قازاقستان • 18 قاراشا، 2021

قۇيىلدى كوشىڭ...

615 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى اراعا اپتا سالماي الاش كوشىنە ەكى رەت نازار اۋداردى. ەل پرەزيدەنتى اۋەلى تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ تاريحي جيىنىندا التايدان انادولىعا ارپالىسپەن جەتكەن اعايىندى قامقورلىققا العان ادنان مەندەرەستىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ، قازاق حالقىنىڭ اتىنان باۋىرلاس تۇرىك جۇرتىنا اقجارىلعاپ العىسىن بىلدىرگەن ەدى. ال كەشە وتىز جىل بۇرىن ەلگە اعىلعان ۇلى كوش جايىندا ءسوز قوزعاپ، ونى اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە قوسۋدى تاپسىردى.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ انادولىدا ايتقان العاشقى ءسوزى شىنايى باۋىرلاستىقتىڭ قيىن-قىستاۋ زامانداردا شىڭدالعانىن ايگىلەيتىن تاريحي وقيعا رەتىندە تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارىن ەرەكشە تولقىتسا، كەشەگى لەپەسى دە اتامەكەنگە جيىلعان جۇرت پەن شەتتە جۇرگەن قانداستاردى ايرىقشا قۋانىشقا بولەگەنى انىق.

ۇلتتىق كەڭەستىڭ كەزەكتى جيىنىندا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى «بارشاڭىزعا ءمالىم، قانداستارىمىزدىڭ ءوز اتاجۇرتىنا ورالۋ ماسەلەسى تۋرالى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بىرقاتار ماڭىزدى تاريحي شەشىم قابىلداعان ەدى. ۇلى كوش 1991 جىلى باستالدى. بۇعان ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاق كسر مينيسترلەر كابينەتى قابىلداعان №711 قاۋلى رەسمي تۇردە جول اشتى. بۇل قۇجات 1991 جىلعى 18 قاراشادا قابىلداندى... ۇكىمەتكە وسى تاريحي داتانى اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە قوسۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى قاراستىرىپ، ءتيىستى ۇسىنىس ەنگىزۋدى تاپسىرامىن» دەپ ارنايى توقتالدى.

راسىندا ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىنان كە­يىن كوشىمىز قۇيىلدى، دۇنيە جۇزىنە تارىداي شاشىلعان الاش جۇرتى قازاق توپىراعىن­دا قايتا باس قوستى! ەلباسى شارتاراپقا ­ساۋىن ايتىپ، قۇرىلتاي شاقىردى. تاعدىر تالەيىمەن دۇنيە جۇزىنە شاشىلعان قانداستار اتاجۇرتقا قايتا جيىلىپ، قاي قيادا جۇرسە دە ارقا سۇيەر اتامەكەنى، اڭساپ كەلسە باۋى­رىنا باسار اتاجۇرتى بار ەكەنىن ۇعىندى. وتانىنا بايسالدى كوشپەن جەتكەن قانداستار­دىڭ ۇزىن سانى بۇگىندە ميلليوننان اسىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ دەموگرافيالىق ساياساتى­نىڭ باياندى باسپالداعىنا اينالدى. قيىر جاي­لاپ قيانات تەپەرىش كورگەن، ەسەسى كەتكەن ەل­دىڭ ەڭسەسىن تىكتەگەن وسى  قاستەرلى كوشكە بيىل 30 جىل تولىپ وتىر. سوندىقتان اتاۋلى كۇن تۋرالى پرەزيدەنت ۇسىنىسى دەر كەزىندە ­ايتىلدى دەپ ويلايمىز.

بۇل رەتتە بوداندىق زامانداعى زوبالاڭدى  شاڭدى كوش پەن ازات ەلىمىزگە ورالعان مامىراجاي جايلى كوشتىڭ ايىرماسى، ارينە، جەر مەن كوكتەي. دەسە دە التايدان اۋعان ەل قاندىكوز قۋعىنشى اسكەردىڭ قياناتىنا ۇشىراپ، قۇستىڭ قاناتى كۇيەتىن الىپ ءشول تاكلاماكاندى باسىپ ءوتىپ، جەر بەتىنىڭ تۇندىگى سانالاتىن مۇز قۇرسانعان گيمالاي جوتالارى ارقىلى ءۇندىستان اسىپ، پاكىستاندى پانالاپ، انادولىداعى اعايىننىڭ ايقارا اشقان قۇشاعىنا قۇسالىقپەن جەتكەنشە ون مىڭ شاقىرىم جولدى باسىپ وتسە كەرەك. بۇل وقيعا نەگىزىنەن جيىرماسىنشى عاسىرداعى الەمدەگى ەڭ ۇزاق كوش رەتىندە ادامزات تاريحىندا تاڭبالاندى. قارالى كوشتە تالاي قازاقتىڭ سۇيەگى تاكلاماكان شولىندە، بۇلانايدىڭ بەلىندە، تيبەتتىڭ قۇبا جونىندا شاشىراپ، كوبى كومۋسىز قالدى. وجەت، ءور جۇرتىمىز بوستاندىق پەن ار-نامىس جولىندا رۋحىن قورعاۋ ءۇشىن قالىڭ جاۋمەن شايقاسىپ، قىناداي قىرىلعانىمەن، جانسەبىل توبى قاھارماندىقپەن قۇتىلدى. سوندا تۇركيا باسشىلارى 1952 جىلدىڭ 13 ناۋرىزىندا قول قويعان «بوسقىن قازاقتاردى كوشىرىپ الۋ» تۋرالى قاۋلى بويىنشا انا جۇرت انادولىعا تابان تىرەپ، ماۋەلى بايتەرەكتىڭ ساياسىندا شات-شادىمان ءوسىپ-ءوندى. وسى تۇستا مەندەرەس تۋرالى دا مالىمەت بەرە كەتسەك. قىرىمدا دۇنيەگە كەلگەن، تۇركيادا دەموكراتيالىق پارتيا قۇرىپ، پارلامەنت سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتكەن تۇلعا ەلىنىڭ ىلگەرى دامۋىنا كۇش سالىپ، تاريحي-رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قايتا تۇلەۋىنە بەرىك نەگىز قالايدى. الايدا ونىڭ رەفورمالارىنا قارسى كۇشتەر جالا جاۋىپ، بيلىكتەن ءبىرجولاتا تايدىرۋدى كوزدەيدى. اقىرى 1960 جىلى 27 مامىرداعى اسكەري توڭكەرىستى ۇيىمداستىرعاندار ونى بىرجاقتى سوتتاپ، 1961 جىلى ناقاق جازاعا تارتتى. اراعا الپىس جىل سالىپ ادىلەت سالتانات قۇرىپ، سول جەر قازىر «دەموكراتيا جانە بوستاندىق ارالى» رەتىندە قايتا تۇلەدى. البەتتە، بۇل ارال تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ باۋىرلاستىق رامىزىنە اينالارى دا حاق. كەلەسى جىلى ادنان مەندەرەس قابىلداعان تاريحي قۇجاتقا 70 جىل، ونىڭ قازاسىنا بيىل 60 جىل تولىپ وتىر. بۇل رەتتە التايدان انادولىعا اۋعان ەل تۋرالى دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىپ، مۋزەيدە كورمەلەر ۇيىمداستىرىپ، ۇلى كوشتىڭ عيبراتىن دارىپتەيتىن ءتۇرلى رۋحاني شارالار جۇرگىزۋ – ۋاقىت تالابى بولسا كەرەك. ەلوردانىڭ ءبىر كوشەسىن مارقاسقا مەندەرەستىڭ ەسىمىمەن اتاپ، ەسكەرتكىشى بوي كوتەرسە، اعايىن جۇرتتىڭ تاعزىم ەتەتىن كيەلى كەشەنىنە اينالارى انىق. بۇل – باۋىرلاستىقتى بەكەمدەي تۇسەتىن تاعىلىمدى ءىس بولار ەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

توقساننىڭ تورىندە

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

تاتارستاننان ولجالى ورالدى

حوككەي • بۇگىن، 09:14

زەرتتەۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:11

تەڭدەسى جوق جەتىستىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:54

باسىمىزداعى باقتى باعالاي بىلەيىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:47

ەلباسى اماناتى

پىكىر • بۇگىن، 08:45

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار