ونەر • 09 قاراشا، 2021

ايۆازوۆسكي ايدىنى

52 رەت كورسەتىلدى

ۇنەمى تىنىمسىز تەڭسەلىپ جاتاتىن، كەيدە جال-جال تولقىنى جاعاداعى جارتاستى جالماپ كەتەردەي ەكپىندەپ سوعىپ، كەيدە ايدىڭ نۇرىن اينا-قاتەسىز ءوز بەتىنە وزگەرىسسىز كوشىرە مولدىرەپ تىنا قالاتىن، بىردە اق كوبىگىن اقجەم جاعاعا بۇركىپ الاسۇرسا، ەندى بىردە سول جاعالاردى قانشاما شاقىرىمعا ۇزاق ۋاقىتتارعا تاستاي شەگىنىپ كەتەتىن تەڭىز جانى – ادام جانىنىڭ اينىماس سۇلباسىنداي-اۋ...

تەڭىز دەسە، باسقانى بىلمەيمىز، ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدى وسىنداي ءبىر وبرازدى سۋرەت كومە كەتەدى. نەگىزى بۇل كۇيدى تەڭىزدىڭ جاعاسىنا جالعىز بارعان كەز كەلگەن جان سەزىنسە كەرەك. ادام مەن سۋدىڭ اراسىنداعى تىعىز بايلانىستى ءبىزسىز دە عالىمدار نەشەمە تەوريالارمەن ناقتى دالەلدەپ، ايتىپ، جازىپ كەلەدى. ونىڭ عىلى­مي تۇسىندىرمەسىنە تۇپتەپ ۇڭىلۋگە دە بولار ەدى، بىراق ايتپاعىمىز ايۆازوۆسكي بولعان سوڭ سول تەوريا­لاردى تەرمەلەپ جاتۋدىڭ كوپ قاجەتى جوق سياقتى.

راسىمەن بۇنداي ۇلى قۇبىلىس­تاردى قىلقالام شەبەرى شىن سەزىن­گەندە ونىڭ جان الەمى قانداي كۇيگە دۋشار بولاتىنىن، ونىڭ قالاي  جاق­سى ماعىناسىندا دەرتتەنەتىنىن، تۇلا بويىن شىن شابىت قالاي بۋاتىنىن قاراپايىم تىلمەن جەتكىزۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس.

جالپى، كەز كەلگەن ونەر ادامى­نىڭ شىعارماشىلىعىندا تەڭىز تاقىرىبى مىندەتتى تۇردە ورىن الاتىنى بەلگىلى. مەيلى ول اق ايدىن­نىڭ ارىستان جال تولقىندارىنا ورانىپ وسپەسىن، مەيلى ول كوكشە تەڭىزدىڭ ىستىق جاعالاۋلارىن بويلاي جۇگىرىپ بالالىق شاعىنىڭ ارمان قۇسىن قۋالاماسىن، كەز كەلگەن تالانت تەڭىز تاقىرىبىن قايتسە دە ءبىر ءوز تۋىندىلارىنا تۇعىر ەتەرى حاق. ال ەندى شىعارماشىلىعىنىڭ تۇتاس گالەرەياسىن تەك قانا تەڭىز تاقىرىبىنا ارناعان تۋىندىگەر بولسا، ونىڭ شىعارمالارى البەتتە الەم نازارىن اۋداراتىنى اقيقات. ايۆازوۆسكي بۇل جاعىنان تەك ءبىر عانا ۇلتتىڭ ماقتانىشى ەمەس، بۇكىل ادامزات تاريحىندا ءوز ورنىن ەرەكشە ايقىنداعان فەنومەن دەر ەدىك. الەم مادەنيەتىنىڭ تاريحىنا تەڭىزدىڭ ءتۇرلى مىنەزىن تۇگەندەي كىرگەن تالانت تۋرالى تالاي شىعارما، تالاي تولعامدى سىر تۇيىلگەن بولار. دەگەنمەن ونىڭ سۋرەتىنە اربالىپ قالعان ءار ادام قايتسە ءوزىنىڭ ويىن، وزەگىن جارىپ شىققان سەزىم ساۋلەلەرىن  قايتسە دە قاعاز بەتىنە  تۇسىرمەي تىنبايتىنداي.

كلاسسيكالىق پەيزاجدىڭ كانىگى شەبەرى يۆان ايۆازوۆسكيدىڭ «تو­عى­زىنشى ۆال» تۋىندىسى، البەتتە، اتاق­تى كارتينا. جالپى، ونىڭ بار­لىق كارتيناسىنا جەكە-جەكە توقتا­لۋ­عا دا بولار ەدى، الايدا شەتى-شە­گى جوق ءتۇپ­سىز تەرەڭ تۇڭعيىق الەم­نىڭ قاي شەتىن قامتىپ ۇلگەرە العان­داي­سىز؟ 

تەڭىز ستيحياسىن تەڭدەسسىز جىر­لاعان اقىندار دا بار، جازۋشىلار دا جەتەرلىك، دەگەنمەن سۋرەتشى قيا­لىنداعى جاندى تولقىندار ادامدى ءاپ دەگەندە وزىنە بىردەن تارتىپ اكەتەتىنى تىلسىم دا تاڭعالارلىق.

ول كەيدە ءوزىنىڭ جانىن تەڭىز تولقىندارىنا ماڭگىلىك ايىرباس­تاپ جىبەرگەن تالانتتاي كورىنەر ەدى. جالپى، تەرەڭ تۇيسىنگەن ادامعا ايۆازوۆسكيدىڭ تەڭىز گالەرەياسى تەك جابايى تەڭىز مىنەزىن عانا سۋرەتتەپ تۇرماعانى بىردەن بەلگىلى. ونىڭ پولوتنولارىنداعى بۋىرقانا بۇلقىنعان بوياۋلار، ەڭ الدىمەن، كوز الدىڭا ادام جانىنىڭ ەركىندىگى مەن  بوستاندىعىن كەلتىرەدى. ونى ءوزى دە ءبىر ەستەلىگىندە: «العاش كور­گەن سۋرەتتەرىم جيىرماسىنشى جىل­داردىڭ اياعىنداعى گرەكيانى ازات ەتۋ جولىندا تۇرىكتەرمەن بىرگە شاي­قاسقان باتىرلاردىڭ ەرلىك ىستەرىن بەينەلەيتىن ليتوگرافيالار بولدى. كەيىننەن مەن ەۋروپانىڭ بار­لىق اقىنىنىڭ نە ايتقىسى كەلگەنىن تۇسىنگەندەي بولدىم: بايرون، پۋش­كين، گيۋگو ... بۇلاردىڭ  ۇلى ويلا­رىنىڭ ءبارى ماعان قۇرلىقتاعى جانە تەڭىزدەگى شايقاستار تۇرىندە ءجيى كەلەتىن»، دەيدى.

اتاقتى «توعىزىنشى ۆال» كار­تينا­سى­نا ۇزاق قاراپ تۇرعان ادام قۋات­تى تولقىن تەڭىز ۇستىندە ءتىپتى ۇرەي­لى، ءتىپتى قورقىنىشتى ەكە­نىن جا­نى تۇرشىگە سەزەر ەدى. الاي­دا ايۆا­زوۆسكي قىلقالامى سول ادام توزگىسىز قورقىنىشتى قۇبى­لىس­­تىڭ ءوزىن اشىق تۇستەرمەن ايقىن بەدەرلەيدى. ءبىز ادەتتە ۇرەي­لى ساتتەردىڭ بارلىعىنا قارا تۇ­نەكتى قاباتتاستىراتىنى­مىز بار عوي. جوق، اڭىز ايۆازوۆ­سكي شەبەر­لى­گىنىڭ ءوزى سوندا، ول ادام ءۇمىتى، پەندە بالاسىنىڭ ومىرگە دەگەن ۇلى قۇش­تارلىعى كەز كەلگەن اپات­تان بيىك، داۋىلدان كەيىن دە تىرشى­لىك جال­­عا­ساتىنىن انىق تا اشىق بوياۋ­لار تىلىندە ب ۇلىڭعىرلاتپاي بەرە الۋىن­دا ەكەن.

ونىڭ پولوتنولارىنداعى تەڭىز­دىڭ جاندى دا ءتىرى ءارى نانىمدى ەكەن­دىگى سونشالىق، اۋەلدە  ول تەڭىزدەر سە­نىڭ ەڭ جاقىن سىرلاسىڭداي نەمە­سە قاتىگەز جاۋىڭداي شايپاۋ تول­­قىن­دار جانىڭا قالاي جاقىن كەپ قال­عانىن ءبىر ساتكە سەزبەي دە قالاسىڭ...

الەم مۋزەيلەرىن اساۋ تولقىن­دارى الىپ قۇشاعىنا وراپ جاتقان ايۆازوۆسكي تەڭىزدەرى ءبىزدى دە ءدال قازىر جالقى ءسات سوعىپ وتكەندەي...

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇحتار مەن قايىم

قازاقستان • كەشە

ەلدە قىلمىس ازايعان

قوعام • كەشە

اقاڭ جانە قازاق راديوcى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

رۋحتى جىردىڭ يەسى

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار