كوروناۆيرۋس • 03 قازان، 2021

ۆاكتسينالاۋ: ءۇشىنشى كومپونەنت قاجەت پە؟

1062 رەت كورسەتىلدى

انتيۆاكسەرلەر ۆاكتسينالاۋعا قارسى ءۋاج ايتۋلارىن جالعاستىرىپ جاتسا دا، پاندەميامەن كۇرەستە ەڭ ءتيىمدى قۇرال ەكپە سالدىرۋ بولىپ قالا بەرمەك. بۇل – دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمدەمەسى. كەيبىر مەملەكەتتەر ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا حالىقتى ۆاكتسينا الۋعا شاقىرىپ، ءتۇرلى ناۋقان ۇيىمداستىرۋمەن اۋرە بولسا، ونىڭ ءۇشىنشى كومپونەنتىن ويلاستىرىپ جاتقان ەلدەر دە بار. 

كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى تاعى دا كۇرت ءوستى. بۇعان كۇننىڭ سۋىپ، كۇز كەلگەنىن سەبەپ كورۋ قيسىنسىز دەيدى ماماندار. «دەلتا» شتامىنا قوسا «ليامبدا» نۇسقاسى مەن جاقىندا پايدا بولعان «س.1.2» مەن «ميۋ» تۇرلەرى دە تەز تاراپ جاتقان كورىنەدى. سوندىقتان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ۆاكتسينانىڭ ءۇشىنشى كومپونەنتىن ەكتىرىپ، قورعانىستى كۇشەيتۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ءبىلدىرىپ وتىر.

ەكپەنىڭ تولىق كۋرسىن العانداردىڭ ۆيرۋس جۇقتىرۋى سيرەك، دەگەنمەن كەزدەسىپ تۇراتىن جاعداي. ۋاقىت وتكەن سايىن ولاردىڭ دا سانى ارتىپ جاتىر. ماسەلەن، روبەرت كوح اتىنداعى ينستيتۋت ءبىر عانا گەرمانيادا تامىزدىڭ ورتاسىندا 48 ملن ۆاكتسينا العان ازاماتتىڭ 13 360-ى ىندەت جۇقتىرعانىن مالىمدەدى.

وسى رەتتە يزرايل مەن اقش ۇكىمەتتەرى قايتا ۆاكتسينا سالدىرۋ شەشىمىن قابىلدادى. ولار قايتا ەگىلەتىن ۆاكتسيناعا «بۋستەر»، ياعني كۇشەيتكىش دەگەن اتاۋ بەرىپ ۇلگەردى. جاڭا تالاپ بويىنشا ءۇشىنشى كومپونەنت سالىنعان جاعدايدا عانا ازامات تولىق ەكپە العان بولىپ ەسەپتەلىنەدى.

دەگەنمەن بۇل پىكىردى قۇپ كورمەيتىندەر دە بار. دامىعان مەملەكەتتەردىڭ كەيبىرى ءۇشىن­­شى ەك­پە تەك ەگدە جاستاعىلارعا، يم­مۋني­تەتى تو­­مەن­دەرگە جانە سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ناۋ­­قاستارعا عانا مىندەتتى دەگەن ويدا. گەر­­­ما­نيا ۇكىمەتى ۆاكتسينا العانداردىڭ ارا­­سىن­دا ۆيرۋس جۇقتىرۋ كوپ بولعانىنا قارا­­­ماس­تان، ءۇشىنشى كومپونەنتتى تەك ۆيرۋس جۇق­­تى­­رۋ قاۋپى جوعارىلارعا عانا ەگەمىز دەپ شەش­­تى. ۆاك­تسينالاۋ بويىنشا تۇراقتى كو­ميس­­­سيا ازىر­گە ناقتى شەشىمدى حابارلامادى. الاي­­­دا كوپ­تەگەن فەدەرالدى ايماقتا قارت­تار ۇي­­­لەرىندە ءۇشىنشى كومپونەنتتى ەگۋ باستالىپ كەتتى.

ءۇشىنشى ۆاكتسينانى سالدىرۋ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە جاڭا تاجىريبە جاساپ كورۋ مۇمكىندىگىن بەرگەندەي. وسىلايشا «شالىس ۆاكتسينالاۋ» دەگەن تۇسىنىك پاي­دا بولدى. تارقاتىپ ايتار بولساق، BioNTech/Pfizer نەمەسە Moderna سياقتى ۆاكتسينانى سالدىرعاندار AstraZeneca مەن Johnson&Johnson ەكپەلەرىن سالدىرا الادى. زەرتتەۋ ناتيجەسى وسى «شالىس ۆاكتسينانىڭ» يممۋندىق جاۋابى الدەقايدا كۇشتىرەك بولاتىنىن كورسەتتى. ياعني بۇل ءبىر ۆاكتسينانى قايتا ەكتىرگەننەن گورى تيىمدىرەك ەكەن.

