فوتو: اشىق دەرەككوز
ايماقتاعى بارلىق ەلدەردە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ نەگىزى ۇقساس – بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى, زەينەتكە شىعۋ, مۇگەدەكتىك, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ نەمەسە جۇمىسسىز قالۋ سياقتى جاعدايلار. الايدا قولداۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرى ءار ەلدە ءارتۇرلى.
زەينەتاقى تولەمدەرى بويىنشا قازاقستان ايقىن باسىمدىققا يە. ورتاشا زەينەتاقى مولشەرى ەلىمىزدە 157 843 تەڭگە, ال وزبەكستاندا – 61 303 تەڭگە, قىرعىزستاندا – 60 706 تەڭگە, تاجىكستاندا – 22 886 تەڭگە. بۇل كورسەتكىش قازاقستانداعى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
جۇكتىلىك پەن بوسانۋ بويىنشا تولەمدەر دە قازاقستاندا الدەقايدا جوعارى. ورتاشا ەسەپپەن بۇل تولەمدەر 164 350 تەڭگەدەن 1 158 107 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ال وزبەكستاندا – 34 520 تەڭگە, قىرعىزستاندا – 43 215 تەڭگە, تاجىكستاندا – 11 415 تەڭگە كولەمىندە عانا.
سونىمەن قاتار قازاقستاندا الەۋمەتتىك قولداۋ تەك تىكەلەي تولەمدەرمەن شەكتەلمەيدى. مەملەكەت بىرقاتار سالالاردى سۋبسيديالايدى. مىسالى, جولاۋشىلار تاسىمالىنا بولىنەتىن قارجى كولەمى ارتقان. بيىل استانادا 62,34 ملرد تەڭگە, ال الماتىدا 107,6 ملرد تەڭگە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعىتتاردى سۋبسيديالاۋعا باعىتتالعان. بۇدان بولەك, كوممۋنالدىق تاريفتەردىڭ وسۋىنە بايلانىستى وتەماقىلار جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەنەدى.
ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىنە كوز جۇگىرتسەك, ايىرماشىلىق ايقىن بايقالادى. قازاقستاندا:
- ورتاشا جالاقى – 473 158 تەڭگە;
- ەڭ تومەنگى جالاقى – 85 000 تەڭگە;
- ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى – 50 851 تەڭگە.
بۇل كورسەتكىشتەر قىرعىزستان, وزبەكستان جانە تاجىكستانمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر جوعارى.
بالالى وتباسىلارعا كورسەتىلەتىن قولداۋ دا جۇيەلى تۇردە دامىپ كەلەدى. قازاقستاندا بىرجولعى تولەمدەر 1-3 بالاعا 164 350 تەڭگە, 4 جانە ودان كوپ بالاعا 272 475 تەڭگە مولشەرىندە بەرىلەدى. جۇمىس ىستەيتىن انالار ءۇشىن جۇكتىلىك جانە بوسانۋ تولەمى 1 158 107 تەڭگەگە دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
سونىمەن بىرگە, 1,5 جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە اي سايىنعى جاردەماقى قاراستىرىلعان:
ءبىرىنشى بالاعا – 24 912 تەڭگە, ەكىنشىگە – 29 454 تەڭگە, ۇشىنشىگە – 33 952 تەڭگە, ءتورت جانە ودان كوپ بالاعا – 38 493 تەڭگە تولەنەدى. قىرعىزستاندا, وزبەكستاندا جانە تاجىكستاندا بۇل تولەمدەر كولەمى ايتارلىقتاي تومەن. ماسەلەن, قىرعىزستاندا بىرجولعى تولەم 21 607 تەڭگە (4 000 سوم) عانا بولسا, وزبەكستاندا – 34 519 تەڭگە شاماسىندا.
كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردى قولداۋ باعىتىندا دا قازاقستان ناقتى تەتىكتەردى ەنگىزگەن. ەلدە كوپبالالى وتباسىلارعا اي سايىن 69 330 تەڭگەدەن 121 360 تەڭگەگە دەيىن تولەنەدى. ال «كۇمىس القا», «التىن القا» جانە «باتىر انا» يەگەرلەرى 27 680-32 005 تەڭگە كولەمىندە قوسىمشا جاردەماقى الادى.
ەلوردادا اسكەري قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ تەتىكتەرى تالقىلاندى
از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن دە جۇيەلى قولداۋ بار. 1-6 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا 1,5 اەك (6 487,5 تەڭگە) مولشەرىندە تولەم بەرىلەدى. سونىمەن قاتار جۇمىسسىز قالعان جاعدايدا تولەم سوڭعى 24 ايداعى تابىستىڭ 45%-ىنا دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا ارنالعان الەۋمەتتىك تولەمدەر دە جوعارى دەڭگەيدە. I توپ – 111 873 تەڭگە, II توپ – 89 498 تەڭگە, III توپ – 61 022 تەڭگە. سالىستىرعاندا, قىرعىزستان, وزبەكستان جانە تاجىكستانداعى بۇل تولەمدەر بىرنەشە ەسە تومەن.
جالپى العاندا, قازاقستان الەۋمەتتىك قولداۋعا كوبىرەك قارجى ءبولىپ, جۇيەلى ءارى كوپقىرلى قولداۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرعان. بۇل – ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ساياساتتىڭ كورىنىسى.
