسەلەسى نەلىكتەن كوتەرىلىپ وتىر؟ بۇعان جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن, الدىمەن ەل ازاماتتارىنىڭ نەسيە جۇگى تىم اۋىرلاپ بارا جاتقانىنا توقتالعان ابزال.
ءبىرىنشى نەسيە بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, جىل باسىنان بەرى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ 124 ملرد تەڭگەگە وسكەن. قازاقستاندىقتار قاڭتاردا – 425, اقپاندا – 644, ناۋرىزدا 549,4 ملرد تەڭگە نەسيە راسىمدەگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە تولەم قابىلەتىنىڭ السىرەۋ تاۋەكەلىن دە جوعارىلاتىپ وتىر. مەملەكەت ازاماتتاردى نەسيە قيىندىعىنان قۇتقارۋ ءۇشىن «جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى قولعا العان ەدى. سوندىقتان نەگىزگى زاڭنامالىق وزگەرىس ەكى ماڭىزدى باعىت بويىنشا ءجۇرۋى كەرەك دەيدى ساراپشىلار. ونىڭ ءبىرى – جتسم-ءدى ەسەپتەۋ فورمۋلاسى جانە قارىز الۋشىنىڭ قارىز جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتى. قازىرگى ساتتە جتسم ەسەپتەمەسىنە تەك ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسى عانا ەنگىزىلگەن. ال قارىز بەرۋ كەزىندە كليەنت تولەۋگە ءتيىستى بانكتىڭ وزگە دە شىعىندارى بۇل ستاۆكا ىشىنە كىرمەگەن. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جتسم ەسەپتەۋ فورمۋلاسىنا زايم بەرۋ كەزىندە تولەنەتىن بۇكىل شىعىندار كىرۋى كەرەك دەپ سانايدى. بۇل بۇلت ارتىنان كۇن شىققانداي ەتىپ, زايم بەرۋ ىسىندەگى كۇڭگىرت, بۇلدىر ارەكەتتەر مەن شىعىنداردىڭ كوزىن جويادى. ال جوعارىدا بۇل شەشىمنەن كەيىن بانكتەردىڭ تۋلاۋى مۇمكىن دەپ وتىرعانىمىز – جتسم-عا بۇكىل شىعىن بىتكەندى قوساقتاۋ بانكتەردىڭ پايىزدىق تابىسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوعۋى ىقتيمال.
2022 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى دەرەككە سۇيەنسەك, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىندەگى تۇتىنۋشىلىق نەسيە ۇلەسى 30 پايىزعا جەتكەن.