جوعارىدا اتاپ وتكەن «بۋستەر» اسەرى ەكىنشى ۆاكتسينادان كەيىن-اق بىلىنە باستايدى. قوزدىرعىشپەن قايتا ارەكەت جاساعاندا يممۋنيتەتتىڭ بەرەر جاۋابى كۇشتىرەك بولماق. قوزدىرعىش ۆاكتسينا نەمەسە ينفەكتسيا بولۋى دا مۇمكىن. بۇل رەاكتسياعا جاسۋشا جادى جاۋاپتى. ول جاد ءبىرىنشى كومپونەنتتەن كەيىن قالىپتاسىپ ۇلگەرەدى ەكەن. ولار انتيگەندى بىردەن تانىپ، ونى جويۋ ءۇشىن جاۋاپ بەرىپ، ارەكەتكە كوشەدى. ۆاكتسينانىڭ ەكىنشى كومپونەنتىن ەكتىرۋدىڭ دە ءمانى وسىندا. ادامنىڭ يممۋنيتەتى ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. ويتكەنى ءالسىز يممۋنيتەتتىڭ جاۋابى دا ءالسىز بولۋى مۇمكىن.

ۆاكتسينا جاساۋشى كومپانيالار دا قورعانىستىڭ بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە دەيىن عانا ەكەنىن الدىن الا ەسكەرتكەن-ءدى. BioNTech/Pfizer وندىرۋشىلەرى وزدەرى جاساعان ەكپەنىڭ كۇشى التى ايدان كەيىن ازاياتىنىڭ مالىمدەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، سول كەزدە ءۇشىنشى دوزا قاجەت بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار وندىرۋشىلەردىڭ مالىمدەمەسىندە «بۋستەر» ۆاكتسينا كوروناۆيرۋستىڭ بارلىق تۇرىنەن ەڭ ءتيىمدى قورعانىستى قامتاماسىز ەتە الادى. ءتىپتى جاقىندا پايدا بولعان «دەلتا» شتامىمەن كۇرەسۋگە دە قاۋقارلى دەلىنەدى.

بۇل پىكىرتالاس، البەتتە، حالقىنىڭ كوبى تولىق ەكپە العان دامىعان مەملەكەتتەردە بولىپ جاتىر. يندۋسترياسى دامىعان مەملەكەتتەردە حالىقتىڭ ۆاكتسينا الۋ كورسەتكىشى جوعارى. ال ازيا، افريكا، لاتىن امەريكاسىنداعى ءبىراز ەل ۆاكتسينا ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى بولماعاندىقتان، حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنە عانا ەكپە سالدىرا الدى.

سوندىقتان ددۇ ءار ەلدىڭ حالقىنىڭ كەم دەگەندە 10 پايىزى ۆاكتسينا سالدىرمايىنشا، رەۆاكتسينالاۋ شەشىمىن شەگەرە تۇرۋدى سۇرايدى. ددۇ باسشىسى تەدروس گەبرەيەسۋس اۋقاتتى ەلدەر ەڭ بولماعاندا قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا دەيىن ءۇشىنشى كومپونەنت سالدىرماعانى دۇرىس دەگەن پىكىر ايتتى.

«بۇل ولاردىڭ تاراپىنان كەدەي مەملەكەتتەرگە كورسەتكەن جاناشىرلىعى بولماق»، دەدى ۇيىم باسشىسى.

شىنى كەرەك، پاندەميا باستالعالى بۇل – ددۇ تاراپىنان جاسالعان ەڭ باتىل مالىمدەمە. دەگەنمەن مۇنىڭ ءوزى دە كەڭەس تۇرىندە بولىپ وتىر. دەمەك، ددۇ تىزىمىنە كىرەتىن ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى سوڭعى شەشىمدى ءبارىبىر وزدەرى قابىلدايدى.

بۇگىنگە دەيىن كوروناۆيرۋستىڭ «الفا»، «بەتا»، «گامما»، «دەلتا» شتامدارى رەسمي تۇردە تىركەلدى. ەندى «ەتا»، «يوتا»، «كاپپا»، «ليامبدا»، «ميۋ» تۇرلەرى باقىلاۋعا الىنعان. ياعني ولار كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامى رەتىندە رەسمي تىركەلىپ ۇلگەرگەن جوق.

ۆيرۋستىڭ مۋتاتسياعا ۇشىرايتىنىن عا­لىمدار دا، قولداعى دەرەكتەر دە راستاپ وتىر. ال بۇل ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسىنە قاي­تا تى­رەلەدى. ويتكەنى حالقىنىڭ از بولىگى عانا ەكپە ەكتىرگەن ەلدەردە ۆيرۋستىڭ جاڭا تۇر­­لەرى پايدا بولىپ، ول تاعى دا تارالۋى ىق­­تي­مال. ال بۇل باي مەملەكەتتەر ءۇشىن دە ۇل­­كەن ما­سەلە بولماق. ماسەلەن «ليامبدا س.37» نۇس­قاسى لاتىن امەريكاسىندا تارال­سا، «س.1.2» ءتۇرى افريكانىڭ وڭتۇستىگىندە پاي­­دا بولعان. سوندىقتان ۆاكتسينالاۋ كور­سەت­­­كى­شى ناقتى ءبىر ەلدەردە عانا ەمەس، تۇتاس الەم بو­يىنشا وسكەنى ماڭىزدى. وڭتۇس­ت­ىك اف­ري­كا­داعى ينفەكتسيالىق اۋرۋلار ۇلتتىق ينس­­تي­تۋتىنىڭ پروفەسسورى پەنني مۋر گەر­ما­­نيالىق باسىلىمعا بەرگەن سۇح­باتىندا: «ۆي­­رۋستىڭ جاڭا نۇسقالارىنىڭ پايدا بولۋى ۆاك­­تسي­نا­لاۋدىڭ تومەن دەڭگەيى­مەن تىعىز باي­لا­­نىس­تى. بۇل ادام ىندەت جۇق­تىر­عاندا عانا ورىن الا­­تىن ءۇردىس. الەم بويىن­شا ەكپە سال­­­دىر­­­­عان­­د­ار­دىڭ سانىن ارتتىرۋ – ينفەك­تسيا­­­نىڭ ازا­­يۋى­نا الىپ كەلمەك. بۇل – جاڭا نۇس­قا­­لا­ر­­دىڭ سانىن ازايتۋدىڭ جالعىز جولى»، دەدى.

ۆاكتسيناعا قارسىلار قانشالىقتى كوپ بولسا، ۆاكتسينا الامىن دەپ جۇرگەندەر دە جەت­كىلىكتى. شەتەلدەن دەرتكە داۋا ىزدەپ قال­عان­دار بۇل جولى دا ۆاكتسينا ىزدەپ وزگە ەلدى بەتتەمەك. سۇرانىس بولسا ۇسىنىستىڭ بولا­تىنى زاڭدىلىق. وعان رەسەيدە ساتىلا باستا­عان ۆاكتسينا تۋرلارى دالەل. بىرنەشە كوم­پانيا ددۇ ماقۇلداعان ەكپە سالىپ جاتقان ەلدەرگە جولدامالاردى ساتىلىمعا شىعاردى. تۋريستىك كومپانيالار كوبىنە سەربيا مەن گەرمانيانى ۇسىنادى ەكەن. ال سەربيادا ۆاكتسينا شەتەلدىكتەر ءۇشىن دە تەگىن. وسىلايشا، رەسەيلىكتەر BioNTech/Pfizer، AstraZeneca مەن Sinopharm ۆاكتسينالارىن ەكتىرە الادى.

سەربياعا ءۇش كۇنگە جولداما 49 مىڭ رۋبلدەن (شامامەن 290 000 تەڭگە) باستالادى. وعان ەكى باعىتتاعى ۇشاق بيلەتى، قوناقۇي، تاماقتانۋ، مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەن ترانسفەر باعاسى كىرەدى. گەرمانياعا جولداما ودان دا قىمباتىراق ەكەن. ماسەلەن، ميۋنحەنگە Pfizer/Biontech ۆاكتسيناسىنىڭ 1 دوزاسىن ەكتىرۋ ءۇشىن بارىپ كەلۋ 580 ەۋروعا شىعادى. وسى رەتتە گەرمانيا ءالى دە رەسەيلىكتەر ءۇشىن شەكاراسىن اشقان جوق. ەلگە ارنايى سەبەپپەن كەلۋگە عانا رۇقسات بار. تۋريستىك وپەراتورلار ۆاكتسينا سالدىرۋدى «مەديتسينالىق سەبەپ» دەپ بىلەدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت، ددۇ قىر­كۇيەك­تىڭ ورتاسىندا رەسەيلىك «سپۋتنيك V» ۆاك­تسيناسىن ماقۇلداۋ جۇمىستارىن توق­تاتتى. ۇيىم ينسپەكتورلارى ۆاكتسينا ون­دىرەتىن زاۋىتتاردىڭ بىرىندە ءوندىرىس ءتارتىبى بۇ­زىل­عانىن انىقتاعان. ۇيىم ۆاكتسينا ءون­دىرۋشى كومپانيالار ءوندىرىس ورنىندا دا تالاپتار ساقتالاتىنىن دالەلدەۋى كەرەكتىگىن العا تارتادى. ەندىگى كەزەكتە ددۇ زاۋىتتىڭ قاتەلىكتى جويىپ، جۇمىستى رەتكە كەلتىرگەنى تۋرالى حابارلاما كۇتىپ وتىر. سودان كەيىن جاڭا­دان ينسپەكتسيا جۇرگىزىلمەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار