جەڭىس – 65
سۇراپىل سوعىستىڭ زاردابىن شەكپەگەن وتباسى جوق شىعار. ارداگەرلەر – سوعىس شەجىرەسى. بۇگىنگى جاس ۇرپاق ءۇشىن ۇلى وتان سوعىسى دەرەكتى فيلم سياقتى. ولارعا ول – وتكەن تاريح.
مەن سول سۇراپىل, قان مايداننان قايتپاعانداردىڭ نەمەسە ارداگەرلەردىڭ ەسىمدەرىن “التىن ارىپپەن” جازىلعان كيەگە تەڭەر ەدىم. سۇراپىل سوعىستى ءوز كوزىمەن كورىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن مايداندا ادال اتقارعان, 1945 جىلدىڭ ماۋسىمىندا اۋىر جارالانىپ ورالعان اكەم اقان امانباي ۇلى جايلى سىر شەرتسەم... اكەم الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, قاراكەمەر اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. اتتەڭ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 65 جىلدىق مەرەيتويىنا اياۋلى دا ارداقتى اكەمىزدىڭ جەتە الماعانى جانىمىزعا باتادى. اكەتايىمىزدىڭ جانىمىزدا جوقتىعىنا 15 جىل ءوتىپتى. ايتسە دە 9 مامىر – جەڭىس كۇنىنىڭ ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ەكەندىگىن سەزىنىپ, جۇرەگىمىز تولقىپ تەبىرەنەمىز. جەڭىس كۇنى اكەم مەن انامىز ءاليما جانىسوۆا ءۇشىن ءبىر شاپاعاتتى كۇنى ەدى. اكەمنىڭ سوعىس تۋرالى اڭگىمەسىن تىڭداۋدان جالىقپايتىنبىز. كوز الدىمىزدا ءدال ءبىر كينوسەريالدار ءوتىپ جاتقان سياقتى كورىنەتىن. قانداي قيىنشىلىقتى باستارىنان وتكىزدى.
اكەم لەنينگراد قۇرساۋىن باستان كەشكەن جاۋىنگەر. نارۆا تۇبىندەگى ۇرىستا اۋىر جاراقاتتانعان. سوعىس اياقتالعاننان كەيىن 1945 جىلى ەلگە ورالدى. ول سوعىستان قايتقاندا ءوز اناسى, ياعني ءبىزدىڭ جىبەك اجەمىزدى كورە الماپتى. ويتكەنى, اجەمىز اكەم مايدانعا كەتكەننەن كەيىن كوپ ۇزاماي, 1942 جىلى دۇنيە سالىپتى. اكەمدى مايداننان اكەسى امانباي, اپكەسى زاعيپا, باۋىرى ابدىقالىق كۇتىپ العان ەكەن. اكەمنىڭ شاڭىراعىنان سوعىسقا ءۇش ادام اتتانعان. ونىڭ ەكى باۋىرى يبرايىم مەن جۇمادىل اتالارىمىزدىڭ ورالماعانى ءبىزدى بۇگىندە قاتتى مۇڭايتادى.
“لەنينگرادتى قورعاۋ كەزىندە بارلىق لەنينگرادتىقتارعا, اسىرەسە, قازاقستاندىقتارعا ۇلى اقىن جامبىل جاباەۆتىڭ “لەنينگرادتىق ورەنىم” اتتى ولەڭىنىڭ اسەرى ەرەكشە كۇش بەرىپ, رۋحتاندىرىپ, ەرلىككە, جەڭىسكە ءجىگەرلەندىردى. مەن ۇلى جامبىلدىڭ جىرلارىنا سەندىم. “لەنينگرادتىق ورەنىم” ولەڭى ماعان قاسيەتتى اتا-بابالارىمنان جەتكەن كيەلى بويتۇمارداي بولدى”, – دەپ اكەم ءجيى ايتاتىن.
بۇگىن انامىز, ارداگەر ۇستاز, تىل مايدانگەرى, اجە, اقىلشىمىز ءاليما بالالارىنىڭ ورتاسىندا, نەمەرە-شوبەرە ءسۇيىپ, ءۇرىم-بۇتاعىنا, ەلىنە دەگەن اق باتاسىن بەرىپ, ورتامىزدا ءجۇر. ءبىز سوعان, اكەمىز قورعاعان وسى بەيبىت كۇنىمىزگە شۇكىرشىلىك ەتەمىز.
