ادەبيەت • 22 ءساۋىر, 2022

ولەڭ تۇرپاتتى ءومىر

1346 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

كەز كەلگەن اقىندى تانىعىڭ كەلسە, تۋعان جەرىن, وسكەن توپىراعىن كور دەگەن ءسوز تەگىن بولماسا كەرەك. ول سول دالانىڭ ۇلانى, سول دالانىڭ دۇبىرلەگەن دۋمانىنا بولەنىپ, شۋاعىن سىڭىرگەن, قاسيەتىنە قانىققان, قاسىرەتىنە ورتاقتاسقان, قايعىسىن بولىسكەن تابيعاتتىڭ ءبىر بولشەگى ەمەس پە؟ ادامنىڭ ءبارى سونداي, ال ولاردىڭ اراسىندا اقىنى بولسا ەسى كىرگەننەن الگى قۇبىلىستاردىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكەرىپ, سىرتقا شىعارادى, ەل يگىلىگىنە جاراتادى.

ولەڭ تۇرپاتتى ءومىر

«كوشەلەر قۇرعاق وزەن ارناسىنداي,

قالا ەدىڭ كارى شۋدا نار باسىنداي,

ىشىنە وقيعانى تيەپ-سىقاپ

تاريحتىڭ قويىپ كەتكەن ارباسىنداي.

 

قۇم باسىپ يىعىڭدى ەر كەۋدەمەن,

كوپ ۇيلەر كوك ساعىمدا كولبەڭدەگەن,

قارتايىپ, جەرگە شوگىپ جانتايىسقان

ءتۇرىڭدى اياۋشى ەدىم كورگەندە مەن»,

دەيدى عافۋ قايىربەكوۆ ءوزىنىڭ تورعايى تۋرالى. «راحمەت ساعان, قوستاناي, راحمەت داريا, توبىلىم. ىقىلاسىمدى تاستاماي, راحاتىڭا شومىلدىم!» دەيدى جانە. ودان وتكەن ازالى, ودان وتكەن قازالى اقىن بولماسا دا سولاي جىرلايدى. وزەككە تۇسكەن مۇڭ-قايعى, ءومىر مەن ءولىم ارپالىسى جانىن شىرقىراتقان سايىن اقىن جۇرەگىنىڭ وسىناۋ ىڭكار دۇنيەگە قۇشتارلىعى ارتا تۇسەردەي سەزىلەدى. ولاي دەيتىنىمىز, قازاق ولەڭىنىڭ قامشى سالدىرماس جۇيرىگى, تورعاي دالاسىنىڭ شۋ اساۋ ارعىماعىنداي عافۋ قايىربەكوۆ ءولى مەن ءتىرىنىڭ اراسىندا ول دۇنيەگە «بارىپ قايتقان» اقىن. ونى ءوزى «بارىپ قايتۋ ياكي ەمحانا ەلەگياسىندا» جىرمەن ورنەكتەيدى. بالا كۇنىندە قوراساننان امان قالعانى تۋرالى دا پوەماسى بار. «قوراسانعا قوي ايتىپ, اۋليەگە مال ايتىپ» امان الىپ قالعان تۋعاندارى. عافاڭ اۋەلى وسىنداي, جاستاي ءولىپ-تىرىلگەن, اجال كوزىنەن, ءولىم تىرناعىنان امان قالعان اقىن. دۇنيەنىڭ بۇتكىل ازالى-قازالى سۇمدىقتارىن جاستاي كورىپ وسكەن جانى ۋاقىت الدىنا ءتۇسىپ الىپ جىر بولىپ زىمىراماعاندا قايتەدى؟ ءيا, عافاڭنىڭ اقىن جۇرەگى, اياۋلى سەزىمدەرى جانىن قويارعا جەر تاپپاي شىرقىراپ, زاۋلاپ-زاۋلاپ ۋاقىتتىڭ الدىنا ءتۇسىپ كەتكەندەي كورىنەدى كەيدە. ونىڭ جەكەلەگەن ولەڭدەرىنەن گورى شىعارمالارىن تۇتاس وقىعاندا الگىندەي ءبىر سەزىمدەرگە جەتەلەيدى. ءولىم اۋزىندا قىسىلعان جانى شىر-شىر ەتىپ زىمىراپ الا جونەلىپ, اقىرى اجال تىرناعىنان قۇتىلىپ, قۇلاشىن كەڭىنەن ءبىر سەرمەپ, ارمانسىز كوسىلگەنگە ۇقسايدى. تۇلپار تاقىلەتتەس قۇلان اياق تالانتتىڭ تىنىسىنىڭ كەڭدىگى, اسىرەسە وسىنداي كولەمدى شىعارمالارىنان انىق بايقالادى. جىر الەمىندە باۋىرىن جازعان جۇيرىكتەي ەمىن-ەركىن كوسىلىپ, جۇيتكىگەن سايىن ۇدەي تۇسەدى. تالمايدى. قۇلاشىن قالاي بولسىن سولاي سەرمەيدى, تابيعاتتىڭ وزىندەي تۇمسا جىرلار سونىسىمەن قۇندى, سونىسىمەن باعالى. كوز الدىڭدا ولەڭ تۇرپاتتى ءومىردىڭ ءوزى بارا جاتادى. ايتپەسە, بىلاي جىرلاۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى:

تاناداي كوزدەن جاس پارلاپ,

اناداي قىردان اسقاندا-اق,

نايزاعاي سىندى سابازىڭ

اعاتىن ەدى-اۋ اسپانداپ.

 

جاپ-جارىق الەم ءماز بولىپ,

قۇلاقتان ەسىپ جەل-داۋىل,

توپىلداپ تۇسكەن تۇياققا

توساتىن ەدى جەر باۋىر.

 

جۇرەگىڭ قوسا جۇيتكيدى

العانداي بايلاپ قوس قانات.

بۇركىتتەي ۇرىپ كەۋدەڭدى

كەتەردەي بەينە تاستاپ-اق.

 

بۇل اسپان مەن جەردىڭ اراسىندا اعىپ كەلە جاتقان ارعىماق – عافۋدىڭ ءوز جانى. ءوز ەكپىنىنەن قۇلاعىنا جەل-داۋىل ەسەتىن, قوسا جۇيتكىگەن جۇرەگى كەۋدەسىن قىران بۇركىتتەي ۇراتىن اقىننىڭ ەركىن شابىتى. وسىنىڭ ءبارىن جيناقتاپ كەلگەندە شايىردىڭ سۇيەگىنە بىتكەن جۇيرىكتىك دەگەن جالعىز-اق اۋىز سوزگە سىيادى.

«پاي, پاي, پاي, اتتىڭ تۇياعى-اي,

سەكىلدى جەردىڭ تامىرى,

دۇرسىلدەپ سوققان سوندا ءبىر

بارداي-اۋ اساۋ قان ءۇنى...

 

ءومىرىم سونداي كىل مەنىڭ,

ولەڭىم سونداي كىل مەنىڭ,

ىلعي ءبىر شاۋىپ نەمەسە

شابىستى اڭساپ جۇرگەنىم!» 

 

قۇيما تۇياقتاي قۇيىلا سالعان اقىن شاپقاندا قانىنىڭ وزىنەن ءۇن شىعارادى. قانىنىڭ ءۇنى – جانىنىڭ بولشەگىن تۇتاس تىڭداپ كورەلىك وندا.

سوڭعى جاڭالىقتار

ادام قۇقىعى – باستى نازاردا

اتا زاڭ • 21 اقپان, 2026