زەرتتەۋ جۇمىستارى «ەكوليدەر» كلۋبى اياسىندا ۇيىمداستىرىلىپ, وعان تاجىريبەلى ماماندار دا تارتىلعان. جوباعا حيميا-بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى باقىتگۇل جاقسىلىقوۆا مەن تاۋەلسىز ساراپشى, كلۋبتىڭ اعا ۆولونتەرى ادىلبەك قوزىباقوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن. وسىلايشا, جاس زەرتتەۋشىلەر كاسىبي قولداۋعا سۇيەنە وتىرىپ, ماسەلەنى تەرەڭىرەك زەردەلەپ, ونىڭ الدىن الۋ جولدارىن قاراستىرعان.
سارا مەن ءامينا «ەكوليدەر» كلۋبىنىڭ «قاراكول ساقشىلارى» جاساعىنىڭ قۇرامىندا جىل سايىن قاراكولدەگى قۇستاردىڭ قىسقى, كۇزگى جانە كوكتەمگى ساناقتارىنا قاتىسىپ, مونيتورينگ جۇمىسىن جۇرگىزىپ وتىرعان. جاس زەرتتەۋشىلەر قۇستاردى عانا باقىلاپ قويماي, ولاردىڭ مەكەن ەتۋ ورتاسى – كول سۋىنىڭ, توپىراعى مەن اۋاسىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن PASCO سىمسىز لابوراتوريا كومەگىمەن زەرتتەپ, تالداۋ جاساعان.
«زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا قاراكولگە جاقىن ورنالاسقان قوناقۇيلەرىنىڭ بىرىنەن قۇبىر ارقىلى كارىز سۋلارى قۇيىلىپ جاتقاندىعى بايقالدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي مالىمەتىنشە ولگەن اققۋلاردان قۇس تۇماۋى تابىلعانىمەن, سىرتقى فاكتوردىڭ اسەرىنەن قۇستاردىڭ يممۋنيتەتى السىرەپ, قۇس تۇماۋىنا شالدىققان بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام جاساپ, ءبىز وسى بولجامدى عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەۋگە كىرىستىك», دەدى عىلىمي جوبا جەتەكشىسى باقىتگۇل جاقسىلىقوۆا.
زەرتتەۋ بارىسىندا وقۋشىلار ماسەلەنى بىرنەشە قىرىنان قاراستىرىپ, دەرەكتەردى كەشەندى تۇردە جيناقتاعان. ولار تەك باقىلاۋمەن شەكتەلمەي, تاجىريبە جاساپ, الىنعان ناتيجەلەردى عىلىمي تۇرعىدان سارالاعان.
«جوبا بارىسىندا تەك تەوريالىق بىلىممەن شەكتەلمەي, پراكتيكالىق زەرتتەۋلەردى دە جۇرگىزدىك. بۇل كەزەڭ ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتتى, سەبەبى الىنعان ناتيجەلەردىڭ دالدىگى بۇكىل جوبانىڭ ساپاسىنا اسەر ەتەدى. زەرتتەۋ كەزىندە كەيدە كۇمان مەن شارشاۋ سەزىمى بولعانىمەن, جوبانىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ماقساتى بۇل سەزىمدەردەن الدەقايدا جوعارى تۇردى. ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى زەرتتەۋ بارىسىندا تابيعات پەن ادام ارەكەتىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن تەرەڭ تۇسىندىك. ءبىز قاراكولدىڭ سۋ قۇرامىن, ونداعى قۇستار الەمىن, بۇل ايماقتىڭ قونىس اۋداراتىن قۇستارعا قانشالىقتى قولايلى ەكەنىن زەرتتەدىك. قىزىل كىتاپقا ەنگەن تۇرلەرى تۋرالى مالىمەتتەردى ساراپشىلار مەن رەسمي دەرەكتەر نەگىزىندە قاراستىردىق. جەتەكشىلەرىمىزبەن بىرگە جۇرگىزگەن تاجىريبەلەردىڭ ناتيجەسىن تالداپ, كول سۋىنىڭ بيوحيميالىق قۇرامىنىڭ قۇستاردىڭ اۋرۋعا شالدىعۋىنا اسەرى بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجامىمىزدى عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەدىك», دەدى سارا سايرانوۆا.