ماليكە امانباەۆا. الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, ەسىك قالاسى.
سۋرەتتە: ا.امانباەۆ (سول جاقتا) مايدانداس دوسىمەن.
جاڭا پاتەرلەرگە يە بولدى
ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا 24 سوعىس ارداگەرى جايلى باسپانالارعا يە بولدى. پاتەردىڭ كىلتتەرىن وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتتى. وبلىس ورتالىعىندا بوي كوتەرگەن 102 پاتەرلىك بەس قاباتتى كوممۋنالدىق ۇيدەن كوپ بالالى وتباسىلارعا, بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنە, اۋعان سوعىسىنا قاتىسۋشىلارعا دا پاتەرلەر ءتيدى.
“جاس وتان” جاستار قاناتى مايدانگەرلەرگە تەلەفون اپپاراتتارىن تارتۋ ەتتى.
ءومىر ەسقالي, پەتروپاۆل.
جەرلەس جاۋىنگەرلەر اتىن انىقتاپ قايتتى
“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” اقتاۋداعى تىلشىلەر قوسىنىنا تولەگەن قادىروۆ دەگەن ازامات ارنايى كەلدى. ول وتان سوعىسىنا قاتىسقان كىشى لەيتەنانت, ۆزۆود كومانديرى, 1943 جىلى ەرلىكپەن قازا تاپقان سۇلەيمەن قادىروۆتىڭ ۇلى ەكەن. جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا بەلورۋسسيانىڭ گومەل وبلىسىنداعى جلوبين قالاسىنا بارىپ, سول جەردە جەرلەنگەن اكە رۋحىنا تاعزىم ەتىپ قايتىپتى. جانە وسى ساپارىندا سول قالا ماڭايىندا بولعان قاندى شايقاستار الاڭى بولعان ەلدى مەكەندەردى ارالاپ, تۋىسقاندىق زيراتتارداعى قازاقستاندىقتار جايلى دا دەرەكتەر الا كەلىپتى. “ولاي ىستەگەنىم, ولاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي ىزدەپ باراتىن ۇرپاقتارى جوق بولار, مەن بوتەنبىن بە؟ ولاردىڭ ءبارى دە اكەمنىڭ دوستارى, قاناتتاسا ءجۇرىپ ز ۇلىم جاۋعا قارسى كۇرەسكەن ءوز جەرلەستەرىم عوي دەگەن وي كەلدى”, – دەيدى ول.
ءسويتىپ, ول ءوزى ارالاعان التى ەلدى مەكەندەگى ماڭگىلىك مەكەندەرىندە جاتقان جيىرمادان استام جەرلەس بوزداقتارىمىزدىڭ اتى-جوندەرىن جازىپ الىپتى. ولار: پەتر جۋك – قوستاناي قالاسىندا تۋعان, سەمەن وسادچي – قاراعاندى قالاسىنان, ياكوۆ يۋرچەنكو – لەيتەنانت, جامبىل وبلىسىنىڭ شۋ قالاسىنان, ۆاسيلي كورجوۆ – ستارشينا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ميلوۆيدوۆسكي سەلوسىنان, حاميد ەسمۋلديەۆ – جاۋىنگەر, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ, جىمپيتى اۋدانىنان, تاميم ءجۇنىسوۆ – اقمولا وبلىسىنىڭ, الەكسەەۆ (قازىرگى اقكول) اۋدانىنان, تايىر قۇدايبەرگەنوۆ – سەرجانت, شىمكەنت قالاسىنان, كەنزيباك كوشەنوۆ – اقمولا وبلىسىنان, وسيپ ستەپانوۆ – لەيتەنانت, قىزىلوردا قالاسىنان, يۋنۋر سۋروۆ – جامبىل وبلىسىنان, سەينەك باقىشوۆ – سىرداريا اۋدانىنىڭ, باحت قالاسىنان, قاسەن ءبىلالوۆ – بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ كوكنەت سەلوسىنان, ميحايل ماتيۋحين – قاراعاندى قالاسىنان, اندريان نامايباەۆ – اقتوبە وبلىسىنان, فەدور كوزلوۆ – سەمەي قالاسىنان, نيكولاي ميرونەنكو – سەرجانت, الماتى قالاسىنان, يۆان ەرەمين – سەرجانت, قاراعاندى قالاسىنان, مامەنتبەك (مامىتبەك بولار) يبراگيموۆ – قازاقستاندىق دەلىنگەن, يۆان كابانوۆ – قازاقستاننان, يگۋمباي كەندەرباەۆ – قازاقستاننان, يۆان وۆچارەنكو, سەرجانت, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىنان, يۆان سيۆۋن – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مامليۋت اۋدانىنان, عاينىش تاڭاتاروۆ – اتىراۋ وبلىسىنىڭ ماحامبەت اۋدانىنان, فەدور ۆوروپاەۆ – سەمەي قالاسىنان...
ەگەر وسى ەسىمدەرى اتالعان مەرت بولعان مايدانگەر جەرلەستەرىمىزدىڭ ۇرپاقتارى, اعايىن-تۋمالارى تابىلىپ, تولەگەنمەن حابارلاسقىسى كەلسە, اقتاۋداعى 317509 تەلەفونىنا حابارلاسۋعا بولاتىندىعىن قاپەرگە سالامىز.
جولامان بوشالاق, اقتاۋ.
اكەم لەنينگراد قۇرساۋىن باستان كەشكەن جاۋىنگەر. نارۆا تۇبىندەگى ۇرىستا اۋىر جاراقاتتانعان. سوعىس اياقتالعاننان كەيىن 1945 جىلى ەلگە ورالدى. ول سوعىستان قايتقاندا ءوز اناسى, ياعني ءبىزدىڭ جىبەك اجەمىزدى كورە الماپتى. ويتكەنى, اجەمىز اكەم مايدانعا كەتكەننەن كەيىن كوپ ۇزاماي, 1942 جىلى دۇنيە سالىپتى. اكەمدى مايداننان اكەسى امانباي, اپكەسى زاعيپا, باۋىرى ابدىقالىق كۇتىپ العان ەكەن. اكەمنىڭ شاڭىراعىنان سوعىسقا ءۇش ادام اتتانعان. ونىڭ ەكى باۋىرى يبرايىم مەن جۇمادىل اتالارىمىزدىڭ ورالماعانى ءبىزدى بۇگىندە قاتتى مۇڭايتادى.
“لەنينگرادتى قورعاۋ كەزىندە بارلىق لەنينگرادتىقتارعا, اسىرەسە, قازاقستاندىقتارعا ۇلى اقىن جامبىل جاباەۆتىڭ “لەنينگرادتىق ورەنىم” اتتى ولەڭىنىڭ اسەرى ەرەكشە كۇش بەرىپ, رۋحتاندىرىپ, ەرلىككە, جەڭىسكە ءجىگەرلەندىردى. مەن ۇلى جامبىلدىڭ جىرلارىنا سەندىم. “لەنينگرادتىق ورەنىم” ولەڭى ماعان قاسيەتتى اتا-بابالارىمنان جەتكەن كيەلى بويتۇمارداي بولدى”, – دەپ اكەم ءجيى ايتاتىن.
بۇگىن انامىز, ارداگەر ۇستاز, تىل مايدانگەرى, اجە, اقىلشىمىز ءاليما بالالارىنىڭ ورتاسىندا, نەمەرە-شوبەرە ءسۇيىپ, ءۇرىم-بۇتاعىنا, ەلىنە دەگەن اق باتاسىن بەرىپ, ورتامىزدا ءجۇر. ءبىز سوعان, اكەمىز قورعاعان وسى بەيبىت كۇنىمىزگە شۇكىرشىلىك ەتەمىز.
ماليكە امانباەۆا. الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, ەسىك قالاسى.
سۋرەتتە: ا.امانباەۆ (سول جاقتا) مايدانداس دوسىمەن.
جاڭا پاتەرلەرگە يە بولدى
ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا 24 سوعىس ارداگەرى جايلى باسپانالارعا يە بولدى. پاتەردىڭ كىلتتەرىن وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتتى. وبلىس ورتالىعىندا بوي كوتەرگەن 102 پاتەرلىك بەس قاباتتى كوممۋنالدىق ۇيدەن كوپ بالالى وتباسىلارعا, بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنە, اۋعان سوعىسىنا قاتىسۋشىلارعا دا پاتەرلەر ءتيدى.
“جاس وتان” جاستار قاناتى مايدانگەرلەرگە تەلەفون اپپاراتتارىن تارتۋ ەتتى.
ءومىر ەسقالي, پەتروپاۆل.
جەرلەس جاۋىنگەرلەر اتىن انىقتاپ قايتتى
“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” اقتاۋداعى تىلشىلەر قوسىنىنا تولەگەن قادىروۆ دەگەن ازامات ارنايى كەلدى. ول وتان سوعىسىنا قاتىسقان كىشى لەيتەنانت, ۆزۆود كومانديرى, 1943 جىلى ەرلىكپەن قازا تاپقان سۇلەيمەن قادىروۆتىڭ ۇلى ەكەن. جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا بەلورۋسسيانىڭ گومەل وبلىسىنداعى جلوبين قالاسىنا بارىپ, سول جەردە جەرلەنگەن اكە رۋحىنا تاعزىم ەتىپ قايتىپتى. جانە وسى ساپارىندا سول قالا ماڭايىندا بولعان قاندى شايقاستار الاڭى بولعان ەلدى مەكەندەردى ارالاپ, تۋىسقاندىق زيراتتارداعى قازاقستاندىقتار جايلى دا دەرەكتەر الا كەلىپتى. “ولاي ىستەگەنىم, ولاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي ىزدەپ باراتىن ۇرپاقتارى جوق بولار, مەن بوتەنبىن بە؟ ولاردىڭ ءبارى دە اكەمنىڭ دوستارى, قاناتتاسا ءجۇرىپ ز ۇلىم جاۋعا قارسى كۇرەسكەن ءوز جەرلەستەرىم عوي دەگەن وي كەلدى”, – دەيدى ول.
ءسويتىپ, ول ءوزى ارالاعان التى ەلدى مەكەندەگى ماڭگىلىك مەكەندەرىندە جاتقان جيىرمادان استام جەرلەس بوزداقتارىمىزدىڭ اتى-جوندەرىن جازىپ الىپتى. ولار: پەتر جۋك – قوستاناي قالاسىندا تۋعان, سەمەن وسادچي – قاراعاندى قالاسىنان, ياكوۆ يۋرچەنكو – لەيتەنانت, جامبىل وبلىسىنىڭ شۋ قالاسىنان, ۆاسيلي كورجوۆ – ستارشينا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ميلوۆيدوۆسكي سەلوسىنان, حاميد ەسمۋلديەۆ – جاۋىنگەر, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ, جىمپيتى اۋدانىنان, تاميم ءجۇنىسوۆ – اقمولا وبلىسىنىڭ, الەكسەەۆ (قازىرگى اقكول) اۋدانىنان, تايىر قۇدايبەرگەنوۆ – سەرجانت, شىمكەنت قالاسىنان, كەنزيباك كوشەنوۆ – اقمولا وبلىسىنان, وسيپ ستەپانوۆ – لەيتەنانت, قىزىلوردا قالاسىنان, يۋنۋر سۋروۆ – جامبىل وبلىسىنان, سەينەك باقىشوۆ – سىرداريا اۋدانىنىڭ, باحت قالاسىنان, قاسەن ءبىلالوۆ – بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ كوكنەت سەلوسىنان, ميحايل ماتيۋحين – قاراعاندى قالاسىنان, اندريان نامايباەۆ – اقتوبە وبلىسىنان, فەدور كوزلوۆ – سەمەي قالاسىنان, نيكولاي ميرونەنكو – سەرجانت, الماتى قالاسىنان, يۆان ەرەمين – سەرجانت, قاراعاندى قالاسىنان, مامەنتبەك (مامىتبەك بولار) يبراگيموۆ – قازاقستاندىق دەلىنگەن, يۆان كابانوۆ – قازاقستاننان, يگۋمباي كەندەرباەۆ – قازاقستاننان, يۆان وۆچارەنكو, سەرجانت, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىنان, يۆان سيۆۋن – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مامليۋت اۋدانىنان, عاينىش تاڭاتاروۆ – اتىراۋ وبلىسىنىڭ ماحامبەت اۋدانىنان, فەدور ۆوروپاەۆ – سەمەي قالاسىنان...
ەگەر وسى ەسىمدەرى اتالعان مەرت بولعان مايدانگەر جەرلەستەرىمىزدىڭ ۇرپاقتارى, اعايىن-تۋمالارى تابىلىپ, تولەگەنمەن حابارلاسقىسى كەلسە, اقتاۋداعى 317509 تەلەفونىنا حابارلاسۋعا بولاتىندىعىن قاپەرگە سالامىز.
جولامان بوشالاق, اقتاۋ.
