ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىندا «ارقانىڭ اڭىزى, الاشتىڭ ابىزى» دەگەن اتپەن وتكەن كەزدەسۋ كەشى جازۋشىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان مول ماعلۇمات بەرگەن «تۇلعا» دەرەكتى ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمىمەن باستالدى. ودان كەيىن مەرەيتوي يەسى ءسوز الىپ, ءوزىنىڭ ەلگە, تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشىن, ىشتەگى شەرىن, كوكىرەكتەگى مۇڭىن ولەڭ سوزىمەن جەتكىزدى. ءسوز اراسىندا جازۋشى جۋىردا ءوزىنىڭ 25 تومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىققا شىققانىن دا ايتىپ ءوتتى.
سوفى سماتاەۆ قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىنداعى كيىكتى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ماسكەۋدىڭ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتىن تامامداعاننان كەيىن, رەسەي استاناسىنداعى «وراق جانە بالعا» زاۋىتىندا, نوۆو-تۋلسكي مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ مەتاللۋرگيا جانە بايىتۋ ينستيتۋتىندا ينجەنەر بولىپ جۇمىس ىستەدى.
ايتسە دە, تەحنيكالىق ءبىلىمنىڭ بالا كەزىنەن جازۋشىلىقتى ارمان ەتكەن جاستىڭ جولىنا بوگەت بولماعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. سوفى سماتاەۆ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ سول زاماننىڭ ولشەمىمەن العانداعى اسا كۇردەلى جانە قاتەرگە تولى تاريحي تاقىرىپقا قالام تەربەپ, «ەلىم-اي» رومان- ديلوگياسىن دۇنيەگە اكەلدى. جازۋشى وسى تۋىندىسى ارقىلى ادەبيەت الەمىنە تانىمال بولىپ, وقىرمان قاۋىمنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
بۇدان بولەك جازۋشى قالامىنان «اقجەلەڭ», «بۇلاق», «ماڭگىلىك باستاۋ» سىندى روماندار, «الاۋ», «العاشقى اسۋ», «قايران جاستىق» اڭگىمەلەرى تۋدى. بۇل ەڭبەكتەر دە وقىرماندار مەن سىنشىلار تاراپىنان لايىقتى باعاسىن العان.
سەكسەنگە جاسى كەلگەن جازۋشىنى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال نۇكەنوۆ ءوڭىر باسشىسىنىڭ جانە ءوزىنىڭ اتىنان قۇتتىقتاپ, قازاقتىڭ داستۇرىمەن يىعىنا شاپان جاپتى, لايىقتى سىي-سياپاتىن جاسادى.
شىعاماشىلىق كەشتە مەرەيتوي يەسىمەن بىرگە كەلگەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت, بەلگىلى اقىن, عالىم باۋىرجان جاقىپ, اقىن, مادەنيەت قايراتكەرى باقىتجان توباياق جانە اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەرىك اقسۇڭقار ۇلى ساحنا تورىنە كوتەرىلىپ, جازۋشىعا قۇتتىقتاۋ ءسوز ارنادى.
ۇلىقبەك ەسداۋلەت مەرەيتوي يەسىن «بولات ينتسيتۋتىن ءبىتىرىپ, بولاتتىڭ قادىر-قاسيەتىن زەرتتەگەن ادام ءوزى دە بولاتتاي بەرىك جازۋشى» دەپ باعالاپ, قادىرمەندى قالامگەرگە ۇزاق عۇمىر تىلەدى. «بۇل كىسىلەردىڭ سول كەزدەگى ەرلىگىن گاگارين مەن تيتوۆتىڭ اسپانعا عارىشقا ۇشقانىمەن تەڭەۋگە بولادى. ويتكەنى تىڭنان جول سالعان ادامدار!», دەدى ۇ.ەسداۋلەت. اقىن باۋىرجان جاقىپ جازۋشىعا ارناعان ولەڭىن:
«ومىرگە تۋعان جەردەن
قۋات الىپ,
سوفى اعام 100-گە دەيىن
جۇرە بەرسىن!
100-دەن اسىپ ءومىر
سۇرە بەرسىن!»,
دەگەن تىلەكپەن تۇيىندەدى.
ال اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى جازۋشى اعاسىن مۇزجارعىشقا تەڭەدى.
