حالقىمىز وتكەن تاريحىندا دا وسى عاجاپ ءسوزدى از ەستىمەگەن. الىسقا بارماي-اق قويايىق. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە مەملەكەت پەن حالىقتىڭ اراسىندا ونداي ءوزارا ءتۇسىنىسۋ بولدى ما؟ مۇلدەم بولمادى دەپ كۇناعا باتۋ ورىنسىز. ونداي ءوزارا ءتۇسىنىسۋ قىسقا ساتكە بولسا دا ورىن الدى. ماسەلەن, ۇلى وتان سوعىسى اتالعان جىلدارى. اراسىندا قازاق تا بار كەڭەس حالقى وسى كەزەڭدە ۇكىمەتتىڭ بارلىق شاراسىن جانىن سالىپ قولدادى. سونىڭ ارقاسىندا بيلىك, مەملەكەت ۇلكەن ابىرويعا يە بولدى. حالىق تا! دەگەنمەن بۇل ءبىر ساتتىك ءوزارا ءتۇسىنىسۋ ەدى. توتاليتارلىق جۇيە حالىقتىڭ بۇل بيىك سانالى ەرلىگىن ءوز دارەجەسىندە باعالاي المادى, ونىڭ قادىرىنە جەتە المادى. حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىنداعى مۇنداي الشاقتىقتىڭ ناتيجەسى بىزگە ءمالىم.
اللاعا شۇكىر, بۇگىن ءبىز مەملەكەتتى ۇلتپىز. بولاشاقتان ۇمىتتەنۋگە حاقىمىز بار. ال وسى ءۇمىت قايتكەندە شىندىققا اينالماق؟! مەنىڭ تۇسىنىگىمدە وكىمەت پەن حالىق ەكەۋى بىردەي شىندىققا, اقيقاتقا ۇمتىلىپ, وسى جولدا ءبىر بولعاندا عانا. ونداي ارەكەتتىڭ ناتيجەسىن كوپ ۇزاماي-اق ءبىز كورەتىن بولامىز. مۇنداي تاجىريبەنى وسكەن-ونگەن ەلدەردىڭ ومىرىنەن بايقاۋعا بولادى. ياعني اقيقاتقا سۇيەنگەن, ونى سىيلاعان ەلدىڭ, مەملەكەتتىڭ بولاشاعى ايقىن.
باسقاشا ايتقاندا, بىزگە اباي ايتقانداي, نولدەردىڭ بىرلىگى ەمەس, ەكىجاقتى سانالىلاردىڭ, ماقساتى تۇسىنىكتى ۇلت پەن ونىڭ مەملەكەتىنىڭ بىرلىگى, تۇتاستىعى قاجەت. ءبىزدى مىنا كۇردەلەنە تۇسكەن زاماندا قۇتقاراتىن جالقى تۋرا جول وسى عانا!
قىسقا عانا قاڭتارداعى جاعدايعا بايلانىستى. مەن بۇل تاريحي ساتكە تاريحشىنىڭ كوزىمەن قاراعىم كەلەدى. سونداي-اق ونى ءبىر قىرلى, قارابايىر وقيعا رەتىندە ءتۇسىنۋ دە قاتەلىككە ۇرىندىرار ەدى. بۇل كۇردەلى قوعامدىق قۇبىلىستان ءوز باسىم الدىمەن قاراپايىم اشىنعان, نارازى حالىقتىڭ اششى ءۇنىن ەستىگەندەي بولامىن. ۇزاققا سوزىلعان ادىلەتسىزدىككە, اياق استى بولعان ۇمىتكە. ول داۋىستى ءبارىمىز دە ەستۋگە ءتيىسپىز! ماسەلە مىنادا. حالىق كۇندە كوتەرىلە بەرمەيدى. ءبىزدىڭ ۇلتتىق ءجۇرىپ وتكەن تاريحي جولىمىز سولاي دەيدى. حح عاسىردى عانا الايىقشى. 1916 جىل سولاي بولدى. ول جولعى ۇمتىلىس الاشوردا وكىمەتىن ومىرگە اكەلدى. كەلەسى ۇمتىلىس 1929-1931 جىلداردىڭ بايقالدى. حالىق بولشەۆيكتىك قياناتشىل, ادىلەتسىز رەفورما-سىماقتارعا كوتەرىلىسپەن جاۋاپ بەردى. نارازىلىق قانعا بويالىپ باسىلدى. 1916 جىلى دا سولاي بولعان. كەلەسى سىلكىنىس 1941-1945 جىلداردىڭ ءىزىن الا بايقالدى. بۇل جولى ول رۋحاني سيپات الدى. قارسىلىق جەكە ينتەللەكتۋالدار تاراپىنان بايقالدى. بۇل جولى ۇلتتىق زيالىلاردىڭ بەلسەندى بولىگى 25 جىلدى ارقالاپ سىبىرگە ايدالدى. كەڭەستىك قياناتقا سوڭعى قارسىلاسۋ 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ورىن الدى. دۇلەي كۇشكە قارسى تۇرعان بۋىننىڭ مەسەلى قايتتى, تاۋى شاعىلدى.
مەن 2022-ءنىڭ قاڭتارىنداعى نارازىلىقتى باياندالعان كەڭەستىك كەزەڭدەگى نارازىلىقتىڭ جالعاسى دەگەن تۇجىرىمنان اۋلاقپىن. بۇل جولعى وقيعانىڭ بولمىسى بولەك. وعان پيعىلى, ماقساتى حالىقتىڭ مۇددەسىنەن مۇلدەم بولەك, ازاتتىعىمىزعا, ەلدىگىمىزگە, مەملەكەتتىگىمىزگە قارسى كۇشتەردىڭ ارالاسقاندىعى الىستان ايقايلاپ كورىنىپ تۇردى. قاڭتار وقيعاسىنىڭ قاۋىپتىلىگى دە وسىندا. مەنىڭ ايتپاعىم, وسىنداي كۇردەلى قۇبىلىستاردان حالىقتىڭ ءۇنىن, مۇڭىن ەستي بىلگەنىمىز, ونى اجىراتىپ, ارشىپ العانىمىز كەمەلدىلىكتىڭ كورىنىسى بولماق.
ء«سوز تۇزەلدى, تىڭداۋشى سەن دە تۇزەل» دەيدى ۇلى ويشىل. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مايدان قىل سۋىرعانداي ارەكەتى قوعامنىڭ ويىنان شىعىپ وتىر. ءبىز –ورنالاسقان كەڭىستىگى, ءجۇرىپ وتكەن جولى كۇردەلى ۇلتپىز. سوعان سايكەس بولاشاق ۇرپاق, وتكەن اعا بۋىندار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىز دە جەڭىل ەمەس. جاقسى مەن جاماندى اجىراتا الاتىن كەمەلدىك بىزگە دە جات ەمەس. ول اتا-بابامىزدان دارىعان ەل ەدىك قوي! ويلى, ءبىلىمدى, ىسكەر ۇلتقا اينالعانىمىز ءجون. جانە بۇل ماقساتقا تەز ارادا جەتۋگە ءتيىسپىز. پرەزيدەنتىمىزدىڭ توڭىرەگىنە بىرىگەيىك, مۇرات-ماقساتى ايقىن ەلگە اينالايىق.
مامبەت قويگەلديەۆ,
اكادەميك
