سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
«Digital Archive. پاراديگمانىڭ وزگەرۋى» تاقىرىبىندا وتكەن پلەنارلىق سەسسيا جۇمىسىن پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ءاليا مۇستافينا جۇرگىزدى. ول كونگرەسس جۇمىسىنىڭ باستالۋى حالىقارالىق ارحيۆتەر كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىن ايتا كەلىپ, ارحيۆ سالاسىنىڭ ماماندارىن كاسىبي مەرەكەمەن قۇتتىقتادى. سونداي-اق كونگرەسس اياسىندا ءۇش كۇن بويى ارحيۆ سالاسىنىڭ بولاشاعى, تسيفرلىق تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, جاس ارحيۆشىلەر مەكتەبى, يۋنەسكو سەمينارى, MURAtalks ساراپشىلار كلۋبىنىڭ ەكىنشى وتىرىسى جانە كاسىبي ۆوركشوپتار وتەتىنىن جەتكىزدى.
«كونگرەسس قاتىسۋشىلارى نازارىنا پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ماماندارى ازىرلەگەن ونىمدەر مەن AI-شەشىمدەردى ۇسىنىپ وتىرمىز. ولاردىڭ قاتارىندا ارحيۆ قويمالارىن باسقارۋعا ارنالعان «GeoTopography» زياتكەرلىك تسيفرلىق جۇيەسى, «AI Archival Recognition System» تانۋ قوسىمشاسى, كەلۋشىلەرمەن قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە ء«تىرى» ديالوگ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «AI Mura – Virtual Guide» تسيفرلىق جي-شەشىمى, سونداي-اق قۇجاتتاردىڭ تاريحي قۇندىلىعىنا ساراپتاما جۇرگىزۋ مەن ساراپتامالىق قورىتىندىلار دايىنداۋ ۇدەرىسىن ەداۋىر جەدەلدەتۋگە كومەكتەسەتىن, كۇندەلىكتى قايتالاناتىن جۇمىستاردى قىسقارتىپ, وڭتايلاندىراتىن «QuralAI Assistant» ءارحيۆيستىڭ جي-كومەكشىسى بار», دەدى ءاليا مۇستافينا.
كونگرەسس الاڭىندا ارحيۆ ءىسى, تسيفرلىق تەحنولوگيالار جانە قۇجاتتىق مۇرانى ساقتاۋ سالاسىنداعى جەتەكشى ساراپشىلار حالىقارالىق تاجىريبەسىن ءبولىستى. بۇۇ كىتاپحاناسى مەن ارحيۆتەرىنىڭ ديرەكتورى شارلوتتا ليندبەرگ ۆاراكاۋللە قازاقستاننىڭ ءبىلىم مەن تاريحي مۇرانى ساقتاۋ, باسقارۋ جانە قولجەتىمدى ەتۋدەگى كوشباسشىلىعىن, سونداي-اق وڭىرلىك جانە جاھاندىق دەڭگەيلەردە ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋداعى جەتەكشى ءرولىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ارحيۆ سالاسى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر كەزەڭىن باستان كەشىرىپ وتىرعان ۋاقىتتا ديالوگ, ىنتىماقتاستىق جانە يننوۆاتسيا ءۇشىن ەرەكشە الاڭ قالىپتاستىرعانى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى.
ء«بىز اقپاراتتى جاساۋ, باسقارۋ, ساقتاۋ جانە وعان قول جەتكىزۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جاتقان تەحنولوگيالىق وزگەرۋ داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. جاساندى ينتەللەكت ارحيۆ قورلارىن وڭدەۋ مەن سيپاتتاۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن ۇسىنىپ, ولاردى تابۋدى جەڭىلدەتۋگە جانە قۇجاتتاردى باسقارۋدى اناعۇرلىم ءتيىمدى ەتۋگە ىقپال ەتەدى. تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگيالارىنداعى جەتىستىكتەر نازىك ءارى قۇندى ماتەريالداردى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, قۇجاتتىق مۇراعا گەوگرافيالىق شەكارالاردان تىس كەڭىنەن قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدە. تسيفرلىق پلاتفورمالار ارحيۆتەردىڭ جاڭا اۋديتوريالارعا جول اشۋىنا جانە اشىقتىقتى, ەسەپتىلىكتى, ينكليۋزيۆتىلىكتى, ءبىلىم بەرۋ مەن زەرتتەۋدى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيدە قولداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.
سونىمەن قاتار كەشە «ارحيۆتەر جانە AI: قۇرالدارى, ەتيكاسى مەن بولاشاق ستراتەگيالارى», «Digital Archive: زاماناۋي ديسكۋرستار» تاقىرىپتارىنداعى پانەلدىك سەسسيالار ءوتتى. سەسسيادا يۋنەسكو-نىڭ قۇجاتتىق مۇرا ءبولىمىنىڭ باسشىسى فاكسون باندا, حالىقارالىق ارحيۆتەر كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى جوزە كيرپس, ۇلىبريتانيا ۇلتتىق ءارحيۆىنىڭ تسيفرلىق تەحنولوگيالار جونىندەگى ديرەكتورى دجون شەريدان, ت.ب. حالىقارالىق ساراپشىلار تسيفرلىق ارحيۆتەردى دامىتۋ, قۇجاتتىق مۇرانى ساقتاۋدا جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ, ارحيۆ ەكوجۇيەلەرىن دامىتۋ, تسيفرلىق دەرەكتەردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جاڭا بۋىن مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
كونگرەسس اياسىندا سونداي-اق حالىقارالىق DA-EXPO كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ارحيۆ قىزمەتىنە ەنگىزۋگە باعىتتالعان «AI Geotopography», «AI Archival Recognition System», «AI Mura – Virtual Guide», «QuralAI Assistant» سەكىلدى جوبالارى تانىستىرىلدى. ارحيۆ سالاسىنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرى نەگىزىندە جاسالعان بۇل جوبالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ جاتىر. اتالعان جوبالار ارحيۆشىلەردىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە كۇندەلىكتى قايتالاناتىن وپەراتسيالاردى ورىنداۋعا كەتەتىن ۋاقىتتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