– كيىكتى ستانساسىندا تۋىپ, ماسكەۋدە وقىپ, الماتىدا كەمەلىڭىزگە كەلىپ, سەكسەن بەلدەن اسقانىڭىزدا تۋعان جەرىڭىزگە كلاسسيك بولىپ ورالدىڭىز. ءسىزدىڭ ادەبيەتكە كەلگەن كەزىڭىز ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا: قازاقتىڭ بەتكە شىعار ۇلدارىن ءاليحاننان باستاپ ماعجانعا دەيىن قالقىپ الىپ تاستاعان ستاليندىك رەپرەسسيانىڭ, ودان كەيىن تىڭ يگەرۋ قازاقتىڭ مەنتاليتەتىن بۇزعان كەزدىڭ, ءوزىڭىز تۋعان قاراعاندى قارلاگقا اينالعان زاماننىڭ سىزى قايتپاي تۇرىپ ءسىز ارقادان ءبىرىنشى بولىپ قازاق ادەبيەتىنە كەلگەن ازاماتسىز. ءبىز ءسىزدى مۇزجارعىش دەپ ەسەپتەيمىز. ءسىز جارعان مۇزدىڭ ۇستىندە تالتىرەكتەپ, ءسىزدىڭ سوڭىڭىزدان ءبىز كەلدىك: احاڭدار كەلدى – اقسەلەۋ سەيدىمبەكتەر, جەڭىس قاشقىنوۆتار كەلدى, ءداۋىتالى ستامبەكوۆتەر كەلدى. ۇلىتاۋدان – ءجۇرسىن, جاڭاارقادان عالىم شىقتى. ءسىز بولماساڭىز, ءبىزدىڭ ادەبيەتكە بارۋ-بارماۋىمىز نەعايبىل ەدى. سول كەزدە قازاقتىڭ رۋحانياتى جۇدەپ تۇرعان, بۇلاقتارى سارقىلىپ, مۇز قاتا باستاعان-تۇعىن. سول مۇزدى العاش جارعان ءسىز ەدىڭىز. سوندىقتان ءبىزدىڭ اڭىزىمىز دا, ابىزىمىز دا ءوزىڭىزسىز, – دەپ تەبىرەنە ءسوز ارنادى سەرىك اقسۇڭقار ۇلى.
جازۋشىنى جەرلەستەرى اتىنان شەت اۋدانىنىڭ اكىمى مۇحيت مۇحتاروۆ قۇتتىقتاپ, يىعىنا شاپان جاۋىپ, استىنا ات مىنگىزدى. كەلەسى كەزەكتە وڭىرگە ەسىمى ءماشھۇر مەتسەنات, ورتالىق قازاقستان اكادەمياسىنىڭ رەكتورى باقتىباي ءجۇنىسوۆ جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق تويىنا ميلليون تەڭگەنى شاشۋ قىلىپ شاشتى.
شىعارماشىلىق كەشتە ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ارتىستەرى سوفى سماتاەۆتىڭ ولەڭدەرىنەن ءۇزىندى وقىدى. قالي بايجانوۆ اتىنداعى كونتسەرتتىك بىرلەستىكتىڭ ونەرپازدارى اۋەلەتىپ ءان سالىپ, كۇمبىرلەتىپ كۇي تارتتى.
كەشتى جۇرگىزۋ قۇرمەتىنە يە بولعان ءداستۇرلى ءانشى, ونەر زەرتتەۋشىسى ەرلان تولەۋتاي ءماديدىڭ «قاراكەسەك» ءانىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداپ, مەرەيتوي يەسى مەن كورەرمەن قاۋىمعا سەرپىلىس كۇيىن سىيلادى.
تۋعان جەردىڭ توسىندە وقىرماندارىمەن قاۋىشىپ, ەلگە دەگەن سارىتاپ ساعىنىشىن باسىپ, ىشتەگى شەرىن تارقاتقان جازۋشى ساحنا تورىندە تۇرىپ, قالىڭ جۇرتشىلىققا, وزىنە سىي-قۇرمەت كورسەتكەن ازاماتتارعا باسىن ءيىپ, العىسىن ايتتى.
راس, قاشاندا شىمبايعا باتسا دا, شىندىقتى ايتاتىن جازۋشى, دراماتۋرگ, اقىن سوفى سماتاەۆ كۇردەلى دە قايشىلىقتى تۇلعا. مەملەكەتتىك سىيلىققا 11 رەت ۇسىنىلىپ, تاۋى شاعىلىپ, مەسەلى قايتقان, ونىڭ ۇستىنە تاياۋدا جارتى عاسىردان استام ۋاقىت وتاسقان جارىنان ايىرىلعان قارت قالامگەردىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا «ايتار وكىنىشى دە, ءوتىنىشى دە» كوپ. وسى وتكەن شىعارماشىلىق كەشىندە دە جازۋشى مۇنىڭ شەت جاعاسىن ەستىرتىپ قالىپ جاتتى. «سەكسەنگە كەلگەن ادام سەگىزدەگى بالا سياقتى بولادى. ەلگە كەلىپ, ەركەلەپ, شەرىن تارقاتقان جازۋشىنىڭ از-كەم ايتقان وكپەسىنە ءبىز كەشىرىممەن قاراۋىمىز كەرەك», دەپ سەرىك اقسۇڭقار ۇلى ايتقانداي, قاراعاندى جۇرتى دا مۇنى زور تۇسىنۋشىلىكپەن قابىل الدى.
قاراعاندى
