قازاقستان • 18 ءساۋىر, 2022

قادىم زامانعى قولجازبالار تانىستىرىلدى

330 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

نيدەرلاندتاعى لەيدەن كىتاپحاناسىنان الىنعان ءسايف سارايدىڭ «گۇلستانى» ء(حىV ع.), ۆەنادان تابىلعان ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ «قۇتتى بىلىك» ء(حى ع.) داستانىنىڭ كوشىرمەسى, فرانتسيادان الىنعان «دافتار شىڭعىس ناما» (پاريج ءتىزىمى), تاعى باسقا قولجازبالار نەمەسە ولاردىڭ كوشىرمەسى وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا « ۇلى دالا تاريحىنىڭ جازبا مۇراسى» كورمەسىنە قويىلدى. اراب, پارسى, تۇرىك, شاعاتاي تىلىندەگى قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن ۇلت مادەنيەتىنىڭ التىن تامىرى ىسپەتتەس قۇندى دۇنيەلەر.

قادىم زامانعى قولجازبالار تانىستىرىلدى

ەلورداداعى ۇلتتىق مۋزەيدە مادە­نيەت جانە سپورت مينيسترلىگى قول­جازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتا­لىعىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان كور­مەنىڭ اشىلۋىنا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ, پار­لامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتات­تارى, قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق ميس­سيا­ل­اردىڭ باسشىلارى مەن وكىل­دەرى (ازەربايجان, قىرعىزستان, تۇر­كيا, يران), قوعام, عىلىمي جانە ساراپ­تا­مالىق قاۋىمداستىق, ارحيۆتەر, كىتاپ­حانالار, مۋزەيلەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

كورمەگە قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ قورلارىندا ساقتالعان ەجەلگى جازبا ەسكەرتكىشتەر, قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, VII عاسىردا جازىلعان قاسيەتتى قۇران كارىم, قوجا احمەت ياساۋي, ناسر يبن مۇحاممەد سامارقاندي, ماحبۋبي, يبن حالليكان جانە تاعى باسقا اۆتورلاردىڭ شىعارمالارى. ۇلى دالامىزدا قىپشاق, قاراحان, التىن وردا داۋىرلەرىندە حاتقا ءتۇسىپ, الەم جاۋھارلارىنىڭ التىن جۇلگەسىنە اينالعان بۇل كونە تۋىندىلار قازاق حالقىنىڭ ءتول مادەنيەتىنە جاتاتىن سيرەك قولجازبالار ەكەنىن تانىتۋ بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ كەزىندە وتە ماڭىزدى.

«كونە جازبا مۇرالار ءتول مادە­نيەتى­مىز بەن تاريحىمىزدى الەمگە ايگىلەپ قانا قويماي, كوپشىلىككە دارىپتەيدى. ۇلت رۋحانياتىن ودان ءارى نىعايتىپ, جاس ۇرپاقتىڭ تاريحي ساناسى تەرەڭدەۋىنە جول اشادى. وسى رەتتە ءبىز ۇلتتىق مۋزەيدە قولجازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىنداعى بىرەگەي جازبا دەرەكتەردەن ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. ماقسات – تاريحي مۇرالاردى كەلەشەكپەن بايلانىستىرۋ, ەلىمىزدىڭ سانعاسىرلىق تاريحىن ايقىندايتىن باعا جەتپەس مۇرالارىن تانىتۋ. سونىمەن قاتار ول دۇنيەلەردى عىلىمي اينالىمعا قوسىپ, عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن قولجەتىمدى ەتۋ وتە ماڭىزدى. كور­مە­دە ەل تاريحىنا قاتىستى بىرنەشە ما­ڭىزدى جازبا قويىلعان», دەدى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا.

قادىم زامانداردان سىر شەرتىپ قانا قويماي, تەرەڭ پاراسات, پايىمنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن ۇسىناتىن قولجازبالىق جادىگەرلەر ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني, ساياسي, مادەني جانە تاريحي ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قاتارىنان سانالادى. ۇلتتىق مادەنيەتكە عانا ەمەس, الەمدىك اقىل-ويدىڭ دامۋىنا ولجا سالعان كونە مۇرالار عىلىمنىڭ, ءبىلىمنىڭ جانە مادەنيەتتىڭ دامۋىنا ۇلكەن اسەر ەتەدى. وسى ماقساتتى كوزدەگەن كورمە بارىسىندا تاريحي قولجازبالاردى كوپشىلىككە تاراتۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ناتيجەسىندە, جاس عالىم­دارعا باستاپقى دەرەككوزدەرمەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر.

«مۇنداعى التىن وردا ءداۋىرى ادە­بيەتىنە جاتاتىن ءسايف ساراي مەن قۇ­تىب­تى قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋ­شى رەتىندە تانۋعا بولادى. ويتكەنى قۇتىبتىڭ «حۇسىراۋ-شىرىنى» نەمەسە ءسايف ساراي ەڭبەكتەرى شاعاتايشا قىپشاق ءتىلىنىڭ نەگىزىندە جازىلعان», دەيدى قولجازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باس ساراپشىسى المات ابسالىقوۆ.

« ۇلى دالا تاريحىنىڭ جازبا مۇرا­لارى» اتتى كورمەگە قايىپ حاننىڭ تۇرىك سۇلتانى ءىى احمەدكە جازعان حاتىنان ءۇزىن­دى, سۇلتان كەنەسارى, جاڭگىر حان, ابى­لاي حاننىڭ حاتتارى جانە تاعى باسقا قۇن­دى جادىگەرلەر قويىلعان. ۇلتتىق مۋزەي­دەگى كورمەنى ەلوردا جۇرتشىلىعى جىل سوڭىنا دەيىن تاماشالاي الادى.

سوڭعى جاڭالىقتار