قوعام • 01 ناۋرىز, 2022

اۋتيست-بالالارمەن ادىستەمەلىك جۇمىسقا كومەكتەسەدى

544 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلىمىزدە ءاۋتيزمى بار بالالار سانى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. مۇنداي ەرەكشە بۇلدىرشىندەردى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالار تۇگىلى, ولارمەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى مامانداردىڭ ءوزى قازاقشا ادىستەمەلىك كىتاپتاردىڭ جوقتىعىنان قينالادى. جاقىندا وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولعانداي. قازاق تىلىندە جارىق كورگەن اۋتيستەردى دامىتۋعا ارنالعان كىتاپتىڭ 3 مىڭ داناسى ەرەكشە بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ ماماندارىنا تەگىن تاراتىلماق.

اۋتيست-بالالارمەن ادىستەمەلىك جۇمىسقا كومەكتەسەدى

 

وسىعان دەيىن قازاقستان بو­يىنشا بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردە 46 ينكليۋزيانى قولداۋ كابينەتىن اشىپ, اۋتيزم جانە دامۋىندا باسقا دا ەرەكشەلىكتەر بار 600-دەن اسا بالانىڭ مەكتەپكە بارۋىنا جاعداي جاساعان «بولاشاق» كورپوراتيۆتىك قورى ەرەكشە بالالارمەن جۇمىس ىس­تەي­تىن ماماندارعا ارنالعان ادىس­تە­مەلىك كىتاپ شىعاردى. ورىس­شا­دان اۋدارىلىپ باسىلعان بۇل قۇرال اتا-انالارعا, دەفەكتولوگ, لوگوپەد, پسيحولوگ, پەداگوگتەر­گە ۇسىنىلعان. تۇپنۇسقادا «وسو­بىە دەتي. ۆۆەدەنيە ۆ پريكلادنوي اناليز پوۆەدەنيا (اۆا): پرينتسيپى كوررەكتسي پروبلەمنوگو پوۆەدەنيا ي ستراتەگي وبۋ­چەنيا دەتەي س راسسترويستۆامي اۋتيستيچەسكوگو سپەكترا ي درۋگيمي وسوبەننوستيامي رازۆيتيا» دەپ اتالاتىن كىتاپ كەزىندە مىنەز-ق ۇلىقتى قولدانبالى تالداۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندايتىن ورىس تىلىن­دەگى العاشقى وقۋ قۇرالى بولدى. ەندى قازاقتىلدى سەگمەنتتە دە العاشقى ادىستەمەلىك وقۋلىق بولىپ تۇر. وندا دامۋىندا ەرەكشەلىگى بار بالالاردى ۇيرەتۋدىڭ بلوكتار ءادىسى, تاپسىرمالاردى قاداممەن تالداۋ, تابيعي ورتادا ۇيرەتۋ, شەيپينگ سەكىلدى باسقا دا ستراتەگيالارى سيپاتتالعان. كىتاپتىڭ اۆتورلارى يۋليا ەرتس جانە ولگا مەلەشكەۆيچ – سەرتيفيكاتتالعان مىنەز-ق ۇلىق تالداۋشىلارى, مىنەز-ق ۇلىقتى قولدانبالى تال­داۋدىڭ كەڭەسشىلەرى, مىنەز-قۇ­لىقتى قولدانبالى تالداۋ ادىس­تە­رى مەن ستراتەگيالا­رىن قول­­دانۋ سالاسىنداعى وقىتۋ­شى­لار. ولار اقش, يزرايل, رەسەي, ۋكراينا, گرۋزيا, قازاقستان جانە باسقا ەلدەردەگى مىنەز-ق ۇلىق ما­ماندارىنىڭ تاجىريبەسىنە جەتەك­شىلىك ەتەدى.

كىتاپتى اۋدارىپ باسۋعا «شەۆ­رون» كومپانياسى دەمەۋ­شى­لىك كورسەتكەن. «بولاشاق» قورى اتالعان كومپانيانىڭ قولداۋىمەن كىتاپتىڭ 3 مىڭ داناسىن ەرەكشە بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ ماماندارىنا تەگىن تاراتپاق. سونىمەن قاتار كىتاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ارنايى پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا كافەدرالارىنا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حا­نا­لا­رىنا تاراتىلادى.

«بولاشاق» قورى قامقور­شى­لىق كەڭەسىنىڭ ءتورايى­مى دينارا گاپلان: «وسىنداي كىتاپتاردى اۋدارۋ ارقىلى قازاق ءتىلدى ما­ماندارعا الەمدىك عىلىمي قو­­عام­داستىق مويىنداعان تۇ­زە­تۋ پەداگوگيكاسىنىڭ وزىق ادىس­تە­رىنە قول جەتكىزۋگە مۇم­كىن­دىك بەرەمىز. دەمەك قازاق­ستان­دا ەرەكشە بالالارمەن جۇمىس ىس­تەۋ­دىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ ءۇشىن اناعۇرلىم كوپ جاع­داي جاسالادى. كىتاپپەن جۇ­مىس كەزىندە مىنەز-ق ۇلىقتى قولدانبالى تالداۋدىڭ كەيبىر ءتول تەرميندەرى اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىنەن العاش رەت قازاق تىلىنە اۋدارىلدى. وسى ارقىلى ينكليۋزيا سالاسىندا قازاقتىلدى ساپالى ادەبيەتتىڭ نە­گىزىن قالاپ وتىرمىز. قور بۇل باعىتتاعى جۇمىسىن جالعاس­تى­رادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالانىڭ داعدىلارىن باعالاۋعا ارنالعان ABLLS-R قۇرالىن اعىلشىن تىلىنەن قازاق تىلىنە اۋدارۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز», دەدى.

كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنەن كە­يىن وقۋلىقتى قولعا الىپ كور­دىك. بايقاعانىمىز, تەك تەوريا­مەن شەكتەلمەي, پراكتيكالىق جۇمىستاردى كوپتەپ قوسقان. جانە ءار بولىمدە بەكىتۋ ۇسىنى­لىپ­تى. ماماندارعا, اتا-انالارعا ەرەكشە بالالارمەن جۇمىستا قولدانىلاتىن ءاربىر ءادىس پەن ءتاسىل جەكەلەي تۇسىندىرىلگەن. ال سوڭعى ءبولىم «مىنەز-ق ۇلىقتى قولدانبالى تاڭداۋدى پراكتيكادا قولدانۋ» دەپ اتالادى, ياعني وسى بولىمدەگى 7 تاراۋ تولىعىمەن پراكتيكالىق جۇمىستارعا ارنالادى.

اۋتيست-بالانىڭ اناسى ءارى ءوزى دە ارنايى ورتالىقتىڭ مامانى ەلميرا احمەتوۆا اتالعان كىتاپ ماماندارعا جانە اتا-انالارعا باستى كومەكشى بولا الاتىنىن ايتادى.

«مەن وسى وقۋلىقتىڭ ورىس­شا نۇسقاسىن وقىپ, ءىس-تا­جى­ري­بەدە قولدانعانمىن. العاش ­بالاما اۋتيزم دياگنوزىن قوي­عان­دا, نە ەكەنىن, قالاي جۇ­­مىس ىستەۋ كەرەگىن, قايتىپ دا­مى­تۋعا بولاتىنىن بىلمەدىم. قا­زاق­شا اقپارات تىم از, كاسىبي ادىستەمەلىك قۇرال مۇلدەم جوق ەدى. سوندىقتان ورىسشا ىزدەپ تاپتىم. ونداعى عىلىمي-ادىس­تەمەلىك ۇسىنىمداردى ومىر­دە قولداندىم. بالاممەن 9 جىل بويعى جۇمىستىڭ ناتي­جەسىندە كوپ جەتىستىككە جەتتىك. ۇلىم قا­­­زىر سويلەي الادى, ءوز-وزىنە قىز­­مەت كورسەتەدى, كيىنىپ, جۋىنىپ, تاماعىن ءوزى ىشەدى, توسەگىن جي­ناي­دى. مەكتەپكە بارىپ ءجۇر, ودان بولەك كونكي ۇيىرمەسىنە قاتىسادى», دەيدى ە.احمەتوۆا.

سوڭعى جاڭالىقتار