سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
بۇل بۋىن كەيىنگى ۋاقىتتا ءوزىمىز ايتىپ جۇرگەن جاڭا بۋىن, جاڭا ۇرپاقتىڭ وكىلدەرى. باسقاشا ايتقاندا, بۋىرقانعان بۇلا بۋىن. ولار ادەبيەتتەگى عانا ەمەس, قوعامداعى, ءتىپتى تۇتاس الەمدەگى الىمجەتتىلىك پەن اپەرباقاندىققا, جالتاقتىق پەن جاعىمپازدىققا, جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سىبايلاستىق پەن ءوڭىن بۇركەگەن وتىرىككە, جالعانشىلىق پەن جانايارلىققا جانى قاس ۇرپاق.
پوەزيا – ۋاقىتتىڭ كوڭىل كۇيى. بىزگە دەيىنگى, ءبىزدىڭ ءارى بىزدەن كەيىنگى زاماندار اراسىنداعى كوزگە كورىنبەس, كوڭىلگە سەزىلەر كوركەم ءبىر دۇنيە. انتولوگياعا ەنگەن جاستار شىعارمالارىن پاراقتاپ وتىرىپ, تولايىم, تولعاقتى, تۇمارلى جىرلاردى از كەزدەستىرمەيسىز. شامىرقانعان شابىتتى ولەڭدەردى دە, ءدۇر سىلكىنگەن ءدۇلدىل ولەڭدەردى دە, تايپالعان جورعاداي ءتورت اياعىن تەڭ باسقان تۇعىرلى جىرلاردى دا, ناركەس كوڭىلدى ۇزىلدىرەر نازىكتىكتى دە, بۋىرقانعان بۇلا جىردى دا تاباسىز. كەي ولەڭدەردەن ءداستۇرلى ولەڭنىڭ داڭعىل جولىن اڭداساق, ەندى بىرىنەن سونى سوقپاقتى كورەمىز. جاڭا ىزدەنىستەردىڭ ءىزىن اڭعارامىز.
ءبىز – تاريحى جىرمەن جازىلعان حالىقپىز. دالانىڭ داڭعايىر جىراۋى تونىكوك بابامىزدىڭ بىتىك تاسقا بادىزدەپ جازعان جىرلارىنان باستاپ, حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ التىن قورى, جىرلار مەن قاھارماندىق داستاندار, قاسيەتتى قارا ولەڭ, جۇزجىلدىقتاردىڭ جۇرەگىندەي جۇلقىنا سوعىپ تۇرعان جىراۋلار پوەزياسى, زار زامان اقىندارى, اباي عاسىرى, الاشتىقتاردىڭ اسىل مۇراسى, كەڭەستىك كەزەڭدە كەرەگەسىن كەڭگە سالعان كەمەل بۋىن, ءبارى-ءبارىنىڭ شىعارمالارى – قازاق ساناسى مەن جانىنىڭ, ۇلت رۋحىنىڭ كوركەم شەجىرەسى.
ءوزىمىزدى ىزدەسەك, ولەڭنىڭ قاينار باستاۋىنا باس قويامىز. تاريحىمىزعا تىرەك بولار ءسوزدى ولەڭنەن ىزدەيمىز. سانامىزعا تياناق بولار ويدى ولەڭنەن تابامىز. كوڭىلىمىزگە ميات بولار سەزىمدى دە سودان الامىز. كوگەن مەن ولەڭگە سالعاندا, ولەڭدى العان ءسۇيىنباي سەكىلدى وزەگىن ولەڭ جايلاعان ورەندەر ورەكپىپ جىر وقىپ, ورتەڭگە شىققان ءومىر گ ۇلىندەي قاۋلاپ ءوسىپ, قاناتىن جايىپ كەلەدى. ۇلت رۋحانياتىن ۇلىقتاعىمىز كەلسە, سول جاستاردىڭ ارقاسىنان قاعىپ, ماڭدايىنان سيپاپ «سەن شىعىپ قال, شىبىق تال, تاعدىر تۋسا بۇرالاڭ, مەن قاشان دا سەندەردىڭ جەل جاعىڭدا تۇرا الام» دەپ جۇمەكەن جىرلاعانداي, قوعام قامقورلىق كورسەتىپ, قاناتىن قاتايتۋىمىز كەرەك.
جالپى, جاس اقىن دەگەنىمىزدىڭ ءوزى شارتتى ۇعىم سەكىلدى. بايقاۋىمىزشا, مۇندا جاس مولشەرى ەمەس, اقىننىڭ ەسەيۋ, تولىسۋ, قالىپتاسۋ كەزەڭى مەڭزەلسە كەرەك. ولاي بولماسا, جايناعان تۋى جىعىلماي جيىرما ءتورت جاسىندا ومىردەن وتكەن بەرنياز كۇلەەۆتى, وتىزىندا ءوز وتىنا ورتەنىپ كەتكەن تولەگەن ايبەرگەنوۆتى, وتىز ءبىر جاسىندا و دۇنيەگە ساپار شەككەن باۋىرجان ۇسەنوۆتى جاس اقىن ەدى دەي الامىز با؟ «وتىز جاسىمدا جازعان ولەڭدەرىمە ەلۋ جاسىمدا مەملەكەتتىك سىيلىقتى الدىم» دەپ ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ ءوزى ايتقانداي, ون بەس پەن وتىز بەس جاس ارالىعى اقىنداردىڭ قۇس قاناتتى, ءبورى جۇرەكتى, سوكرات ماڭدايلى ۋاقىتى ەكەن.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ادەبي ورتاسىن, رۋحاني كەڭىستىگىن سىرتتاي باعامداعان كىسىلەر كەيدە ونى «جازۋشىلاردىڭ كىشى وداعى» دەپ تە اتاپ جاتادى ەكەن. بۇل – زاڭدى قۇبىلىس. گازەتىمىزدىڭ ءجۇز جىلدان استام تاريحىنا ۇڭىلگەندە, ونىڭ قابىرعاسىندا قازاق رۋحانياتىنىڭ بەتكە ۇستارلارى, ۇلتتىڭ زيالى قاۋىمى قىزمەت ەتكەنىن كورەمىز. ىرگەتاسى ەندى قالانعان ىلكى جىلداردىڭ سارعايعان پاراعىندا الاش ايبوزدارى مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, ساكەن سەيفۋللين, بەيىمبەت مايليندەردىڭ قولتاڭباسى قالعان. ءبىز تەك قانا اقىن-جازۋشىلاردىڭ ەسىمدەرىن اتاپ وتىرمىز. ودان كەيىنگى جىلداردىڭ جىلناماسىنان عابيت مۇسىرەپوۆ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, تايىر جاروكوۆ, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جارقىن جازبالارىن جولىقتارمىز. «ەگەمەندە» ەڭبەك ەتكەن ادەبيەت الىپتارىنىڭ قاتارىندا قاسىم امانجولوۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, حاميت ەرعاليەۆ, شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباي ۇلى, اكىم تارازي, قالماقان ابىدقادىروۆ, تولەن ابدىك, مۇقان يمانجانوۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ, مارحابات بايعۇت, تەمىرحان مەدەتبەك, سابىرحان اسانوۆ, ابدىكارىم احمەتوۆتەردىڭ ەسىمىن اتايمىز. حاميت ەرعاليەۆ ءوزىنىڭ شەكسپير سونەتتەرىنەن داڭقتى اۋدارمالارىن وسى «ەگەمەننىڭ» قابىرعاسىندا ءجۇرىپ جاساعان ەدى. اقسەلەۋ مەن قويشىعارا اعالارىمىز وسى گازەتتە ءجۇرىپ «كۇمبىر-كۇمبىر كۇمبەزدەر» مەن «التىن تامىر» كىتاپتارىن جازعان.
مىنە, ءجۇز جىلدىق جىلنامانىڭ ۇزىن-ىرعاسىندا وسىنداي الىپتاردىڭ ىرعاعى بار. جارق ەتىپ كورىنگەن جاستاردى, جۇرەگىندە وتى بار وعلانداردى جيناپ, ءوز ويى مەن كوزقاراسىن بىلدىرۋگە گازەت مىنبەرىن ۇسىنۋ – اعالاردان كورگەن جولىمىز, ونەگەمىز, ىزگى ءداستۇرىمىز. سول ارقاۋى التىن ءداستۇر كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزىلگەن جوق. قازىردىڭ وزىندە وتىزدان استام شىعارماشىلىق ادامدارى, ادەبيەت جاستارى گازەتىمىزدە ەڭبەك ەتەدى. گازەت قىزمەتىندە جۇرگەن بۇگىنگى جاستار دا, ونىڭ ىشىندە وسى انتولوگياعا ەنىپ وتىرعان اقىنداردىڭ ەسىمى اراعا جىلدار سالىپ, وسىلاي اڭىزعا اينالىپ, الاش بالاسى ارقا تۇتار ارداقتى ازاماتتارعا اينالاتىنىنا ءۇمىت ەتەمىز.
گازەت جۇمىسى ولەڭدى ولتىرەدى دەگەن دە پىكىر بار. بىراق, مەنىڭ ويىمشا, وسى قانى قارا جەرگە تامباس قاربالاس جۇمىس ولاردى شيراتادى, شيرىقتىرادى, وسىرەدى. قوعام ءومىرىنىڭ ءاربىر قوزعالىسىن قالت جىبەرمەي, قاعىلەز ءارى سەرگەك بولۋعا, ازاماتتىق ۇستانىمدارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوسادى دەپ بىلەمىن.
قالامعا سەرت ەتكەن, قازاقتىڭ قارا ولەڭىن قاسيەت تۇتقان قاناتتى جاستاردىڭ جىرلارى توپتاستىرىلعان جيناق قۇتتى بولسىن!
