«ەۆوليۋتسيا, يننوۆاتسيا, كرەاتيۆتىلىك» تاقىرىبىنداعى فورۋمىنىڭ ءتورتىنشى كۇنى ء«وزارا ءىس-قيمىل ەۆوليۋتسياسى: دونورلىق كومەكتەن تولىققاندى حالىقارالىق سەرىكتەستىككە دەيىن» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيامەن باستالدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك سەرىكتەستەر الاڭىندا ازاماتتىق قوعام, بيزنەس جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ مۇددەلەرىن بىرىكتىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ال شارا قورىتىندىسىندا سپيكەرلەر ازاماتتىق باستامالاردىڭ دامۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
قازاقستان ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى بانۋ نۇرعازيەۆا ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە: «ازاماتتىق قوعام – بۇل جاي عانا ۇەۇ ەمەس, ول – ساياسي پارتيالار, ءدىني بىرلەستىكتەر, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, كاسىپوداقتار. بىراق ازاماتتىق قوعامنىڭ نەگىزى مەن وزەگى ول – ۇەۇ. سەبەبى ولار وزدەرىن كورسەتۋ جانە ويلارىن ايتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, سەنىم بىلدىرگەن ادامداردىڭ مۇددەلەرى مەن قۇقىقتارىن انىقتاپ, قورعاپ, ولارعا قول جەتكىزە بىلەتىن, سول جولدا ءوزىن-ءوزى رەتتەي الاتىن قوعامدىق ۇيىمدار», دەپ اتاپ ءوتتى.
ءبىرىنشى سەسسيا ء«وزارا ءىس-قيمىل ەۆوليۋتسياسى: دونورلىق كومەكتەن تولىققاندى حالىقارالىق ارىپتەستىككە» تاقىرىبىنا ارنالدى. وعان قر اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بولات تىلەپوۆ, قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى اق پرەزيدەنتى بانۋ نۇرعازيەۆا, بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري, رف قوعامدىق پالاتاسىنىڭ حاتشىسى ليديا ميحەەۆا, نۇر-سۇلتانداعى ەقىۇ باعدارلامالار كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ديانا ديگول, ەسكاتو-نىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق ازياداعى سۋبوڭىرلىك كەڭسەسىنىڭ باسشىسى نيكولاي پوموششنيكوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەو ەلشىسىنىڭ ورىنباسارى ماچحەي ادام مادالينسكي, رف پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ وكىلى الەكسەي ۆلاسوۆ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ باعدارلامالار مەن جوبالار جونىندەگى ديرەكتورى يسمايل ابدەلحاميد قاتىستى.
«قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋى» تاقىرىبىنداعى العاشقى پىكىرتالاس بارىسىندا دەموكراتيا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ايماقتىق ديرەكتورى كريستيان فانگ, “سوروس-قازاقستان” قورىنىڭ وكىلى ايدا ايدارقۇلوۆا, روزا ليۋكسەمبۋرگ قورى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى مارليس لينكە, “ەۋرازيا” قورىنىڭ وكىلى ازاليا دايربەكوۆا, امەريكا ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى ايگۇل قاپتاەۆا ءسوز سويلەدى.
ديسكۋسسيا باسىندا ساراپشىلار ازاماتتىق قوعاممەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ تالىمگەرلىك ەمەس, دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋدىڭ قالاي ءوتۋى كەرەكتىگى تۋرالى ءوز كوزقاراسى مەن ۇستانىمدارىن تاڭۋ ەمەس, ناقتى ءومىردى ءتۇسىنۋ جانە سەرىكتەستىك باستامالارىندا بولاشاققا باعدار الۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل تاقىرىپتى ميكاەلا فريبەرگ-ستروي جالعاستىرىپ, قازاقستاننىڭ بۇۇ-داعى رولىنە توقتالدى: «قازاقستان - بۇۇ-نىڭ وتە ماڭىزدى مۇشەسى. ول وسىعان دەيىن بىرقاتار ماڭىزدى باستامالارعا اتسالىستى. قازاقستاندا تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ كەڭەسى قۇرىلعانىن ءتۇسىنۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى بۇل ەلدىڭ وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتى ەكەندىگىن كورسەتەدى».
تالقىلاۋعا قاتىسقان سپيكەرلەر ازاماتتىق قوعامدى بىرلەسكەن جوبالاردى, بۇۇ دامۋ باعدارلامالارى مەن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى ارىپتەس دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. كريستيان فانگ قازاقستانمەن 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ءوزارا قارىم-قاتىناس تۋرالى دا وڭ پىكىر ءبىلدىردى.
«30 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى USAID قازاقستان ورتالىق ازيا ەلدەرىنە كوپتەگەن سالالار بويىنشا ۇلگى بولارلىق مەملەكەتكە اينالىپ, ايماقتىق كوشباسشى ەل بولا العانى ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايدى», دەپ قولداۋ ءبىلدىردى جانە الداعى ۋاقىتتا دا ىنتىماقتاستىقتىڭ جالعاساتىنىنا سەنىم بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى.
ەكىنشى سەسسيادا جابايى تابيعات قورىنىڭ وكىلى گريگوري مازمانيانتس, ورتالىق ازيا وڭىرلىك ەكولوگيالىق ورتالىعىنىڭ وكىلى زافار ماحمۋدوۆ جانە قازاقستان ەكولوگيالىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى ايگۇل سولوۆەۆا قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەكولوگيالىق-كليماتتىق قاۋىپتەردى ازايتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. پىكىرتالاس بارىسىندا جانۋارلار دۇنيەسىن ساقتاۋ سالاسى, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ جانە اپاتتارعا قارسى تۇرۋ جوبالارى ءسوز بولدى. سەسسياعا قاتىسۋشىلار قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ەلدە قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا 10-نان استام جوباعا ينۆەستيتسيا سالىنعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان ءارتۇرلى الاڭدار, پلاتفورمالار مەن ۇيىمدار بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بيىل ەلىمىز ورتالىق ازيا وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ باسقارۋشىلار كەڭەسىنە كىردى. بۇل قازاقستاننىڭ جاسىل تەحنولوگيالارعا كوشۋ بويىنشا بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەردە جەتەكشىلىك ەتۋگە جانە ورتالىق ازياداعى تۇراقتى دامۋعا, تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋعا, ەكولوگيالىق جانە كليماتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسۋگە دايىن ەكەندىگىن كورسەتەتىن سەنىمدى كورسەتكىش.
«ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ» تاقىرىبىنداعى كەزەكتى سەسسيادا رف قوعامدىق پالاتاسىنىڭ اۋماقتىق دامۋ جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ توراعاسى اندرەي ماكسيموۆ, «سەۆەر-يۋگ» ساياساتتانۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى انجەليكا تراپەزنيكوۆا, ماسكەۋ ق. م.ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ازيا جانە افريكا ەلدەرى ينستيتۋتىنىڭ ورتالىق ازيا جانە كاۆكاز ەلدەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ماسكەۋ ۇكىمەتى جانىنداعى ۇلتتار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى جىبەك سىزدىقوۆا, «ورال-ەۋرازيا» ساراپشىلار كلۋبىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى كونستانتين پوگورەلسكي سپيكەرلەر قاتارىندا بولدى.
سونىمەن قاتار ح ازاماتتىق فورۋم اياسىندا ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى مەن دۇنيەجۇزىلىك تابيعات قورىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى وكىلدىگى وكىلدىكتىڭ باعدارلامالارى مەن جوبالارى تۋرالى اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتىپ, تاراپتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. بۇل باعدارلامالار مەن جوبالار ماقساتتى توبى اليانس مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن بۇۇ-نىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا (تدم) قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەدى. سونداي-اق مەموراندۋم وڭىرلەردە تدم-نى لوكاليزاتسيالاۋعا باعىتتالعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى, سونداي-اق ءىس-شارالاردى بىرلەسىپ وتكىزۋدى ماقسات ەتەدى.
ورتالىق باعدارلامالارى تۋرالى اقپاراتتى تاراتۋدا قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى مەن كاۆكاز ايماعى ەلدەرىندەگى اقپاراتتىق جانە عىلىمي بايلانىستاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا «سەۆەر-يۋگ» ساياساتتانۋ ورتالىعى» قول قويدى. قۇجاتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى اقپاراتپەن الماسۋ, اليانسقا مۇشە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى ءۇشىن بىرلەسكەن ۆەبينارلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, فورۋمدار, سەمينارلار مەن كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرۋ, سونداي-اق باسقا دا ازاماتتىق قوعامنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, كاسىپكەرلىك قوعامداستىقتاردىڭ جانە مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرىنىڭ مۇددەلەرىن قورعايتىن شارالاردى وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قوستاناي وبلىسىنىڭ «گرين» ازاماتتىق اليانسى مەن «ورال-ەۋرازيا» كوممەرتسيالىق ەمەس سەرىكتەستىك ساراپشىلىق كلۋبى» قوستاناي وبلىسى كۇنتيمەس اۋىلىندا شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ اشىق اسپان استىنداعى مۇراجايى جانە «بابۋشكا ونلاين» ادامداردى قولداۋ سياقتى بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. تاراپتار بىرلەسكەن جوبا اياسىندا ءتۇرلى بايقاۋلار مەن ونلاين كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ, ءوزارا مۇددەلى سالالاردا ۇەۇ مەن باسقا دا سەكتورلاردىڭ سەرىكتەستىگىن دامىتۋعا كومەكتەسپەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ازاماتتىق اليانسى «ستراتەگيالىق كەڭەس بەرۋ ورتالىعى» اۆتونومدى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمىمەن كەلىسىمگە قول قويدى. قۇجات ء«تىرى مۇرا. قازاقستان» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا ارقاۋ بولادى.
ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى مەن الماتى قالاسىنىڭ «الماتى كرەاتيۆ» كرەاتيۆتى سالا كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعى قول قويدى. مەموراندۋمنىڭ ماقساتى – ۇەۇ مەن كرەاتيۆتى باعىتتاعى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك وكىلدەرىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋ ارقىلى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ. تاراپتار مەموراندۋم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى بولادى دەگەن پىكىردە. سونىمەن قاتار بۇل تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردى تارتىپ, الماتى قالاسى كولەمىندەگى جوبالاردى ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋعا نەگىز بولماق.
ح ازاماتتىق فورۋمنىڭ ءتورتىنشى كۇنىنىڭ قورىتىندى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى «مۇددەلەردى بىرىكتىرۋ: ازاماتتىق قوعام – بيزنەس – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور» بولدى. الەۋمەتتىك ارىپتەستەردىڭ باسىن قوسقان كەزدەسۋدى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ورداباەۆ جۇرگىزدى. تالقىلاۋ بارىسىندا ازاماتتىق سەكتوردى دامىتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى – قوعام, بيزنەس جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور اراسىنداعى سىندارلى جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ دەپ تانىلىپ, وسى ءۇشىن دە ەكونوميكالىق ساناتتا قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىنا ازاماتتىق سەكتور وكىلدەرىن قوسۋ ۇسىنىلدى.
ءوزارا پىكىر الماسقان سپيكەرلەر ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن ۇكىمەت كاسiپورىنداردى مەملەكەتتiك قولداۋعا قاتىسۋ, ازاماتتىق سەكتورمەن تۇراقتى نەگiزدە الەۋمەتتiك ارiپتەستiكتى جۇزەگە اسىرۋ, الەۋمەتكە باعىتتالعان بيزنەس ساياساتىن جۇرگiزۋ سياقتى ەكونوميكالىق باعىتتاعى كريتەريلەردىڭ ءبىرىن تاڭداۋى كەرەك دەگەن ويدى ورتاعا سالدى. ال ازاماتتىق قوعام ءوز كەزەگىندە بولاشاقتا ازاماتتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ شارتىنا اينالاتىن قازاقستاندا قولايلى ينۆەستيتسيالىق جاعداي جاساۋ كەزىندە كاسىپكەرلىك قاۋىمداستىققا كومەك كورسەتۋى كەرەك.
«ىزدەگەندى تابار: ازاماتتىق باستامالاردىڭ ءوسۋ نۇكتەلەرى» تاقىرىبىنداعى ساراپتامالىق تالقىلاۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تاقىرىبى قوزعالدى. ال تاقىرىپتى وربىتكەن سپيكەرلەر قاتارىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ باعدارلامالىق مەنەدجەرى يۋري سكاسكەۆيچ, رف جاڭا جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ستراتەگيالىق باستامالار اگەنتتىگى كورپوراتيۆتىك ءوفيسىنىڭ ستراتەگيالىق باسقارۋ جانە ىشكى اۋديت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي پىسين, «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيا باعدارلامالارىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى لەيلا ايتمۇحانوۆا, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك جانە الەۋمەتتىك سالاداعى باعدارلامالار بويىنشا تاۋەلسىز ساراپشى جانار جاقسىلىقوۆا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باستامالار قورىنىڭ توراعاسى ەرمەك ءماجىتوۆ, ساياسي باقىلاۋشى جانە جۋرناليست نيكيتا شاتالوۆ, ازاماتتىق قوعام جونىندەگى تەحنيكالىق مەنەدجەر ايگۇل قاپتاەۆا بولدى. سەسسيادا «ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعى» كەاق باسقارما ءتورايىمى ليما دياس مودەراتورلىق ەتتى. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا سپيكەرلەر وڭىرلىك ازاماتتىق اليانستاردىڭ نەگىزىندە ايماقتىق ساراپشىلار پۋلىن قۇرۋ, ابقو نەگىزىندە ۇەۇ مەن ازاماتتىق بەلسەندىلەردى ونلاين جانە وفلاين رەجيمىندە وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ, سونىمەن قاتار ورتالىق نەگىزىندە تۇراقتى نەگىزدە قاراجات جيناۋدى, وڭىرلەردەگى قاجەتتىلىك جاعدايىنا بايلانىستى ماڭىزدى جوبالاردى ءارتۇرلى قارجى رەسۋرستارى (مەملەكەتتىك, مەملەكەتتىك ەمەس, حالىقارالىق دونورلاردىڭ رەسۋرستارى) ارقىلى قارجىلاندىرىپ, ولاردىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەگەن سياقتى قورىتىندىعا كەلدى.
