الەم • 28 ناۋرىز, 2022

ۋكراينا گۋمانيتارلىق اپات الدىندا تۇر

1510 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

رەسەي مەن ۋكراينا وكىلدەرى كەزەكتى كەلىسسوزدى وسى اپتادا تۇركيادا وتكىزۋگە كەلىستى. ۋكرايناداعى گۋمانيتارلىق داعدارىس كۇننەن كۇنگە ۋشىعا تۇسۋدە. ال كەلىسسوزدەر ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەي كەلدى.

ۋكراينا گۋمانيتارلىق اپات الدىندا تۇر

ۋكرايناداعى قارۋلى قاقتىعىس باستالعالى ءبىر ايدان استى. وسىعان دەيىن بىرنەشە كەز­دەسۋ وتكىزگەنىمەن, تاراپتار ورتاق كەلى­سىمگە كەلمەدى. ەكى مەملەكەت باسشى­لارى كەزدەسپەي, ماسەلە شەشىلمەس دەگەن دە پىكىرلەر ايتىلۋدا. الايدا رەسەيدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى س.لاۆروۆ پرەزيدەنتتەر – ۆلاديمير پۋتين مەن ۆولوديمير زەلەنسكيدىڭ كەزدەسۋى ءدال قازىر ءتيىمدى ناتيجە بەرمەيدى دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. سەربيالىق باق-قا پىكىر بىل­دىرگەن س.لاۆروۆ ەكى كوشباسشى اراسىن­داعى كەزدەسۋ تەك ەكى تاراپ نەگىزگى ماسەلە­لەرگە قاتىستى ورتاق شەشىمگە كەلە باس­تاعاندا عانا ءوتۋى كەرەك دەيدى. ول الداعى ۋاقىتتا ءوتۋى مۇمكىن ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ جەمىستى بولعانىن قالايتىنىن جەتكىزدى.

جاقىندا رەسەي مەن تۇركيا پرەزي­دەنت­تەرى ەكى جاقتىڭ دەلەگاتسيالارىنىڭ كەلەسى كەزدەسۋىن ىستانبۇلدا وتكىزۋگە كەلىسكەنى بەلگىلى بولدى. مەملەكەتتەر باسشىلارى تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ, رەسەي-ۋكراينا قاقتىعىسىن تالقىلاعان. «اڭگىمە بارىسىندا پرەزيدەنت ر.ەردوعان اتىستى توقتاتۋ, سونداي-اق رەسەي مەن ۋكراينا اراسىندا تەز ارادا بەيبىتشىلىك ورناتۋ مەن ايماقتاعى گۋمانيتارلىق جاعدايدى جاقسارتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى», دەلىنگەن تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ اكىم­شىلىگى تاراتقان اقپاراتتا. مالىم­دە­مەدە تۇركيا جاعدايدى رەتتەۋگە تولى­عىمەن ىقپال ەتۋگە دايىن ەكەنى باسا ايتىلعان.

رەسەي دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير مەدينسكي كەزدەسۋ 29-30 ناۋرىزدا وتەتىنىن حابارلاعان.

ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەنسكي رەسەيمەن كەلىسسوزدەردىڭ كەلەسى كەزەڭىندە باسىمدىق ەلدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا بەرىلەتىنىن مالىمدەدى. ۆ.زەلەنسكي ۋكراينانىڭ يادرولىق قارۋسىز جانە بەيتاراپتىق مارتەبەسىن, قاۋىپسىزدىك كەپىلدىكتەرىن تالقىلاۋعا دايىن دەدى. الايدا كەلىسىم ءسوز جۇزىندە ەمەس, ناقتى بەكىتىلگەن قۇجات بولۋى كەرەك دەيدى ۋكراينا باسشىسى. 

ۋكراينادا ماريۋپول سەكىلدى قور­شاۋدا قالعان قالالاردىڭ, شابۋىلدان قورعانۋ ءۇشىن جەرتولەلەردى پانالاعان تۇرعىنداردىڭ جاعدايى قيىن ەكەنى ايتىلۋدا. الايدا دۇيسەنبىدە قورشالعان قالالاردان بەيبىت تۇرعىنداردى ەۆاكۋا­تسيالاۋ ءۇشىن گۋمانيتارلىق دالىزدەر اشىل­مايتىنى حابارلاندى. ۋكراينانىڭ ۆيتسە-پرەمەرى يرينا ۆەرەششۋك بۇل شە­شىم دالىزدەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان قابىل­دان­عانىن ايتتى. رەسەي اسكەرىنىڭ شابۋى­لى بەيبىت تۇرعىنداردى قورشاۋعا الىنعان قالالاردان ەۆاكۋاتسيالاۋعا كەدەر­گى كەلتىرىپ, بۇل پروتسەستى حاوسقا اينالدىرعان. ماريۋپول مەرى ۆاديم بويچەنكو قالا گۋمانيتارلىق اپاتتىڭ الدىندا تۇرعانىن جانە ونى تولىعىمەن ەۆاكۋاتسيالاۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتتى. قالادا 160 مىڭعا جۋىق بەيبىت تۇرعىن ەلەكتر جارىعىنسىز قالعان.

حالىقارالىق قىزىل كرەست كوميتەتى دە قورشاۋدا قالعان ماريۋپولگە جەتە الماي جاتقانىن مالىمدەدى. ۇيىم مۇشە­لەرى ول ءۇشىن رەسەي مەن ۋكراينا تاراپى قاۋىپسىزدىككە كەپىلدىك بەرۋى كەرەك دەيدى. الايدا بۇل مۇمكىن بولماي تۇرعانعا ۇقسايدى.

بۇۇ وسى ۋاقىتقا دەيىن كەم دەگەندە 1 100 بەيبىت تۇرعىن قازا بولدى جانە 10 ميلليوننان استام ادام كوشىرىلدى دەگەن دەرەك جاريالادى. ۋكراينا رەسەيدى ماريۋپول قالاسىنان مىڭداعان بەيبىت تۇرعىندى كۇشتەپ كوشىردى دەپ ايىپ­تاپ وتىر. رەسەي ءماريۋپولدىڭ شىعىسىنداعى بەزىمياننىيداعى ۋاقىت­شا لاگەردە 5 000-عا جۋىق ادامدى ورنالاستىرادى دەپ حابارلادى.

ال رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قورعانىس باسقارماسى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باستىعى, گەنەرال-پولكوۆنيك ميحايل ميزينتسەۆ ءبىر تاۋلىك ىشىندە ۋكراينادان رەسەيگە 19 694 بەيبىت تۇرعىن ەۆاكۋاتسيالاندى دەپ حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسەي اۋە كۇشتەرى قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاي وتىرىپ كۇن سايىن بەيبىت تۇرعىندار مەن شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ ءومىرىن ساقتاعان. م.ميزينتسەۆ ارنايى وپەراتسيا باستالعاننان بەرى رەسەيگە 439 420 ادام ەۆاكۋاتسيالاعانىن, ولاردىڭ 91 673-ءى بالالار ەكەنىن, رف مەملەكەتتىك شەكاراسىنان 51 638 جەكە اۆتوكولىك وتكەنىن ايتتى.

ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ تاراتقان اقپاراتتارداعى الشاقتىقتى وسىعان دەيىن ايتقانبىز. سوندىقتان بۇل سانداردى ناقتى راستاۋ مۇمكىن ەمەس. وسىعان دەيىن بەلارۋس اۋماعىندا, كەيىن ونلاين وتكەن كەلىسسوزدەر ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەگەنى بەلگىلى. ەندىگى كەزەك – تۇركيا استاناسىندا. كەزەكتى كەلىسسوزدىڭ ناتيجەسى قانداي بولاتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار