ساياسات • 16 قىركۇيەك، 2021

وزەكتى تاقىرىپتار تالقىلاناتىن الاڭ

32 رەت كورسەتىلدى

ەلوردادا ءوتىپ جاتقان ەۋرازيالىق مەديا فورۋمدا ساراپشىلار بۇگىنگى كۇنگى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى. اتاپ ايتار بولساق، فورۋم شەڭبەرىندە وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىستارىنىڭ ءبىرى ورتالىق ازيانى الاڭداتقان اۋعانستان تاقىرىبىنا ارنالدى.

فورۋم اياسىندا ۇيىم­داس­تى­رىلعان «اۋعانستانداعى وقيعالار. ورتالىق ازيا ايماعىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟» تاقىرى­بىنداعى دوڭگەلەك ۇستەلگە AFG-QAZ قازاقستان-اۋعانستان دامۋ جانە سەرىكتەستىك قاۋىمداس­تىعىنىڭ توراعاسى ءومىرتاي ءبىتى­موۆ (قازاقستان)، ازيا زەرت­تەۋ­لەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سۇل­تان اكىمبەكوۆ (قازاقستان)، «ما’نو» زەرتتەۋ باستامالارى ورتا­لى­عىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى جانە ديرەكتورى باحتيور ەرگا­شەۆ (وزبەكستان)، گۋدزون ينستي­تۋتىنىڭ وڭتۇستىك جانە ورتالىق ازيا بويىنشا اعا عىلىمي قىز­مەتكەرى جانە ديرەكتورى حۋسەين حاككاني (اقش)، تاريح عىلىم­دارىنىڭ كانديداتى، پروفەسسور، رعا الەمدىك ەكونوميكا جانە حا­لىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى تاياۋ شىعىس زەرتتەۋلەرى ورتالىعىنىڭ باسشىسى يرينا زۆياگەلسكايا (رەسەي)، ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سايميدين ميرزوەۆ (تاجىكستان) قاتىسىپ، وي ءبولىستى. ءىس-شارا مودەراتورى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ حالىقارالىق باعدارلامالار جەتەكشىسى قايرات ابۋسەيىتوۆ (قازاقستان) بولدى.

وزبەكستانداعى «ما’نو» زەرتتەۋ باستامالارى ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى باحتيور ەرگاشەۆ بيىل 15 تامىزدا ايماقتا بىرقاتار ەلەۋلى ماسەلە بولعانىن اتاپ ءوتىپ، ونىڭ اسەرىنە توقتالدى. «ەڭ الدىمەن ءساتسىز مودەرنيزاتسيا مىسالىن اتاپ وتكەن ءجون. ودان كەيىن گەوساياساتتا دا ولقىلىقتار بايقالدى. گەوەكونوميكاعا كەلسەك، بۇل جەردە ۇلكەن سۇراق تۋىندايدى. ول قىزمەتتەر ءۇشىن كىم اقى تولەيدى دەگەن ساۋال پايدا بولدى. ايماقتان اقش كەتكەننەن كەيىن بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى قىتاي وزىنە الا ما؟

كورشىلەس ەلدەر ەندى اۋعان­ستان­مەن قانداي بايلانىس ورناتامىز دەگەن ويدا. ايماقتا قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسى رەتكە كەلتىرىل­مەگەن. قاۋىپسىزدىك جوق جەردە ەكونوميكا تۋرالى ايتىپ كەرەگى جوق. ال ەكونوميكا رەتتەلمەگەن جاعدايدا، ميگراتسيا پايدا بولادى. بوسقىندار اعىنىن شەكاراعا قانشا مىقتى كۇزەت قويساق تا توقتاتۋ قيىن»، دەدى ساراپشى.

«ەڭ باستى ساۋال – اۋعان­ستاندا قونىستانعان ءتۇرلى ەتنوس­تىق توپتاردىڭ ارا قاتىناسى. بۇل ماسەلەنى شەشپەي، باسقا تەگەۋ­رىندەر تۋرالى ايتا المايمىز. «تاليباننىڭ» اۋعانستاندا بولعان، بولاتىن جانە بار باسقا دا تەررورلىق ۇيىمدارمەن قان­داي بايلانىس قۇرارى بەيمالىم. وز­بەكستاندا بۇل رەتتە جاقسى تاجى­ريبە بار. ويتكەنى ەلدە بىرقاتار تەررورلىق وقيعالار بولعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. ء«ال-كايدانىڭ» ۇلعايىپ جايىلعانى سونشا، «تاليبانمەن» جاقىن­داسىپ كەتتى. سوندىقتان تاليباندار ولارمەن كۇرەسەدى دەگەنگە اسا سەنبەيمىن. وسى رەتتە وز­بەكستاننىڭ كۇن تارتىبىندە دە اۋ­عانستانمەن قاتىناس ماسەلەسى تۋىندايدى»، دەدى باحتيور ەرگاشەۆ.

