اۋىلدىڭ ارعى شەتىندە ەرتەدە قارتتار ءوز قولدارىمەن سالعان شاتىرى جوق, توبەسى بالشىقپەن سىلانعان ۇيلەر كوپ بولاتىن, ەل ىشىندە «پەرموۆوي» نەمەسە «شالدار جاق» دەپ اتالىپ كەتكەن وسى ۇيلەردى سوعىسقا قاتىسقان قارتتار مەكەن ەتتى. سىرت كوزگە كىشكەنتاي عانا جاتاعان ءۇي بولىپ كورىنگەنمەن, ءىشى سىر مەن شەجىرەگە تولى سول ۇيلەردىڭ بىرىنە پوشتادا جۇمىس ىستەيتىن ءنابات اپاي مەن ءىنىسى جاقان كوشىپ كەلدى. جاقاننىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى جاڭگىرحان ەكەن, بالا كەزىندە ەركەلەتىپ جاقانجان اتالىپ كەتىپتى.
اۋىل شەبەرحاناسىنداعى قۇرمەت سولاردىڭ ۇلكەن اعالارى ەدى, تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ەلگە بەلگىلى مىقتى ۇستا بولاتىن. سول كەزدە ۇلكەندەردەن قۇرمەتتىڭ اكەسى اقىمعالي وتە شەبەر ۇستا بولدى دەگەندى ءجيى ەستيتىنبىز. اۋىلداعى كەڭشار تاراپ, اركىم ءوز الدىنا تىرشىلىكتىڭ قامىنا كىرىسىپ, كۇنەلتە باستادى, سول كەزدە جاقان قالا مەن اۋىل ورتاسىنا جەكە كولىگىمەن اۋىل تۇرعىندارىن تاسىپ, تاكسي قىزمەتىن اتقاردى.
بىردە اۋىلعا سالەمدەمە بەرىپ جىبەرۋدىڭ قامىمەن قالاداعى بازار ماڭىنا كەلدىم. الدىمنان جاقان اعاي كەزدەستى, امان-ساۋلىقتان كەيىن اۋىلدىڭ جاعدايىن سۇراپ, ءبىراز اڭگىمە-دۇكەن قۇردىق. كولىگىنە جولاۋشىلار تولعان سوڭ, جولعا شىعار الدىندا: «رافحاتجان, مەنىڭ اكەم سوعىستان امان كەلدى عوي, ەلگە ورالعان سوڭ ۇستا بولدى. ءبىزدى ومىرگە اكەلدى «ماڭگىلىك الاۋدا» وتان ءۇشىن وت كەشكەندەردىڭ, ۇيلەرىنە ورالماعانداردىڭ تىزىمىندە اكەم اقىمعالي قويلىباەۆتىڭ ەسىمى دە جازۋلى تۇر. ءىنىم, ساعان ءوتىنىش, اكەم تۋرالى ماقالا جازشى», دەدى. وسىلايشا اۋىل مەن قالا اراسىنا قاتىناپ جۇرگەن جاقان بىردە اۋا رايىنىڭ قولايسىز كەزىنە تاپ بولىپ, مەزگىلسىز قازاعا ۇشىرادى.
ەندىگى ءسوزدى اۋىلداعى بايلانىس بولىمىندە جۇمىس ىستەپ, سول جەردەن زەينەتكە شىقان ءنابات اپايدىڭ وزىنە بەرەيىك:
«اكەمىز اقىمعالي 1909 جىلى سۋلىكول اۋىلىندا قاراپايىم شارۋا وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. قويلىباي, جولدىباي دەگەن ەكى اعايىندى بولسا, جولدىبايدىڭ جالعىز قىزى شامشىراق اپامىز ساۋلە اۋىلىنىڭ جىگىتى, ەمشى, سىنىقشى تەمىرعالي تەلوۆكە تۇرمىسقا شىقان. ولاردىڭ جالعىز ۇلى قالدىعايتى وزەنىنە سۋعا كەتىپ, قازا بولعان ەكەن. قويلىبايدان تۋعان جالعىز ۇل اقىمعالي اكە-شەشەدەن توعىز جاسىندا جەتىم قالىپ, اۋقاتتى ءابۋ دەگەن قارتتىڭ قولىندا ءوسىپتى.
1942 جىلعى اقپان ايىنىڭ 8-ءى كۇنى اسكەرگە شاقىرىلىپ, جول سالۋ باتالونىنىڭ كوپىر جوندەۋ ۆزۆودىندا اعاش شەبەرى بولادى. جاۋ ۇشاقتارى سالىنعان كوپىرلەردى بومبىلاپ, قيراتىپ جاتسا دا كۇندىز كەرەك اعاشتارىن كەسىپ, دايىنداپ, جاسىرىپ وتىرادى ەكەن. ال كوپىردى كوبىنە تۇندە سالاتىن كورىنەدى. نەمىس ۇشاقتارىنىڭ كەزەكتى بومبىلاۋىندا جاراقات الىپ, تۇتقىنعا تۇسەدى. ءبىر قىزىعى, تۇتقىندا اۋىلداستارى ءنازارالى مەن دابىش تا بىرگە بولىپتى. وڭتايلى ءساتى كەلگەندە قاسىنداعى اۋىلداس ىنىشەكتەرىمەن بىرگە جانە تاعى ءۇش-ءتورت جىگىت قوسىلىپ قاشىپ شىعىپ, تۇتقىننان امان-ەسەن قۇتىلادى. ال سوعىستى بەرليندە اياقتايدى. 1946 جىلعى 24 قىركۇيەكتە جوعارعى باس قولباسشىنىڭ بۇيرىعىمەن اسكەردەن بوساپ, ەلگە كەۋدەسىندەگى ناگرادالارى جارقىراپ ورالادى.
اكەمىز ەلگە ورالعان سوڭ, ولجاي بەردەشتىڭ قىزى قازيزاعا ۇيلەنىپ, ءتورت ۇل مەن بەس قىزدى دۇنيەگە اكەلەدى. تۇڭعىشى سەبەپ 1949 جىلعى, قولىنان بالعاسى تۇسپەي, اكەسىمەن كورىك قىزدىرۋعا كۇندە بىرگە بارادى ەكەن. كەلگەن سوڭ بالعاسىن جاستىعىنىڭ استىنا سالىپ جاتاتىن بولىپتى. وسى قىلىقتارىنا اۋىلداستارى تاڭ قالىپ جۇرەدى ەكەن, سودان كوز ءتيىپ, ءتورت جاسىندا قايتىس بولادى.
ءساتيما ەسىمدى كىشكەنتايى دا كوزىگىپتى. اكەمىز بەن انامىز بالشىق باسىپ, سامان يلەپ, 1956 جىلى ءۇي سالادى. سول كەزدە اۋىلدا نەبارى التى ءۇي عانا بولىپتى. الدىمەن قاجىم, قىزداربەك, بەركىن, ەركىشتاي, نۇرتازا, تاسقالي ءوز كۇشتەرىمەن ءۇي سالىپ قونىستانعان ەكەن», دەپ قايىردى اڭگىمەسىن ءنابات اپاي.
ونىڭ ءسوزىن اۋىلدىڭ اقساقالى, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان ەلامان ەسەشوۆ تومەندەگىشە جالعاستىردى. ء«بىر توپ بالا 3-4 شاقىرىم جەردەگى شومىشكولدەن جاياۋ كەلىپ وقيمىز. قىستىڭ كۇنى مەكتەپكە اۋەلى اقىمعالي اعايدىڭ ۇيىنە سوعىپ ءشاي ءىشىپ, جىلىنىپ العان سوڭ بارامىز. ءوزى بالا جاتىرقامايتىن ازىلقوي جان ەدى, بىزبەن قالجىڭداسىپ وتىراتىن. سودان دا بولار, ۇيىندە ءوز بالالارىنان بولەك جيىرمانىڭ ۇستىندە بالا جاتادى. كومىر سالىپ, كورىك قىزدىرىپ, ونى ۇرلەپ, وگىزگە شانا, ارباعا دوڭگەلەك جاسايتىن. اۋىل- اۋىلدان ادامدار كەلىپ, كەزەك كۇتىپ تۇرۋشى ەدى».
سۋلىكول اۋىلدىق وكرۋگىندە ءبىراز جىل اۋىل اكىمى بولىپ زەينەتكە شىققان ءبىتىمالى قۇرماناليەۆ اقساقال سول كەزدى بىلاي دەپ ەسكە الادى: «10-12 جاس شاماسىنداعى بالامىز. «ستالين جولى» كولحوزىنىڭ شەتىندە اقىمعالي اتامىزدىڭ ۇستاحاناسى بولدى, بىزدەر كورىك قىزدىرعانىن, ونى ۇرلەگەنىن قىزىقتاپ بارامىز. اعاشى كەۋىپ, تەمىرى ءتۇسىپ قالعان قاۋساعان دوڭگەلەكتەردى قايتادان جاڭارتىپ بەرۋشى ەدى. دانەكەرلەيتىن اپپارات جوق بولسا دا تەمىردىڭ جالعانعان جەرىن بىلدىرمەي, جاپ-جاڭا دۇنيە جاساپ شىعاراتىن. قىسقاسى, قولىنان بال تامعان شەبەر ۇستا كىسى ەدى».
«اكەمىز اقىمعالي قويلىباەۆ سوعىس سالعان جارا سالدارىنان 1967 جىلعى 7 قاراشادا ومىردەن وزدى, ول كەزدە اعامىز قۇرمەتقالي – 14 جاستا, ەڭ كەنجە ءسىڭلىم التىنزەر ەكى جاستا بولاتىن. قۇرمەت اكە جولىن قۋىپ, سوۆحوزدا تەمىر ۇستاسى بولدى, مەن الماتىداعى بايلانىس تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ, قالدىعايتى پوشتاسىندا 40 جىلدان استام ەڭبەك ەتتىم. ساداپ بورلىدەگى تەحنيكۋدى ءبىتىردى, ساميعا الماتى مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىن اياقتاسا, شىڭعىس شىمكەنتتىڭ ميليتسيا مەكتەبىندە وقىپ كەلىپ, قاراتوبە اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىندە مويور شەنىنە دەيىن قىزمەت ەتتى, سول جەردەن زەينەتكە شىقتى. كەنجەمىز التىنزەر كۋيبىشەۆ بايلانىس تەحنيكۋمىن بىتىرگەن, ءبىراز جىل رەسەيدە تۇرىپ, كەيىن ەلگە ورالدى. ال انامىز قازيزا بەردەشقىزى 1976 جىلى اقپان ايىنىڭ 28-ءى كۇنى ومىردەن ءوتتى», دەدى اڭگىمەسىنىڭ سوڭىندا ءنابات اپامىز.
بۇل ەستەلىك-اڭگىمە, وزدەرىڭىز بايقاعانداي, جاقاننىڭ اماناتىن ورىنداۋ ماقساتىندا اۋىل تۇرعىندارى مەن قىزى ءناباتتىڭ ايتقاندارى جانە قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, بەلگىلى قالامگەر قايىرجان حاسانوۆتىڭ 2013 جىلى جارىق كورگەن «وتان ءۇشىن وت كەشكەن قاراتوبەلىكتەر» اتتى كىتابى نەگىزىندە جازىلدى. بۇل كىتاپتا دا جوعارىدا ايتىلعان ءنابات اپايدىڭ اڭگىمەسى جەلىسىمەن كەيىپكەرىمىزدىڭ ءومىر جولدارى تۋرالى مالىمەتتەر بەرىلگەن ەكەن.
رافحات حالەلوۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر
وداعىنىڭ مۇشەسى
ورال
