ويتكەنى تاق-تۇق بولسا دا ونلاين بايلانىستاسىڭ. سىرت ەتكىزىپ جازىپ جىبەرسەڭ, سارت ەتىپ جاۋاپ كەلىپ تۇرادى. ايتسە دە اعىل-تەگىل اڭگىمە ايتىلىپ, كۇلكى اتاۋلى كۇمىس تەڭگەدەي شاشىرايتىن ارقا-جارقا ادامي قارىم-قاتىناسقا ەشتەڭە جەتپەيتىنىن ءبىلىپ, شىنايىلىققا شولدەيسىڭ. كىسىلىك كەلبەتتىڭ كەلىستىلىگىنە كەپىل بولاتىن تاۋ سۋىنداي شىنايى ءسوز كىرلەپ, توزىپ, كەسەل جۇقتىرۋعا بەيىم كىسى كوڭىلىن اسپانداتىپ, سەرپىلتىپ جىبەرەتىنىن بىلگەن سوڭ سويتەسىڭ. قازاقى قالپىنا شىنايى بەينەسى جاراسقان, «ەگەمەنمەن» ەسىمى تۇتاسىپ كەتكەن جۋرناليست قاراشاش اپايىمنىڭ دا اقجارما كوڭىلدەن شىققان العاۋسىز سوزدەرمەن كىسى كوڭىلىن قۇستاي ۇشىرىپ, سۋداي تاسىتاتىن, سونىسىمەن ءوزىن ءاربىر كوڭىلدىڭ تورىنە قويا الاتىن جاقسى قاسيەتى بار. سول ءۇشىن ەڭ الدىمەن كوڭىلىمىز وسىنداي كىسىلەردى ىزدەپ تۇرادى. الپىستىڭ اسقارىنا شىققان مەرەيلى تۋعان كۇنىندە ءبىز دە ءبىر جاقسى لەبىزىمىزدى ارناساق دەيمىز.
ءبىزدى وقىتقان ۇستازدارىمىز «ەڭ الدىمەن ادام بولىڭدار» دەپ ۇيرەتكەن. سوسىن اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءبىرى رۋزۆەلتتىڭ بالاسىنا ايتقان «كور قازۋشى بولساڭ دا, ءوز ءىسىڭنىڭ شەبەرى بول» دەيتىن ايگىلى قاعيداسىن قايتا-قايتا قۇلاعىمىزعا قۇيىپ وتىراتىن. ياعني مۇنىڭ ماعىناسى – ەڭ الدىمەن ادام بول, سوسىن مىقتى مامان بول! ماماندىقتى ەمەس, الدىمەن ادامدىقتى ايتۋدىڭ دا وزىندىك ءپالساپاسى بار ەكەنىن كەيىن تۇسىنە باستادىق. دۇرىسى, قانداي جاعدايدا دا ايتقان سوزىنەن تايمايتىن, ۋادە بەرسە ورىندايتىن, قىزىل دا قىسىر سوزگە اۋەس ەمەس, ورىنسىز ماقتاننان ات اينالىپ قاشاتىن ادامدار ۇقتىردى. سونداي ادامداردىڭ جازاتىن ءسوزىنىڭ سالماعى بولاتىنىن دا ء ىشىمىز بىلە قويدى. شىن مانىندە قوعامدىق سانانىڭ وسۋىنە قىزمەت ەتەتىن جۋرناليستيكانىڭ ادامدىق اسىل قاسيەتتەرمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن وسى سالادا قىزمەت ەتە ءجۇرىپ تۇسىندىك. جاقسىلىق اتاۋلىنىڭ جارشىسى, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, ونەردىڭ جاناشىرى, ادىلدىكتىڭ جوقشىسى بولىپ, جاماندىقتان, كەسىر-كەساپاتتان ساقتاندىراتىن مامان ءوزى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن زاڭدى سۇراق تۇرماي ما كىسىنىڭ كوڭىلىندە؟ سوندا ەڭ الدىمەن ادامي بەينەسىنە مامان رەتىندەگى شەبەرلىگى جىمداسقان تولىمدى جۋرناليستەردى, كانىگى كوسەمسوزشىلەردى اتايتىنىمىز زاڭدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە وتىز جىلعا جۋىق قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان, اتى-ءجونى گازەت وقيتىن كوڭىلى وياۋ وقىرمانعا جاقسى تانىس قاراشاش توقسانباي اپايىم دا ەڭ الدىمەن كىسىلىك كەلبەتىنە مايتالمان شەبەرلىگى جىمداسىپ, سايكەسكەن مىقتى مامان. ونى دالەلدەپ جاتۋ بىزگە جاراسا قويماس. دەگەنمەن, اپايدان ۇيرەنگەن ءتالىمىمىزدىڭ شەت جاعاسىن سوزىمىزگە ايعاق رەتىندە كەلتىرە كەتسەك, دۇرىس بولار دەگەن ويدامىن.
قاراشاش اپاي كەيىپكەرلەرىن ايالاپ جۇرەدى. ولاردىڭ قازاق مادەنيەتىنە سىڭىرگەن ەڭبەكتەرىن گازەتكە مولدىرەتىپ جازعانى ءبىر بولەك تە, تىرشىلىكتە ولاردىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن ءبىز سياقتى سىڭلىلەرىنە ايتىپ جۇرەتىنى, ءبىر رەت سويلەسكەن سوڭ ولاردى جادىنان ءوشىرىپ تاستاماي, كەيىن قايتا اينالىپ سوعىپ وتىراتىنى ۇلگى الاتىن ۇلكەن قاسيەت. سونداي-اق, اۆتورلاردىڭ ماقالاسىنا ءوز ماتەريالدارىنان بەتەر جانى اشىپ, گازەتكە شىعىپ كەتۋىنە مۇددەلى بوپ جۇرەتىنىنە دە وسى جولداردىڭ اۆتورى تالاي رەت ريزا بولعان. «جاقسى دۇنيە جەردە قالماسا نەمەسە كوتەرىلگەن ماسەلە قولداۋ تابۋى ءۇشىن ناقتى ادرەساتقا جەتسە ەكەن» دەگەن شىنايى جاناشىر تىلەكپەن سول ماقالالاردى قاداعالاپ وتىراتىنى بار. بۇل نارسەلەردى ەرەكشەلەپ ايتىپ وتىرعانىم, «تۇيەسى جوعالماعاننىڭ ءبارى اقىلدى» دەگەندەي, وزگەنىڭ ماسەلەسىنە باس اۋىرتپايتىن, اۆتورىڭدى دا, كەيىپكەرىڭدى دە اسپەتتەي بەرمەيتىن «سمارت بۋىن» قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. قۇندىلىقتار وزگەرگەن كاپيتاليستىك قوعامنىڭ بۇل دا ءبىر ەرەكشەلىگى بولار. سوندايدا قاراشاش اپاي سياقتى مىقتى مامانداردىڭ, ءسوز قاسيەتىن بىلەتىن دەگدار جۋرناليستەردىڭ ءار جازبانىڭ ارتىندا ادام تۇراتىنىن, سول جازبانىڭ ونىڭ كوڭىل كۇيىنە دە, ەڭبەك ونىمدىلىگىنە دە اسەرى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ۇمىتتىرمايتىن الگىندەي ونەگەسى قاشاندا كەرەك ەكەنىن سەزىنەسىڭ.
قاراشاش اپايدان جاستار ۇلگى الۋى ءتيىس قاسيەتتەرى كوپ. ول كىسىنىڭ ۇقىپتىلىعىنا, كەز كەلگەن ماقالاعا, ءتىپتى ول كىشكەنتاي عانا ءبىر حابار بولسا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ىقىلاسپەن جازاتىنىنا ءتانتىمىز. جيىرمانىڭ و جاق, بۇ جاعىندا جازعانىمنىڭ باس-اياعىن قايتا قاراپ, قاتەلەرىن تۇزەپ جاتپاي-اق, كوررەكتورعا سەنىپ جىپ ەتكىزىپ وتكىزىپ جىبەرەتىن جامان ادەتىم شىنىن ايتقاندا اپايدىڭ ءارىپ تۇگىل, ءۇتىر, نۇكتەدەن قاتە جىبەرمەۋگە تىرىساتىن ادەتىن كورگەن سوڭ تىيىلعانىن مويىنداسام, ابەس ەمەس شىعار. بۇل بازبىرەۋلەر ءۇشىن ەلەۋسىزدەۋ عانا نارسە بولۋى مۇمكىن, ال دۇرىسىندا ءجۋرناليستىڭ ساۋاتتىلىعى وتە ماڭىزدى دۇنيە. كەز كەلگەن باسقا ماماندىق يەلەرىنەن گرامماتيكالىق ساۋاتتىلىق تالاپ ەتىلمەۋى مۇمكىن. ال تاسقا باسىلاتىن ءسوز ەڭ الدىمەن قاتەسىز بولۋى كەرەك!
شەبەر جۋرناليستەردىڭ جازاتىن تاقىرىبىن ەڭ الدىمەن ابدەن زەرتتەپ, ءبىر قايناۋىن كەم قىلماي, ويىندا ءپىسىرىپ, جازۋعا سونان سوڭ عانا وتىراتىنى بەلگىلى. بۇل تۇرعىدا ارىپتەس اپايىمنىڭ سۇيەكتى ماتەريالدارىنىڭ ءبارى جان-جاقتى ىزدەنىس پەن دايىندىقتىڭ, وي ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ ايتار ەدىك. مەن بۇل جەردە تەك ءبىر عانا مىسال كەلتىرگىم كەلەدى. اپايدىڭ ءبىراز ىلگەرىدە «ەگەمەنگە» «قازاقتىڭ ءستراديۆاريى كىم؟» دەگەن سۇيەكتى, سالماقتى ۇلكەن-ۇلكەن قوس ماقالاسى شىقتى. سول ماتەريالداردى جازۋ ءۇشىن نۇر-سۇلتاننان ارنايى ۋاقىت شىعارىپ الماتىعا, قاراعاندىعا ىسساپارعا بارىپ, قازاق دومبىراسىن جاساعان شەبەرلەر تۋرالى ىزدەنىپ, ەسكى جادىگەرلەردى سارى مايداي ساقتاپ, كۇتىپ-باپتاپ وتىرعان ماماندارمەن اڭگىمەلەسىپ, سول اڭگىمە بارىسىندا قازاق ءان-كۇي ونەرى تاريحىندا وزىندىك ورنى بار تۇلعالاردىڭ دومبىرالارى قازىر كىمدەردىڭ قولىندا ەكەنىن انىقتاپ, قازاق دومبىراسىنا ءتان ەرەكشەلىكتەردى جىكتەپ, جىلىكتەپ, دومبىرانىڭ نارقىن ودان ءارى اسقاقتاتىپ, وقىعان ادامنىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالاتىن ۇلكەن دۇنيە جاريالادى. مۇنى ماماندىققا ادالدىق دەپ باعالاۋ كەرەك. ال سول قوس ماقالانىڭ وقىرمان تانىمىن كەڭەيتۋگە پايداسى زور بولدى دەسەك, قاتەلەسە قويمايمىز. اپايدىڭ مادەني-رۋحاني باعىتتا جازعان مۇنداي دۇنيەلەرى وتە كوپ. ولار ابدەن ەلەكتەن ءوتىپ, ەكشەلىپ, 2019 جىلى شىققان «سىر-سىمبات» كىتابىنا ەندى. كەيىن سول كىتاپ قولىمىزعا ءتيىپ, شولىپ وقىپ شىققانىمدا مادەني دۇنيەلەردى جازۋ ءۇشىن ادامنىڭ جان دۇنيەسى نازىك, سىرشىل, تالعامپاز بولۋى كەرەك ەكەن دەگەن ويعا بەكىگەنمىن. نەگە دەسەڭىز, ءوزى ءان ايتا المايتىن, ءاندى مۇلدەم تۇسىنبەيتىن, تەاترعا قىزىقپايتىن, ادەبيەتتى ءسۇيىپ وقىمايتىن, كينونى دا جان راقاتى ءۇشىن ەمەس, كوپكە ەرىپ كورەتىن, بىلايشا ايتقاندا رۋحاني تالعامى قالىپتاسپاعان ءجۋرناليستىڭ ۇلت رۋحانياتىنا ۇلەس قوسا المايتىنى, ودان ەشقاشان شەبەر جۋرناليست تە شىقپايتىنى شىندىق ەمەس پە؟ ء يا, ءارتۇرلى جولمەن اتاعىن شىعارىپ, قىزمەتى ورلەي بەرۋى مۇمكىن, ول ەندى باسقا اڭگىمە...
ءومىر ساپارىندا ادامداردىڭ ءبىر-بىرىمەن كەزدەسىپ, تانىس-ءبىلىس بولۋىندا ءبىر زاڭدىلىق بار ەكەنى انىق. اسىرەسە رۋحاني, ادامگەرشىلىك, دۇنيەگە كوزقاراس تۇرعىسىنان, ءتىپتى مىنەز-قۇلقى جاعىنان دا ءبىر سايكەستىگى بار ادامداردىڭ جولى توعىساتىن شىعار دەپ ويلايمىن. ايتەۋىر «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە قىزمەت ەتۋىم, قاراشاش اپايدىڭ رۋحاني سىڭلىلەرىنىڭ قاتارىندا بولۋىم تەگىن ەمەس. ۇيرەنگەنىمىز كوپ, ۇيرەنەرىمىز دە بار.
مەنىڭشە, اپايدىڭ قالام قۇدىرەتى وسى جازبانىڭ باس جاعىندا اتاپ كورسەتكەنىمدەي, شىنايىلىق دەيتىن ۇعىممەن تىكەلەي بايلانىستى. قانداي دۇنيە جازسا دا وقىرمانىن باۋراپ الۋىنىڭ سىرى – ءاربىر وقيعانى, ءاربىر ماسەلەنى, سۇحباتتى, ءتىپتى بارلىق جانردى دەيىكشى, شىنايى جاناشىرلىقپەن, مەيىرىممەن, جان شۋاعىن توگە وتىرىپ, اراسىنان قىل وتپەيتىندەي عىپ ورنەكتەپ جازۋىندا, اداميلىق پەن كاسىبيلىكتى ۇشتاستىرۋىندا. ال مىناداي اقپارات تاسقىنىنا ارەڭ توتەپ بەرىپ وتىرعان ۋاقىتتا مىقتى جۋرناليستەردىڭ جۇرەككە جىلى جازبالارىن وقىرماندارى ساعىنا كۇتەتىنى زاڭدى. بۇل ورايدا اپايعا مەرەيتوي قارساڭىندا تىلەكتەس, نيەتتەس, قاناتتاس, ساپارلاس جانداردىڭ اقجارما كوڭىلدەن شىققان ىزگى تىلەكتەرىمەن رۋحاني قاناتتانىپ, وقىرماندارىڭىزدى سۇبەلى دۇنيەلەرمەن قۋانتا بەرىڭىز دەگىمىز كەلەدى.
