كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
21 300 وپەراتسيا, 145 000 وقۋشى, 90 000 مەنتورلىق
مىنە, بيىل ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا 28 جىل تولدى. وسى جىلدار ىشىندە 11 مىڭنان اسا مامان دايارلاندى. دەمەك وسىنشاما جاس الەمنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنان العان ءبىلىمدى ەلگە «ەكسپورتتادى». ازاتتىقتا العان ولجامىزدىڭ وزىعى «بولاشاق» بولسا كەرەك.
«بولاشاق» ستيپەندياسى تالانتتى قازاقستاندىقتارعا الەمنىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەردى. سول 28 جىل ىشىندە 6 300-دەن اسا قازاقستاندىق ماگيستراتۋرا باعدارلاماسى بويىنشا, 2800 ادام باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا, 246 ادام دوكتورانتۋرا, ورديناتۋرا, اسپيرانتۋرا جانە ينتەرناتۋرا باعدارلامالارى بويىنشا اكادەميالىق ءبىلىم الدى.
2 مىڭ مامان شەتەلدىك جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا تاعىلىمدامادان ءوتتى. ءيا, باعدارلاما ارقىلى اكادەميالىق وقۋ (ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا, رەزيدەنتۋرا) الۋعا عانا ەمەس, الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە عىلىمي-وندىرىستىك تاعىلىمدامادان وتۋگە دە بولادى. وسىلايشا, پرەزيدەنتتىك ستيپەنديانى ىسكە اسىرۋدىڭ 28 جىلى ىشىندە باس-اياعى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورى ءۇشىن 11 مىڭنان كوپ جوعارى بىلىكتى كادر دايارلاندى.
«بولاشاق» حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى اينۇر كارىبوزوۆا ستيپەندياتتاردىڭ باسىم بولىگى انگليا مەن يرلانديادا وقىعانىن ايتادى.
«بولاشاق» ستيپەندياسى بۇگىندە الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىندە بىلىكتى مامان دايارلايتىن تابىستى پلاتفورماعا اينالدى. باعدارلاما باستالعالى بەرى ستيپەندياتتاردىڭ 45,5%-ى ۇلىبريتانيا مەن يرلانديادا, 26,4%-ى اقش پەن كانادادا, 12,6%-ى كونتينەنتتىك ەۋروپا ەلدەرىندە, 8%-ى ازيا مەن وكەانيادا جانە 7,5%-ى رەسەي فەدەراتسياسىندا وقىدى. ال ماماندىقتارعا كەلسەك, «بولاشاق» ستيپەندياتتارىنىڭ 55%-ى گۋمانيتارلىق ماماندىقتار بويىنشا الەمنىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا, 36%-ى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق, 7,1%-ى مەديتسينالىق جانە 1,8%-ى شىعارماشىلىق ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الدى. باعدارلاما تۇلەكتەرى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە, مۇنى ستاتيستيكا كورسەتىپ وتىر. مىسالعا, ەڭبەك مونيتورينگىندەگى تۇلەكتەردىڭ 99%-دان ارتىعى جۇمىسقا ورنالاسقان. Bolashaq Impact Report 1 زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ 90%-ى تۇلەكتەردىڭ كاسىبي داعدىلارىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كوشباسشىلىق, مورالدىق جانە كوممۋنيكاتيۆتىك قاسيەتتەرىن دە جوعارى باعالايدى. 11 مىڭ تۇلەكتىڭ 52%-ى ورتا جانە جوعارى بۋىن باسشىلارىنا دەيىن ءوستى, ونىڭ ىشىندە 10%-ءى وز ستارتاپ جوبالارى مەن كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى. باعدارلاما ستيپەندياتتارى ەكونوميكاداعى ساپالى وزگەرىستەر سالاسىندا: دەنساۋلىق ساقتاۋدا, ادامي كاپيتالدى دامىتۋدا, مەملەكەتتىك باسقارۋدا, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋدە جانە بيزنەس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋدا, مادەنيەت پەن ونەردى ىلگەرىلەتۋدە, سونداي-اق قوعامدىق باستامالاردى ىسكە اسىرۋدا كوشباسشى بولدى», دەيدى ا.كارىبوزوۆا.
«حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سۇيەنسەك, بولاشاقتىقتار 1 جىل ىشىندە ورتا ەسەپپەن 213 مىڭ مەديتسينالىق وپەراتسيا جاساعان, 145 مىڭ وقۋشى مەن ستۋدەنتتى وقىتقان, مىڭنان اسا عىلىمي جۇمىس جاريالاپتى. سونداي-اق 90 مىڭنان اسا بالاعا مەنتورلىق كورسەتىپ, كاسىپكە باۋلىعان كورىنەدى. ماسەلەن, 805 تۇلەك دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قىزمەت اتقارسا, ونىڭ 545-ءى – تاجىريبەلى دارىگەر, 135-ءى – مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا جۇمىس ىستەيتىن دارىگەر.
