استىق قورىن قۇرۋعا شاقىردى
مۇنداي مالىمەت بۇۇ-نىڭ 2021 جىلعى دۇنيە جۇزىندەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن تاماقتانۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان ەسەبىندە ايتىلدى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى قاجەتتى ونىمدەردىڭ ءوندىرىسىن ۇلعايتىپ ساقتاۋ ءۇشىن فەرمەرلەرگە زاماناۋي جابدىقتار مەن ءتيىمدى ميكروقارجىلاندىرۋ تەتىگى قاجەت دەپ سانايدى.
سونداي-اق تالاپقا ساي قويما ورىندارى مەن قوسىمشا قۇندى قۇرۋعا ارنالعان قۇرالدارى جانە داعدىلارىنىڭ دا قاجەت ەكەنى كۇمان تۋعىزبايدى. حالىقارالىق ۇيىم ورنىقتى دامۋعا قول جەتكىزىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن مۇشەلىككە كىرەتىن ەلدەردى وزدەرىنىڭ دامۋ ستراتەگيالارىندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ءجىتى كوڭىل بولۋگە كەڭەس بەردى.
راس, پوستكوروناۆيرۋستىق كەزەڭ مەن جاھاندىق كليمات كۇرت قۇبىلعان جاعدايدا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. جوعارىداعى ۇيىمنىڭ سارى قۇرلىقتاعى ءرولىن ەسكەرگەن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇشە مەملەكەتتەردى يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى رەزەرۆى مەن بيداي قورىن قۇرۋ جونىندەگى باستامانى قولداۋعا شاقىردى.
«قازاقستان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ بەلسەندى ءارى جاۋاپتى مۇشەسى, سونداي-اق ەلىمىز سىرتقى نارىققا 7 ملن تونناداي استىق تاسىمالداي وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك بيدايى مەن ۇن ەكسپورتتاۋشىلارىنىڭ وندىعىنا كىرەدى. جىل سايىن قازاقستان وسى ۇيىم قۇرامىنداعى مۇقتاج ەلدەرگە استىق پەن ۇن تۇرىندە قايتارىمسىز گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىپ كەلەدى. جيناقتاعان تاجىريبەمىز ۇدايى ءوسىپ كەلە جاتقان يسلام الەمىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن شەشۋدە پايدالى بولار دەگەن سەنىمدەمىز», دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اقيۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا جولداعان حاتىندا.
شىلىڭگىر شىلدەنىڭ شىجىعىن سەزىندى
بيىلعى جاز ايلارى ەلىمىزدىڭ شارۋالارى ءۇشىن وڭايعا سوققان جوق. ماسەلەن, بىرقاتار وڭىردە قۋاڭشىلىقتىڭ سالدارىنان فەرمەرلەر مالعا قاجەتتى ازىق تاپپاي قينالدى. دەمەك, جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋ بەلگىلەرى رەسپۋبليكا اۋماعىندا دا كورىنىس تابا باستاعانىن بايقاۋعا بولادى.
«بىرىنشىدەن, ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى بەكىتىلگەن باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ دەڭگەيى ساپالى بولۋىن قامتاماسىز ەتكەن ءجون. ەكىنشىدەن, يىۇ ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن دامىتۋ قاجەت. سوڭعى ۋاقىتتا جاھاندا ورىن العان وقيعالار ازىق-ت ۇلىك تاسىمالداۋ جۇيەسىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتتى. يىۇ ەلدەرى ءۇشىن ۇلتارالىق جانە ايماقارالىق ءتيىمدى تاماقتانۋ جۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسى وتە وزەكتى. بۇل جۇيەنى دامىتۋدىڭ رەسۋرستارى قولدا بار بولعانىمەن, قازىر ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 70%-عا جۋىعى ۇيىم ايماعىنان تىس ەلدەردەن اكەلىنىپ جاتىر. سوندىقتان دا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ نەگىزگى نازارى ەكسپورتتاۋشىلار مەن يمپورتتاۋشىلار ءۇشىن ءتيىمدى بولاتىن يىۇ اياسىندا ازىق-ت ۇلىك پەن تاۋاردى تاراتۋ جۇيەسىن قۇرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتتى اسەر ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور – كليماتتىق وزگەرىستەر. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ زارداپتارى بايقالىپ جاتىر. مىسالى, قازاقستاندا سوڭعى 100 جىلدا اۋانىڭ ورتاشا جىلدىق تەمپەراتۋراسى تسەلسي بويىنشا 1,37 گرادۋسقا جوعارىلاعان, ال ورتاشا جىلدىق تەمپەراتۋرانىڭ تۇراقتى ءوسۋ قارقىنى تىركەلدى. بيىلعى ماۋسىم شارۋالارىمىز ءۇشىن ناعىز سىناققا اينالدى. قازاقستاننىڭ بىرقاتار ءوڭىرى قۇرعاقشىلىقتان زارداپ شەكتى. وسى ماسەلەنى شەشۋدىڭ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋعا تۋرا كەلەدى. تەك ورىن العان توتەنشە وقيعالاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ىقتيمال تاۋەكەلدەردىڭ دە الدىن الۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋىمىز كەرەك. اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا اسەر ەتەتىن كليماتتىق تاۋەكەلدەردى ازايتۋ, اۋىلشارۋاشىلىق تاجىريبەسىن جاقسارتۋ, ءتوزىمدى جانە كليماتقا قولايلى ءوندىرىس ادىستەرىن ەنگىزۋ سىندى وزەكتى ماسەلەلەر ءتيىمدى شەشىمدى قاجەت ەتەدى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ.
جاۋاپتى ۆەدومستۆو باسشىسى ايتقانداي, ەلىمىزدە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا بايلانىستى قوردالانعان ماسەلە كوپ. سول سەبەپتى سۋارۋ مەن مەليوراتسيا, زاماناۋي سۋارۋ جانە ىلعال ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ مىندەتتەرى ۇيىمنىڭ نازارىندا بولۋعا ءتيىس.
تاۋار تاپشىلىعى ۇلعايدى
اتالعان ۇيىمعا كىرەتىن ەلدەردە تابيعي رەسۋرستار جەتكىلىكتى بولعانىمەن, ولاردىڭ باسىم بولىگى ازىق-ت ۇلىك جەتكىزىلىمىنىڭ حالىقارالىق نارىقتارىنا قاتتى تاۋەلدى. يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى يۋسۋف ءال-ءوتايميننىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, بۇل كوروناۆيرۋس پاندەمياسى سياقتى ۇزاقمەرزىمدى داعدارىس كەزەڭىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن قاۋىپ تۋدىرۋى مۇمكىن.
«SESRIC (يسلام ەلدەرىندەگى ستاتيستيكالىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن جانە ماماندار دايىندايتىن ورتالىق) مالىمەتتەرىنە سايكەس, يىۇ ەلدەرىندەگى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار اينالىمىنىڭ تۇتاستاي تاپشىلىعى 2010 جىلداعى 49,9 ملرد
دوللاردان 2018 جىلى 62,9 ملرد دوللارعا دەيىن وسكەنى بايقالدى. ياعني ۇيىمعا مۇشە ەلدەر اۋىل شارۋاشىلىعى ساۋداسىنىڭ تازا يمپورتتاۋشىسىنا اينالدى. بۇعان قوسا 25 مەملەكەت ءالى كۇنگە دەيىن الەمدەگى تابىسى تومەن جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۇرعىسىنان قورعالماعان سىرتقى كومەككە مۇقتاج 47 ەلدىڭ قاتارىندا تۇر. وسى ورايدا اۋىل شارۋاشىلىعى, اۋىلدىق جەرلەردى دامىتۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى جوبالار مەن باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا جاۋاپتى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى يىۇ-نىڭ قارجىلىق جانە تەحنولوگيالىق الەۋەتىن پايدالانىپ, جوعارىداعى ەلدەردى قولداۋ قاجەت. سايكەسىنشە, اقيۇ-عا فەرمەرلەردى قولداۋعا ارنالعان باعدارلامانى قاراستىرۋدى ۇسىنامىز. نەگە دەسەڭىز, جوعارىدا اتالعان ەلدەردە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى قولايسىز جاعدايدا جۇمىس ىستەپ جاتىر. سوندىقتان ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى مەن ءونىمدى ساقتاۋعا ارنالعان قويمالاردى ارتتىرۋ ءۇشىن شارۋالاردى زاماناۋي اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىمەن جانە ءتيىمدى ميكروقارجىلاندىرۋ تەتىگىمەن قامتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋعا ءمان بەرۋ كەرەك. يىۇ ەلدەرىندە قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگى بار. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى – تۇراقتى دامۋعا قول جەتكىزىپ, ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋداعى بارلىق باستامامىزدىڭ نەگىزىنە اينالۋعا ءتيىس», دەگەن باس حاتشىنىڭ ءسوزىن ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى احماد ك.سەنگەندو جەتكىزدى.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى ەرلان بايداۋلەتتىڭ ايتۋىنشا, ۇيىم اۋماعىندا اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋدىڭ جولدارى جوق ەمەس. تەك سول رەسۋرستاردى ءتيىمدى باسقارىپ, بىرلەسكەن ارەكەتتەردى جۇيەلى ۇيلەستىرە ءبىلۋ قاجەت دەيدى.
«يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى – ءبىز كوزدەگەن باستى ماقسات. بۇل مەملەكەتتەر سۋ, جەر, وسىمدىك سورتتارى, مال شارۋاشىلىعى, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ادامي كاپيتال سەكىلدى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا بولاتىن بارلىق ەلەمەنتتەرگە يە. بىراق تا بىزگە سەرپىلىس جاساپ, وسى رەسۋرستاردى ءتيىمدى باسقارۋعا جانە ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىندەگى مۇددەلى تاراپتاردىڭ ءوزارا ناتيجەلى ىقپالداسۋىنا كوشۋىمىز كەرەك», دەدى ە.بايداۋلەت.
اتالعان حالىقارالىق ۇيىم نەگىزگى 5 باعىت بويىنشا 16 ستراتەگيالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى اگرارلىق سەكتور باعىتىندا ۇلتتىق, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا نيەتتى ەكەندەرىن جەتكىزدى.
جاقسىلىق مۇراتقالي