وسىلايشا, ءامينا مەن سارا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سانكت-پەتەربور قالاسىندا وتكەن ۆ.يا.كۋرباتوۆ اتىنداعى «حيميا: عىلىم جانە ونەر» مەكتەپ, گيمنازيا, ليتسەي جانە كوللەدج وقۋشىلارى اراسىنداعى XIV حالىقارالىق وليمپيادا-كونكۋرسىنا قاتىسىپ, «حيميا جانە ەكولوگيا» سەكتسياسى بويىنشا جەڭىمپاز اتاندى.
«بۇل جوبا وتە وزەكتى تاقىرىپتى قامتيدى. قاراكولدەگى اققۋلاردىڭ قىرىلۋى تەك قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ عانا ەمەس, الەمدەگى وسىنداي تەحنوگەندىك سۋلى-باتپاقتى اۋماقتاردىڭ دا ماڭىزدى ماسەلەسى. سوندىقتان بۇل زەرتتەۋدىڭ عىلىمي ءارى تابيعاتتى قورعاۋ تۇرعىسىنان ماڭىزى زور», دەدى پروفەسسور, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, مەنزبير ورنيتولوگيالىق قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ەلدار رۋستاموۆ.
كول سۋىنىڭ حيميالىق قۇرامىن زەرتتەۋ قورىتىندىسىندا رۇقسات ەتىلگەن شەكتى كونتسەنتراتسيادان كوپتەگەن حيميالىق كومپونەنتتىڭ بىرنەشە ەسە ارتىق مولشەرى انىقتالىپ, قۇزىرلى ورگاندارعا رەسمي حابارلانعان. ناتيجەسىندە, ءتيىستى تەكسەرىس جۇرگىزىلىپ, قاراكولگە كارىز سۋلارى قۇيىلىپ جاتقان قۇبىر الىنىپ تاستالىپ, كىنالى تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, مەملەكەت قازىناسىنا ايىپپۇل وندىرىلگەن.
ء«بىز ون جىلدان بەرى ەرىكتىلەرىمىزبەن بىرگە مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاراكولدى ساقتاۋعا بايلانىستى ۇسىنىم بەرىپ كەلەمىز. سولاردىڭ ءبىرى – قىزىل كىتاپقا ەنگەن قۇستار مەكەندەيتىن سۋلى-باتپاقتى القاپتى تاۋلىك بويى قورعاۋعا الۋ تۋرالى. وسى جوبامىزدىڭ ناتيجەسىندە ءتيىستى ورىندار جانايقايىمىزعا قۇلاق اسىپ, قازىرگى تاڭدا ءۇستىرت مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى قاراكولدى 24/7 فورماتىندا ۆاحتالىق ادىسپەن قورعاپ كەلەدى», دەدى «ەكوليدەر» كلۋبىنىڭ اعا ۆولونتەرى ادىلبەك قوزىباقوۆ.
ال جاس عالىمداردىڭ جەتەكشىسى باقىتگۇل جاقسىلىقوۆانىڭ سوزىنشە, بۇل جەتىستىك جاستاردىڭ عىلىمي ۆولونتەرلىكپەن اينالىسۋعا الەۋەتى مول ەكەنىن ايقىن كورسەتتى.
«عىلىم مەكتەپ تابالدىرىعىنان باستالادى. سەبەبى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قىزىعۋشىلىق قازىرگى جاستاردا وقۋشى كەزىندە قالىپتاسىپ, ءارى قاراي ستۋدەنت, ماگيسترانت, دوكتورانت كەزدەرىندە داميدى. ۇستاز وقۋشى بويىنداعى دارىندىلىعىن ايقىنداپ, قابىلەتىن اشىپ, عىلىمعا باۋلۋ ارقىلى عىلىمعا ۇلەس قوسا الادى. مەكتەپتەن باستاپ, عىلىمي زەرتتەۋ داعدىسى قالىپتاسقان وقۋشى عىلىمسۇيەر تۇلعاعا اينالارى ءسوزسىز. عىلىم دامىسا, ەلىمىز دە داميدى, كوركەيەدى, ەكونوميكاسى دا, الەۋمەتتىك جاعدايى دا دۇنيەجۇزى بويىنشا الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلدەرمەن تەڭەسەدى. وسىلاي ءبىز بولاشاق ساتباەۆتاردى, اسفەندياروۆتاردى, ەسەنوۆتەردى تاربيەلەي الامىز دەگەن سەنىمىم مول», دەدى ول.
