كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «ەQ»
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اي سايىن ويىنشىقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. وسىلايشا, 2022 جىلدىڭ 2 ايىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 397 ۇلگى ىرىكتەلىپ, زەرتتەلدى, ونىڭ 173-ءى تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىنى انىقتالدى.
«ويىنشىقتاردى اركىم ءوز قالاۋىمەن تاڭدايدى: بىرەۋ بەلگىلى ءبىر ءوندىرۋشى كومپانياعا, باسقالارى باعاعا, ال كەيبىرى سىرتقى كەلبەتىنە نازار اۋدارادى. الايدا ساتىپ الۋ كەزىندە بارلىق اتا-انالار ساتۋشىلاردان بىردەي قۋىرشاقتاردىڭ نەمەسە ويىنشىق ماشينالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن راستايتىن قۇجاتتاردى تالاپ ەتپەيدى. بىراق بالالار ويىنشىقتارى, ەڭ الدىمەن, زاڭ بويىنشا قاۋىپسىز بولۋى كەرەك. ويىنشىقتاردى ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ساتپاس بۇرىن كەدەن وداعىنىڭ «ويىنشىقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» تەحنيكالىق رەگلامەنتىندەگى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي بولۋى كەرەك. سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەتتىڭ قىزمەتكەرلەرى اي سايىن ويىنشىقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. وسىلايشا, 2022 جىلدىڭ 2 ايىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 397 ۇلگى ىرىكتەلىپ, زەرتتەلدى, ونىڭ 173-ءى تالاپتارعا سايكەس كەلمەدى, بۇل 43,5%-دى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە, وتاندىق – 1 (0,5%), ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر – 16 (9,2%), باسقا ەلدەر – 156 (90,1%). نەگىزىنەن, بۇزۋشىلىقتار: تاڭبالاۋعا قاتىستى – 100%, ورگانولەپتيكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا – 3,4%, سانيتارلىق-حيميالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا – 8% (ويىنشىقتىڭ قۇرامىندا قىتاي مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا وندىرىلگەن ويىنشىقتاردا فەنول, فورمالدەگيد, بەنزول, مەتيل ءسپيرتى, گەپتان دەڭگەيىنىڭ ارتۋى انىقتالدى)», دەپ اتاپ ءوتتى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتى ماماندارى.
سونىمەن قاتار سانيتارلىق سالا ماماندارى تەكسەرىس ناتيجەسىندە ساۋدا كاسىپورىندارىنان ەكى ايدا ساتۋدان 3,6 كيلو ويىنشىق الىنىپ تاستالعانىن ايتتى.
«بالالارعا قاۋىپسىز ەمەس تاۋارلاردى ساتۋمەن اينالىساتىن بارلىق كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى نۇسقاما بەرىلدى. ساۋدا كاسىپورىندارىندا ەكى ايدا ساتۋدان 3,6 كيلو ويىنشىق الىندى. بۇل قۇجاتتارسىز ساتىلعان جانە تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن تاۋارلار. ولاردىڭ ىشىندە, FREEZE II قۋىرشاعى, ءوندىرۋشى ەل قىتاي, بەنزولدىڭ كونتسەنتراتسياسى 4,25 مگ/دم3, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,01 مگ/دم3 اسپايدى, «لاريسا MONSTER GIRL» قۋىرشاعى, ءوندىرۋشى: قىتاي, 0,049 مگ / دم3 بەنزول كونتسەنتراتسياسى انىقتالدى, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,01 مگ/دم3 اسپايدى, مەتيل ءسپيرتىنىڭ كونتسەنتراتسياسى 2,98 مگ/دم3, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,02 مگ/دم3 اسپايدى, «ميني W توبوت» اۆتوموبيل ترانسفورماتورى, ءوندىرۋشى ەل – قىتاي, فورمالدەگيدتىڭ كونتسەنتراتسياسى 0,2 مگ/ل, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,1 مگ/ل-دەن اسپايدى, «اسكەري جيىنتىعى» ءوندىرۋشى مەملەكەت – قىتاي, گەپتان كونتسەنتراتسياسى 0,163 مگ/دم3, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,1 مگ/دم3 اسپاۋى ءتيىس. «ۆكۋسنياشكا» انتيسترەسس ويىنشىعى, ءوندىرۋشى ەل – قىتاي, فەنولدىڭ كونتسەنتراتسياسى 1,08 مگ/م3, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,05 مگ/م3 ارتىق ەمەس, Funny Musician بالالار ويىنشىعى فورمالدەگيدتىڭ كونتسەنتراتسياسى 0,12 مگ/ل, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,1 مگ/ل-دەن اسپاۋى كەرەك. Mittivoy بالالار ويىنشىعى فورمالدەگيدتىڭ كونتسەنتراتسياسى 0,18 مگ/ل, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,1 مگ/ل. پلاستماسسادان جاسالعان بالالارعا ارنالعان ماشينالار جيىنتىعى GT.POLICE CAR, SUPER RACING SET, 3 جاستان اسقان بالالارعا ارنالعان, شىعارىلعان ەلى – قىتاي, 0,039 مگ/دم3 بەنزول كونتسەنتراتسياسى انىقتالدى, رۇقسات ەتىلگەن كونتسەنتراتسياسى 0,01 مگ/دم3», دەلىنگەن كوميتەت وكىلدەرى تاراتقان مالىمەتتە.
سونداي-اق قىرعىز رەسپۋبليكاسى ەكونوميكا جانە كوممەرتسيا مينيسترلىگىنىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى ويىنشىقتار بويىنشا بەرىلگەن سايكەستىك سەرتيفيكاتتارىن كەرى قايتارىپ العان.
Huoerguosiboqi international trading limited وندىرۋشىسىنەن – جۇمساق ويىنشىقتار, ءارتۇرلى باتارەيا ويىنشىقتارى, قۋىرشاقتار, تەمىر جولدار, ءارتۇرلى ويىنشىق كولىك تەحنيكاسى, ديزاينەرلەر, مۋزىكالىق ويىنشىقتار, دوپ ويىنشىقتارى, ويىنشىق جابدىقتارى, بالالار ىدىستارى جانە ت.ب. بار. ايتا كەتەتىن جايت, ويىنشىقتار كەيدە ادام ولىمىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ونى تاڭداۋدا مۇقيات قاراۋ كەرەك, ساتۋشىلاردان ونىڭ قاۋىپسىزدىگىن راستايتىن قۇجاتتاردى تالاپ ەتۋدى ۇمىتپاڭىزدار. ويتكەنى ءسىزدىڭ تاڭداۋىڭىز – بالالار الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك», دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.
ءيا, ويىنشىق بالانى جان-جاقتى تاربيەلەۋ ماقساتىنا پايدالانىلادى. ونىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە كومەكتەسەدى, بەلگىلى ءبىر ماقساتتاعى, ويلاستىرىلعان ارەكەتكە ۇيرەتەدى, قيالىن جەتىلدىرىپ, ەڭبەككە سۇيىسپەنشىلىگىن, تەحنيكاعا قىزىعۋشىلىعىن, بىلۋگە قۇمارلىعىن, اڭعارعىشتىعىن قالىپتاستىرادى, تالعامپازدىققا تاربيەلەيدى, ونەرگە ىنتالاندىرادى. ويىنشىقپەن ويناۋعا بەلگىلى جاعدايدا پەداگوگيكالىق, ەستەتيكالىق, گيگيەنالىق, تەحنيكالىق تالاپ قويىلادى, سونداي-اق ول بالانىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي وزگەرىپ وتىراتىنى جاسىرىن ەمەس.
بۇل رەتتە پسيحولوگ ماماندار ويىنشىقپەن ويناۋ بالانىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزىپ قانا قويماي, ونىڭ قورشاعان ورتامەن تىعىز بايلانىس ورناتۋىنا كومەكتەسەتىنىن العا تارتادى.
«ويتكەنى ويىنشىقپەن ويناۋ اينالانى تانۋعا كوپ كومەكتەسەدى. ويناۋ ارقىلى قولدىڭ موتوريكالارى ميدىڭ جاقسى جۇمىس ىستەۋىنە اسەر ەتەدى دە, بالادا لوگيكالىق ويلاۋلار پايدا بولا باستايدى. سول لوگيكالىق ويلاۋدىڭ نەگىزىندە بالالار قۋىرشاقتارمەن سويلەسەدى. ويىنشىقتارعا ءوزىنىڭ اڭگىمەسىن ايتادى, رەاكتسياسىن, قارىم-قاتىناسىن كورسەتەدى. سونىڭ نەگىزىندە بىرتە-بىرتە تۇلعا بولىپ قالىپتاسىپ, اينالاسىمەن دە سويلەسىپ, ارالاسا باستايدى. ويىنشىق تاڭداعاندا ەڭ ءبىرىنشى بالانىڭ ومىرىنە قاۋىپسىز بولۋىن قاداعالاۋ قاجەت. دەنەسىن نەمەسە باسقا جەرىن زاقىمدامايتىنداي ۇشكىر ويىنشىقتار الماعان ابزال. سونىمەن قاتار حيميالىق تۇرعىدان زالال كەلتىرمەيتىن, ءارتۇرلى بوياۋلار بولمايتىن, وتكىر يىستەرى شىقپايتىن ويىنشىقتار تاڭداعان دۇرىس. بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي كىشكەنتاي بالالارعا جۇمساق جانە اۋزىنان ۇلكەن ويىنشىقتار الۋ كەرەك. ويتكەنى ولاردىڭ جۇتىپ قويۋ قاۋپى بار ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون», دەيدى PhD دوكتور, ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ جەتەكشى ەكسپەرتى بالابەك كەنىشتاي ۇلى.
بالانىڭ قالىپتى دامۋىنا اسەر ەتەتىن ويىنشىقتىڭ دا ءتۇرى كوپ. مىسالعا, ديداكتيكالىق ويىنشىقتار بالانىڭ ويلاۋ قابىلەتىن, دۇرىس سويلەۋ مانەرىن دامىتۋعا, ونىڭ ءبىلىمىن, شەبەرلىگىن جانە داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى. ويناي ءجۇرىپ بالا زاتتى تانىپ بىلەدى, ونىڭ ءتۇرىن, ءتۇسىن, كولەمىن اجىراتادى, ەسەپتىك اراقاتىناسىمەن, سانىمەن, كەڭىستىك جايلى تۇسىنىكپەن تانىسادى. ديداكتيكالىق ويىنشىقتارعا ءبىر ءتۇستى جانە ءتۇرلى ءتۇستى ساقينالاردان جاسالعان كونۋستى كۇمبەزدەر, ءبىرىنىڭ ىشىنە ءبىرى سالىناتىن ءارتۇرلى توستاعاندار, بوشكەلەر, شارلار, ماتريوشكالار, ءارتۇرلى سەرىپپەلى, بۇراندالى ويىنشىقتار جاتادى. سونىمەن قاتار بەينەلىك ويىنشىقتاردىڭ دا تاربيەلىك ماڭىزى زور. وعان (كيىم-كەشەك, ءۇي جيھازى, ىدىس-اياق) ادامدار مەن جانۋارلاردى, تابيعات ەلەمەنتتەرىن بەينەلەيتىن فيگۋرالار جاتادى. بۇل قۋىرشاقتارمەن ويناعان بالالاردىڭ قورشاعان ورتا جايلى تۇسىنىگى ايقىندالىپ, ۇعىمى كەڭەيە تۇسەدى, وي-ءورىسى مەن قيالى دامىپ, سوزدىك قورى ارتادى. بالالاردىڭ ويىن بارىسىندا كوپ كۇش جۇمساماي-اق ەڭبەك پروتسەسىن بەينەلەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنيكالىق ويىنشىقتاردىڭ دا پايداسى زور. ويىن بالاسىنىڭ كوپ قىزىعاتىن, كوپ قولداناتىن ويىنشىقتارىنىڭ ءبىرى – كونسترۋكتورلىق ويىنشىقتار. ولاردىڭ ءوزى – (قۇراستىرمالى, المالى-سالمالى) تاقىرىپتىق, سۇلبالىق نەمەسە امبەباپ كونسترۋكتورلار بولىپ بولىنەدى. قۇراستىرمالى المالى-سالمالى ويىنشىقتار مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا ارنالادى. ولار ارناۋلى بەكىتكىشتەر ارقىلى قۇراستىرىلاتىن ازداعان بولشەكتەردەن تۇرادى.
ال ءسىز ويىنشىقتى قالاي تاڭدايسىز؟
