شىنايى ءومىردىڭ پەردەسىن ءتۇرىپ كورەيىك. قازاقستاندا جاس وتباسىنا ارنالعان مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى جوق. ەندىگى مۇمكىندىك – «وتباسى» بانكىندە. اتالعان بانكتىڭ «جاس وتباسى» دەيتىن يپوتەكالىق باعدارلاماسى بار. بىراق ونىڭ وزگەسىنەن اسا ءبىر ايىرماسى بايقالمايدى. ءۇي قۇنىنىڭ 50 پايىزىن جيناۋىڭ كەرەك جانە سول جارتى اقشاسىن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سالۋعا ءتيىسسىڭ. استانادا ەڭ ارزان ءبىر بولمەلى پاتەر 15 ملن تەڭگە تۇرادى, الماتىنى ايتپاي-اق قويايىق. بۇل – ءالى سىلاعى, نە ەدەنى جوق قۇر قابىرعا. وعان جوندەۋگە كەتەتىن كەمى 3 ملن, ءىشىن تولتىرۋعا جۇمسايتىن 3 ملن تەڭگەنى قوسىڭىز. سوندا ءوزى پاتەر جالداپ جۇرگەن جاس وتباسى ەڭ ازى 13,5 ملن تەڭگەنى ءبىر جىلدا قايتىپ جينايدى؟ نەكەگە تۇرعاننان 5 جىلعا دەيىن جاس وتباسى سانالادى ەكەن, جىل سايىن بىرنەشە ملن-داپ قىمباتتاپ جاتقان پاتەرلەرگە جاس وتباسى بەس جىلدا دا قول جەتكىزە المايدى. العاشقى جارناسىن ەندى جيناپ ءبىتتىم دەگەندە ءۇيدىڭ باعاسى اسپانداپ شىعا كەلەدى. سەبەبى ءبىز نارىق زاڭىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ءۇيدىڭ باعاسى بىرنەشە ايعا, ەڭ كوپ دەگەندە جارتى جىلعا عانا ءبىر ورىندا تۇراقتاپ تۇرۋى مۇمكىن. بىراق ەشقاشان ارزاندامايدى.
«وتباسى» بانكىنىڭ كەز كەلگەن سالىمشىسى ءۇيدىڭ 50 پايىزىن جيناسا, ءۇي الا بەرەدى. ياعني بانكتىڭ «جاس وتباسى» دەپ اتالاتىن باعدارلاماسىندا ەندى عانا وتاۋ قۇرعاندارعا ايتارلىقتاي ارتىقشىلىق, ياعني قولداۋ جوق. ويتكەنى ءۇي الاتىن ادام ەڭ الدىمەن العاشقى جارناسىنا قارايدى. جاس وتباسىعا ەڭ ۇلكەن سالماق تا – وسى.
ءۇيدىڭ جارتى اقشاسىن جيناي الماساڭ, 20 پايىزىن سالىپ پاتەرىڭدى الا بەر دەرسىز. ءيا, «7-20-25» بار. دەگەنمەن مۇندا دا جاس وتباسىعا ەشبىر ارتىقشىلىق بەرىلمەيدى, بارىمەن بىردەي الاسىز. العاشقى جارنانى جيناپ, پاتەردى تاڭداپ, قۇرىلىس يەسىنە حابارلاسساڭىز, تەلەفونداعى مەنەدجەر ەڭ ءبىرىنشى ء«ۇيدىڭ قانشا پايىزىن سالاسىز؟» دەپ سۇرايدى. 20 پايىزىن سالاتىنىڭىزدى بىلگەندە «وندا سىزگە شارشى مەترى 330-دان ەمەس, 400 مىڭ تەڭگەدەن ەسەپتەلەدى» دەيدى. 17 ملن تەڭگە بولىپ تۇرعان پاتەردى 20 پايىزىن سالعانىڭىز ءۇشىن عانا ۇستىنە باقانداي 4 ملن تەڭگە قوسىپ الۋىڭىز كەرەك. ال! مىنە, سىزگە ارتىقشىلىق!
وسىندايدا «مەملەكەت قۇرىلىس كومپانيالارىن قولداۋشى ما, الدە ماي شەلپەك پە؟» دەگەن سۇراق تۋادى. 2018 جىلى باستالعان «7-20-25» باعدارلاماسىمەن ءۇي سالۋعا ۇكىمەت 1 ترلن تەڭگە ءبولدى. ياعني قۇرىلىس كومپانيالارىن قولداپ, نارىق باعاسىمەن ءۇيى ءوتسىن دەپ بانكتەردى دە بايىتىپ اقشا بەرىپ وتىر عوي. مىسالى, 20 ملن تەڭگەنىڭ ءۇيىن العاشقى 20 پايىز جارناسىن سالىپ, جىلدىق 7 پايىزبەن 25 جىلعا الساڭىز, ۇستىنە 17 ملن 925 مىڭ 234 تەڭگە قوسىپ تولەيسىز. بۇل – تازا بانكتىڭ تابىسى. سوندا اۋەلدە 20 ملن تەڭگە بولىپ تۇرعان پاتەرىڭىز شامامەن 38 ملن تەڭگەگە شىعادى. قۇرىلىس كومپانيالارى نەگە باعانى قاساقانا وسىرەدى؟ مەملەكەتتىك باعدارلامامەن سالىناتىن ءۇي باعاسىنا نەگە باقىلاۋ بولمايدى؟ نەگە كوپ پاتەر شىن مۇقتاجعا جەتپەي, الىپساتارلاردىڭ قولىندا كەتەدى؟ ءيا, وتكەن اپتادا ءبىر مەنەدجەر جاقسى جەردە ورنالاسقان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ 100-گە جۋىق 1 جانە 2-بولمەلى پاتەرىن تەك ءبىر ادامنىڭ ساتىپ العانىن ايتتى. ال سول تۇرعىن ءۇي «7-20-25» باعدارلاماسىمەن جۇمىس ىستەيتىن ساناۋلى كەشەننىڭ ءبىرى ەدى.
جاس وتباسىعا ارنايى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى جوق ەكەن, ەڭ بولماسا وسىنداي باعدارلامالارعا نەكەلەسكەنىنە 5 جىل بولماعان جۇپتار ءۇشىن شارشى مەتردىڭ باعاسىن بەكىتىپ قويسا دەيسىڭ. مۇنداي تاجىريبە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىمەن سالىناتىن ۇيلەردە بار. اقىرى «وتباسى بانك» دەپ اتاۋىن وزگەرتتى ەكەن, ەندى جاس وتباسىلارعا ارنالعان باعدارلاماسىنىڭ العاشقى جارناسىن تىم قۇرىسا 25-30 پايىزعا تۇسىرسە دەيسىڭ. تالاي جاس وتباسىنىڭ ارمانى ورىندالار ەدى. مەملەكەتتىك باعدارلامامەن سالىنعان ۇيلەردەن ۇيسىزدەرگە عانا پاتەر بەرىلەتىن ءتارتىپ ەنگىزىلسە دەيسىڭ. باعا قاساقانا كوتەرىلمەس ەدى.
ءبىز قولدا بار باعدارلامالاردى يكەمدەپ الەكپىز. شەتەلدەردە جاس وتباسىن ۇيمەن قامتۋ جۇيەلى جولعا قويىلعان. ايتالىق, انگليادا جاس وتباسى الاتىن ءۇيدىڭ 17,5 پايىزىن سۋبسيديا رەتىندە ۇكىمەت تولەيدى. بۇل پاتەردىڭ العاشقى جارناسىنداي اقشانى العانمەن تەڭ. ال ساحا رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسمي اقپاراتتىق www.sakha.gov.ru پورتالى بىلتىر ياكۋتيا ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن جاس وتباسىلارعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا, ياكي جەكە ءۇي قۇرىلىسىنا الەۋمەتتىك تولەم بەرىلەتىنىن حابارلادى. مۇندا 35 جاستان اسپاعان, تۇرعىن ءۇيدىڭ قالعان اقشاسىن تولەۋگە تابىسىن راستاعان جاس وتباسىلار ۇيدەگى ادام سانىنا قاراي مەملەكەتتەن 400 مىڭنان 2 ملن رۋبلگە دەيىن, ياعني 2 ملن 228 مىڭنان 11 ملن 140 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەم الا الادى. تولەمدى العاشقى جارنا رەتىندە نەمەسە جەكە ءۇي قۇرىلىسىنا جۇمساۋعا بولادى. جۇرتتا بولادى, بىزدە شە؟