ساننان – ساپاعا
سانمەن ايتۋ بار دا, ساپاعا كوشۋ بار. بۇل – ەندى ناقتى جۇمىستىڭ ناتيجەسى. ءبىز ءدال سونى كورگىمىز كەلىپ, ورتالىق وكىلدەرىنەن ساننان ساپاعا ءوتىپ, مىقتى دەگەن مامانداردىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ كورسەتۋدى سۇرادىق. ساۋالىمىزعا تۇلەكتەرمەن جۇمىس جۇرگىزۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى انار كوپەەۆا:
«الماتىداعى حالىقارالىق ۆاكتسينولوگيا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى قايسار تابىنوۆ COVID-19-عا قارسى ەكى ۆاكتسينا ازىرلەپ جاتقان زەرتتەۋ توبىنىڭ قۇرامىندا. Web of Science (WoS) دەرەكتەر بازاسى بويىنشا قايسار تابىنوۆتىڭ دايەكسوز يندەكسى (H-index) – 9. ول Scopus-تا يندەكستەلگەن جۋرنالداردا 30 ماقالا جانە WoS-تا 27 ماقالا, 2 حالىقارالىق, 2 ەۋرازيالىق جانە 23 ۇلتتىق پاتەنت, سونداي-اق 1 مونوگرافيا جاريالادى. باعدارلاما تۇلەگى مىڭجىلقى بەردىحودجاەۆ باس ميىنىڭ انەۆريزماسىن ەمدەۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزىپ, قازاقستانداعى العاشقى مەحانيكالىق ترومبوەكتوميانى جۇرگىزدى. ونكولوگيا جانە راديولوگيا قازعزي ونكولوگ-ماممولوگى نازگۇل ومارباەۆا جاس عالىمدار توبىمەن بىرگە قازاقستانداعى جاس ايەلدەردىڭ ءسۇت بەزى وبىرىنىڭ دامۋىن گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەردىڭ ءرولى تۋرالى جاھاندىق زەرتتەۋ جۇرگىزدى. 2018 جىلى سوچيدە وتكەن تمد ەلدەرىنىڭ ونكولوگتەرى مەن راديولوگتەرىنىڭ ح سەزىندە ن.ومارباەۆا «ۇزدىك جاس عالىم» اتاعىن جەڭىپ الدى. كارديوحيرۋرگ باۋىرجان راقىشەۆ العاش رەت جۇرەككە شاعىن ءينۆازيۆتى جانە توراسكوپيالىق وپەراتسيالار جاسادى», دەپ جاۋاپ بەردى.
ا.كوپەەۆانىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتىقتاردىڭ اراسىندا كوپتەگەن تانىمال پەداگوگ, عالىم بار. تەك سوڭعى 6 جىلدىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسى ءۇشىن «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا 1 021 تۇلەك دايارلاندى. بۇگىندە ولار باستاۋىش, ورتا, جوعارى, جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا, سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيدى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, باعدارلاما تۇلەكتەرى قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم – Nazarbayev University-ءدىڭ ىسكە قوسىلۋىندا باستى ءرول اتقاردى, قازىر وندا 100-دەن اسا «بولاشاق» تۇلەگى ەڭبەك ەتەدى.
نە وزگەردى؟ نە ۇتتىق؟
28 جىلدا نە وزگەردى؟ بۇل وزگەرىستەن نە ۇتتىق؟ وسى ۋاقىت ىشىندە «بولاشاق» ستيپەندياسىنان ۇمىتتىلەرگە قويىلاتىن تالاپتار, قۇجات قابىلداۋ شارتتارى وزگەردى. ايتالىق, ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋدىڭ جاڭا ەرەجەسىنە ساي كۆوتا ساناتتارى جويىلدى, بۇل كونكۋرستىق ىرىكتەۋ كەزىندە بارلىق ۇمىتكەر ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتتى.
«كونكۋرسقا قاتىسۋدىڭ نەگىزگى تالابى – «بولاشاق» باعدارلاماسى ۇسىنعان تىزىمدەگى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنىنان شاقىرۋدىڭ بولۋى. ەل اۋماعىندا الدىن الا تىلدىك دايىندىق (6 ايعا دەيىن) اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەن كەلگەن ۇمىتكەرلەرگە عانا ساقتالعان. سونىمەن قاتار شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, وقۋعا ۇسىنىلعان شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ ءتىزىمى ساپالى جانە ساندىق تۇردە وزگەردى. تىزىمگە 3 حالىقارالىق اكادەميالىق رەيتينگكە كىرەتىن 27 ەلدىڭ 207 شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنى جانە QS, Times Higher Education (THE), Academic Rankings of World Universities (ARWU) ەكى جانە ودان دا كوپ حالىقارالىق اكادەميالىق رەيتينگتەردىڭ العاشقى 250 پوزيتسياسىنىڭ قاتارىنا كىردى.
ال بيىلعى ەرەكشە وزگەرىستى, دۇرىسى تولىقتىرۋدى بولەك ايتپاسقا بولماس. بيىلدان باستاپ «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تاعىلىمداما قاتارىنا «عالىمدار» دەپ اتالاتىن جاڭا سانات قوسىلدى. بۇل سانات پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىندا جىل سايىن 500 عالىمنىڭ تاعىلىمدامادان ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەندى عىلىمي سەكتوردا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن زەرتتەۋشىلەر شەتەلدىك عىلىمي زەرتحانالاردان تاجىريبە جيناپ كەلەدى. جىل سايىن 500 جاڭا تاجىريبەنىڭ كەلەتىنىن ەسكەرسەك, عىلىم وزگە سالالاردىڭ اقىرىنداپ الدىنا شىعاتىنىنا سەنىم ارتا تۇسەدى.
