اتالعان فيلمدە ەلباسىمىز ءبىر ءسات ءوزىنىڭ بالالىق شاعىنا ورالىپ, «...بۇل – وتە ىڭعايلى ءۇي. قابىرعالارىن كەرەگە دەپ اتايدى, ولار قۇرالمالى. اعاشتان جاسالعان, تەز بۇزىلىپ, تەز جينالادى. ەڭ باستى ەكسپونات – شاڭىراق. ءار وتباسى, ءار رۋ اكەسىنىڭ شاڭىراعىن ساقتاعان» دەپ, قازاق ءۇي تۋرالى سىر شەرتەدى. سونىمەن بىرگە, «بالا كەزىمدە ءوزىم دە تۇردىم. اكەمنىڭ تونىنا ورانىپ جاتىپ ۇيىقتايتىنمىن. كيىزگە تيگەن جاڭبىر داۋىسىن ەستىپ, ءتاتتى ۇيقىعا باتقانمىن...» دەپ, سول ءبىر كۇندەردى ساعىنىشپەن ەسكە الادى.
ۇلت كوشباسشىسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» اتتى ماقالاسىن وقىپ وتىرىپ, مەنىڭ كوز الدىما ءوزىمنىڭ بالالىق شاعىم ەلەستەپ كەتتى. سەبەبى مەن دە سول كيىز ۇيدە تۋىپ, كوشپەندى ءومىردىڭ سوڭىن كورگەن ازاماتپىن.
ەلباسىنىڭ بالالىق ءداۋىرى وتكەن عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارىندا وتسە, ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىز جەتپىسىنشى جىلدارعا ءتۇسپا-تۇس كەلدى. جاسىراتىنى جوق, وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلىنا دەيىن ءبىزدىڭ باسىمىزدا ءۇي بولعان ەمەس. كادىمگى قازاق ۇيمەن قىستاۋ, جايلاۋ جانە كۇزەۋ-كوكتەۋگە كوشىپ-قونىپ جۇرەتىنبىز. 1981 جىلى دەن سياوپين قىتايدى نارىقتىق ەكونوميكاعا بۇرىپ, جەكەشەلەندىرۋ باستالدى. مال مەن جەردى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ازاماتتارعا 49 جىلعا جەكەمەنشىككە ءبولىپ بەردى. مەن ول كەزدە ون ەكى جاستامىن. قورامىزعا مال تولىپ, جەر تيگەن سوڭ, اكەم ورتا جايلاۋدىڭ ەتەگى سانالاتىن جىڭىشكەبۇلاق دەگەن جەردەگى كوش جولدىڭ بويىنداعى ءبىر قىراڭنىڭ ۇستىنە ەكى بولمەلى سوقپا تامنان ءۇي جانە مال قورا سالدى. مەن سول ۇيدەن جوعارى وقۋ ورنىنا اتتاندىم.
كەيىن «كاسىبي ءدۇي» اتالىپ كەتكەن كەنتتىڭ شەتىنە كوشىپ كەلىپ, تاعى دا سوقپا تامنان ءۇي, مال قورا تۇرعىزدىق. ءۇيىمىز ءۇش بولمەلى بولعانمەن, جەردىڭ تارلىعىنا بايلانىستى قورامىز ىرگەمىزگە ءتيىپ تۇراتىن. قىردان ءتۇسىپ, وتىرىقشى ەلدىڭ شەتىنە تامان كەلدى دەمەسەڭ, ول ءۇيىمىزدىڭ دە جەتىسىپ تۇرعانى شامالى ەدى. بىراق سونىڭ ءوزىن قۇت ساناپ, قۋانىپ جۇردىك. بۇرىن ءۇي كورمەگەندىكتەن بولسا كەرەك, كەڭ سارايعا بالاپ, شاتتاندىق...
مەن وقۋدى ءبىتىرىپ, قىزمەتكە تۇرىپ, قولىم ايلىققا ەندى جەتكەندە, اكە-شەشەم, ءبىر اعام بىرىنەن سوڭ ءبىرى ومىردەن ءوتىپ كەتتى. ءبارىنىڭ سۇيەگىن سول جۇپىنى ۇيدەن شىعاردىق. قۇران وقۋعا كەلگەن جۇرتتىڭ قاراسى كوبەيدى. كوبى الىستان قوناعا كەلەدى. ءۇيدىڭ جۇپىنىلىعى ءوز الدىنا, تارلىعى ارقامىزعا ايازداي باتتى. «اتاقتى مۇقيبەك زاڭگىنىڭ ءۇيىنىڭ ءتۇرىن قارا!» دەپ, سىلتىڭ قىلعان كۇنشىل-ءمىنشىل اعايىنداردى دا كوردىك, سىنىن ەستىدىك...
بىراق مەن «اتتەڭ, نەگە ۇلكەنىرەك, ادەمى ءۇي سالماعان!» دەپ, اكەمە رەنجىگەن ەمەسپىن. ەلدىڭ سىلتىڭ سوزىنە دە جاسىعام جوق. سەبەبى اكەمنىڭ سول كەزدەگى قولىنان كەلگەن بار مۇمكىندىگى سول ەدى. قايتا, اكەمنىڭ قىزىل قىرعىن – سار سۇرگىننەن امان قالىپ, ءبىزدى وسى حالگە جەتكىزگەنىنە تاۋبە دەيتىنمىن. تەك, ەڭسەلى جاڭا ءۇي سالىپ, اكەم مەن شەشەمدى ءبىر قۋانتا المادىم-اۋ دەگەن وكىنىش قانا وزەگىمدى ورتەيدى. قازاقستانعا كەتەردە ەسكى ءۇيدى بۇزىپ, ورنىنا سول كەزدىڭ الدى بولماسا دا, ورتاسىنان ىلگەرى تۇراتىن ەتىپ, قارا شاڭىراقتى ۇستاپ وتىرعان جەسىر قالعان جەڭگەمە ەڭسەلى ءتورت بولمەلى ءۇي جاساتىپ بەرىپ, جىگىتتىك پارىزىمدى وتەدىم. «وتان وتباسىنان باستالادى» دەگەن سوزگە جۇگىنسەك, مەملەكەت تە سول ءۇيدىڭ ۇلكەيتىلگەن ءتۇرى عوي.
ەلباسىمىزدىڭ «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» اتتى ماقالاسىندا سول ۇلكەن ءۇي – قازاقستاننىڭ قالاي تاۋەلسىزدىك العانى, بۇگىنگى دەڭگەيگە قانداي جولمەن جەتكەنى, الەمدىك قوعامداستىقتان ءوز ورنىن قايتىپ العانى رەت-رەتىمەن اسەرلى باياندالعان. ءبىز ايتاتىن ءسوز قالدىرماپتى ەلباسى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – اللا قازاقتىڭ باعىنا بەرگەن تۇلعا. ول قازىر «تۇڭعىش پرەزيدەنت», «ەلباسى», «ۇلت كوشباسشىسى» جانە «بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ اقساقالى» دەگەن حالىقتىڭ ءوزى بەرگەن اسا مارتەبەلى اتاقتاردىڭ يەسى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىڭ اكەسى. مەملەكەت قۇرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ول تاۋەلسىز قازاقستاندى بۇگىنگى دەڭگەيگە جەتكىزۋ جولىندا ءوز قولىنان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسادى, قازاقستان اتتى الىپ ءۇيدىڭ قاڭقاسىن عانا تۇرعىزعان جوق, كوزدىڭ جاۋىن الاتىن بۇكىل مۇكامالىن تۇگەندەپ, ىرگەتاسىن مىقتاپ قالاپ بەردى. قازاقپەن ءبىر مەزگىلدە ەركىندىك العان ەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارىنا شىعاردى. الەمدەگى دامىعان ەلدەردە نە بار, سونىڭ تۇگەلگە جۋىعى قازىر قازاقستاننان تابىلادى.
ءبىز ەلباسىمىزدىڭ وسىناۋ ۇلى ەڭبەگىن ءوز دەڭگەيىندە باعالاپ, وعان العىس ايتۋىمىز, ونىڭ جاساعان تاريحي شەشىمدەرى مەن ءجۇرىپ وتكەن جولدارىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. كۇدىگىڭىز بولماسىن, ەرتەڭ ۋاقىت ءبارىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پايداسىنا شەشەدى. سول ءۇشىن, ءار قازاق ءوزىنىڭ اكەسىن قالاي قۇرمەتتەسە, ءبىزدىڭ ۇلتىمىز دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ءدال سولاي سىيلاۋعا, ارداقتاۋعا جانە ماقتانىش ەتۋگە مىندەتتى دەپ بىلەمىن. بۇل – ۇلتتىڭ ساپاسىن كورسەتەتىن قاسيەت بولماق. ال نۇرسۇلتان نازارباەۆ باس بولىپ قۇرعان جاڭا قازاقستاندى جەتپەگەنىن تولىقتاپ, ەكىنشى بيىككە كوتەرۋ قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى باستاعان ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ءارى پارىزىمىز.
اۋىت مۇقيبەك,
قوعام قايراتكەرى
