ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
مەملەكەت بۇل شەشىمدى قابىلدار الدىندا ازاماتتاردىڭ ناقتى ۇسىنىس-تىلەكتەرىن مۇقيات زەردەلەگەنىن ايتتى. كوپتەن بەرى حالىقتىڭ ويىندا جۇرگەن, ءار جەردە ايتىلىپ, ورىندالۋى سوزىلىپ كەلە جاتقان سەمەي مەن جەزقازعان ءوڭىرىن تۇلەتۋ باستاماسى ەل-جۇرتتىڭ كوكەيىنەن شىقتى دەسەك تە بولادى.
«ەڭ الدىمەن, سەمەي ايماعىندا اباي وبلىسىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. سەمەي قالاسى جاڭا وبلىستىڭ ورتالىعى بولادى. وسى ماسەلەنى ايماق تۇرعىندارى كوپتەن بەرى ايتىپ جۇرگەنىن بىلەمىن. قازىر ول جاقتا شەشىمىن تاپپاعان تۇيتكىلدەر از ەمەس. مىسالى, ايماقتىڭ ىشكى ينفراقۇرىلىمى ابدەن توزعان. كەزىندە الاش ارىستارىنىڭ باسىن قوسقان سەمەي قالاسىنىڭ جاعدايى دا ءماز ەمەس. ءبىز تاريحي ادىلدىكتى ورناتىپ, ۇلىلارىمىز دۇنيەگە كەلگەن كيەلى ولكەنى قايتا جاڭعىرتۋعا ءتيىسپىز», دەدى پرەزيدەنت.
ءبىز بۇدان نەنى اڭعارامىز؟ اباي وبلىسىن قۇرۋ – الاش رۋحىن اسقاقتاتۋ! تاۋەلسىزدىك جولىندا ازاتتىق بەسىگى بولعان ءوڭىردى قايتا تۇلەتۋدىڭ رۋحاني ماڭىزى وتە جوعارى. بۇل اباي جولىمەن ءجۇرۋ دەگەن ءسوز. الاش ازاماتتارى وردا تىككەن ورىندى جانداندىرۋ!
مەملەكەت باسشىسى «بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ۇلىتاۋ وبلىسىن قۇرۋ قاجەت. جەزقازعان قالاسى قايتادان وبلىس ورتالىعى بولادى. بۇل ايماقتا دەربەس وبلىس قۇرۋ – ەكونوميكالىق قانا ەمەس, رۋحاني جاعىنان دا ماڭىزدى شەشىم. كەڭ-بايتاق قازاق جەرىنىڭ ءدال جۇرەگىندە ورنالاسقان ۇلىتاۋدىڭ ءتول تاريحىمىزداعى ورنى ەرەكشە. ەل تاعدىرى شەشىلگەن ۇلى جيىندار وسىندا وتكەن. سارىارقانىڭ تورىندە ورنالاسقان بۇل ايماقتىڭ تۋريستىك الەۋەتى وتە زور. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتىن, لوگيستيكالىق مۇمكىندىگىن ۇتىمدى پايدالانۋ كەرەك.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىز ۇلىتاۋ ايماعىنىڭ دامۋىنا جول اشامىز», دەپ تاعى ءبىر تىڭ باستاما كوتەردى.
بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟ ءبىز « ۇلىق ۇلىس» دەپ اتاپ جۇرگەن جوشى حاننىڭ يەلىگىندەگى قازىرگى قازاق جەرىنىڭ تاريحى تىم تەرەڭ. مەملەكەتتىلىك باستاۋى بولعان ءوڭىر. «بۇرىن مەملەكەت بولماعان» دەپ جۇرگەندەرگە ديپلوماتيا تىلىمەن بەرىلگەن سالماقتى جاۋاپ.
قازاقتىڭ ىشكى ايماقتارى تالاي جىلدان بەرى نازاردان قاعىس قالىپ كەلدى. سونىڭ سالدارىنان الەۋمەتتىك پروبلەمالارى دا قوردالانىپ قالدى. ەندىگى تاڭدا قازاقستانداعى ۋربانيزاتسيا, ىشكى كوشى-قون ساياساتىندا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولادى. ۇلكەن قالالارعا قاراي اعىلعان جۇرتتىڭ لەگى تولاس تابادى. ءار ءوڭىر قۋاتتى ايماققا اينالا باستايدى. «قۋاتتى قازاقستان» جوباسى وسىنداي ىرگەلى وزگەرىستەر ارقىلى جۇزەگە اسادى دەپ سەنەمىز!
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز جولداۋىندا قازاقتىڭ «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەگەن ناقىل ءسوزىن كەلتىردى. بابالارىمىز ەل تاعدىرىن ايقىندايتىن تاريحي شەشىمدەردى بۇكىل حالىق بولىپ اقىلداسىپ, بىرگە قابىلداعان دەي كەلىپ:
« ۇلىتاۋدا, ورداباسى مەن كۇلتوبەدە وتكەن ۇلى باسقوسۋلار – سونىڭ ايقىن دالەلى. كەلەلى جيىندا ايتىلعان كەسىمدى سوزگە التى الاشتىڭ بالاسى تۇگەل توقتاعان. ءبىز بىرلىكتىڭ باستاۋى بولعان وسى دالا دەموكراتياسىنىڭ ءداستۇرىن جاڭعىرتۋىمىز كەرەك», دەيدى.
پرەزيدەنت نەگە «دالا دەموكراتياسى» دەپ وتىر؟ بۇل قازاق ەلىنىڭ مەملەكەتتىلىگىن ايعاقتايتىن دالەل. كەز كەلگەن ەلدىك, مەملەكەتتىك ماسەلە حالىقتىڭ قاتىسۋىمەن شەشىلگەن. پرەزيدەنت ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىن قۇرعان بولاتىن. بۇل قۇرىلىم ءوز مىندەتىن تابىستى اتقاردى. ەندى ونىڭ ورنىنا قۇرامى جاعىنان اۋقىمدى ۇلتتىق قۇرىلتاي قۇرۋ ۇسىنىلدى. «جاڭا قۇرىلىم ۇلتتىق كەڭەستىڭ قىزمەتىن جالپىحالىقتىق دەڭگەيدە جالعاستىرادى. قۇرىلتاي قوعامدىق ديالوگتىڭ ءبىرتۇتاس ينستيتۋتسيونالدىق مودەلىن قالىپتاستىرۋعا ءتيىس. ءسويتىپ, بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى دانەكەرگە اينالادى.
قازىرگى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ءبارىن ءوز اينالاسىنا توپتاستىرادى. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قۇرامىندا ەلىمىزدەگى بارلىق ايماقتىڭ وكىلدەرى بولادى. سونداي-اق وعان پارلامەنتتىڭ بىرقاتار دەپۋتاتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ازاماتتىق اليانستىڭ, قوعامدىق كەڭەستەر مەن ۇيىمداردىڭ مۇشەلەرى, بەدەلدى قوعام قايراتكەرلەرى, ءوندىرىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىسشىلارى, بيزنەس وكىلدەرى جانە تاعى باسقا ازاماتتار كىرەدى.
وسىلايشا, سان ءتۇرلى قوعامدىق پىكىر يەلەرىن تۇگەل قامتيتىن وكىلدى قۇرىلىم قالىپتاسادى. ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەلەرى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە باس قوسىپ وتىرادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سوناۋ شىڭعىستان باستاۋ الىپ, جوشى حان ۇلىسىندا ورنىققان ۇلتتىق قۇرىلتاي وسىلايشا جاڭا قازاقستان كەڭىستىگىندە ءوز ورنىن تاپقالى تۇر!
نۇرتورە ءجۇسىپ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