ودان كەيىن وزبەكستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى قاتىناس تۇرعىسىندا ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2017 جىلعا دەيىن ەكى مەملەكەتتە پراگماتيكالىق سەرىكتەستىك ورناعان-دى. «اۋعانستاندا تەمىر جول سالۋدا وزبەكستان ۇلكەن جۇمىس اتقاردى. حايراتون مەن مازاري-شاريف اراسىنداعى تەمىر جولدى وزبەكستاندىق كومپانيا سالدى. اۋعانستانعا ەلەكتر تاسىمالداۋ بويىنشا دا ۇلكەن باعدارلامالار قولعا الىندى. بۇگىندە ايماققا تاسىمالداناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 55 پايىزى – وزبەكستاندىق. الايدا وزبەكستان باس­قا سالالار بويىنشا اۋعانستان ءۇشىن جا­بىق ساياساتتى ۇستاندى. بۇل دا – پراگ­ما­تيكالىق ساياسات. 2017 جىلعا دەيىن قا­تەرلى ايماق بولىپ قابىلدانسا، سول جىلدان بەرى مۇمكىندىكتەر ايماعى رەتىندە قاراس­تىرا باستادى»، دەپ تۇيىندەدى ساراپشى.

ودان بولەك ەلدەگى تۇراقسىزدىق ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى جانە ما­ڭىزدى ەكەنىن العا تارتتى. ماسە­لەن، بيىل جىل سوڭىندا ساۋدا قا­تىناسىنا قاتىستى كەلىسىمگە قول قويىلۋى كەرەك. ساراپشى ەندى ونى كىممەن كەلىسەتىنى بەيمالىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ءومىرتاي ءبىتىموۆ «تالي­بان­نىڭ» ءوز ىشىندە دە 20 شاقتى توپقا بولى­نەتىنىن اتاپ ءوتىپ، ەڭ الدىمەن بىرىزدىلىك قاجەت ەكەنىنە توقتال­دى. «الدىمەن ولار كىمنىڭ ۇستەم ەكەنىن انىقتاپ الۋى كەرەك. اركىم ءوز ىسىنە جاۋاپ بەرۋى كەرەك. الەم ەلدەرىنىڭ العا تارتقان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماي جاتىپ، شوتتاردى اشۋ سياقتى تالاپ قويا المايدى. ەگەر بىزگە با­سا كوكتەسە، ءبىز دە ءتيىستى جاۋاپ بەرۋى­مىز كەرەك. مەملەكەت باسشى­سى ايتقانداي، ءبىز تاۋەلسىز اۋعان­­ستاندى قولدايمىز. اۋعان­ستان حال­قىنا دا ءتيىستى كومەك كور­سە­تەمىز. ول جاقتاعى قانداس­تا­رى­مىزدى دا ەلگە الدىرىپ جاتىر­مىز. بۇل تۇرعىدا كابۋل ۇكىمە­تى­مەن بايلانىس ورنادى»، دەدى ساراپشى.

ازيا زەرتتەۋلەرى ينستي­تۋ­تىنىڭ ديرەكتورى سۇلتان اكىم­بەكوۆ «تاليبان» سىندى توپتىڭ پايدا بولۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، بۇ­عان جاسىرىن وپەراتسيالار سەبەپ. سونىمەن قاتار ساراپشى ەلدەگى ساياسي ماسەلەلەردى دە قوز­عادى. ماسەلەن، ايماقتا ءار ساي­لاۋ كۇتپەگەن ناتيجەمەن اياقتالا­تىنىن ايتتى. «حالىق ءار ساياسي ناۋقاننان كەيىن نە كۇتەرىن بىل­مەيدى»، دەدى س.اكىمباەۆ.

ودان بولەك، ەلدەگى مەدرەسەلەر تۋرالى پىكىرىمەن ءبولىستى. وسى رەتتە «ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى مەدرەسەلەردى نازارعا العان ءجون. ۋاقىت وتە ولار مازاري-شاريفكە، ياعني وزبەكستانمەن شەكارالاس ايماققا كوشىپ، وزبەك حالقىن دا وقىتا باستاسا، تاعى ءبىر ماسەلە تۋىندارى ءسوزسىز»، دەپ تۇيىندەدى.

ودان بولەك، فورۋم شەڭ­بەرىندە ءىس-شارانىڭ ءبىرىنشى كۇ­نىن­دە «قازاقستاننىڭ مىقتى برەند­تەرىن قۇرۋ. ءداستۇرلى جانە جاڭا مەديانىڭ ءرولى مەن ماڭىزى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل، «الەۋمەتتىك ماركەتينگ»، «Digital me: الەۋمەتتىك جە­لىلەردە وتىرۋ ادەتىنەن ارىلىپ، AI جانە سينگۋليارلىققا كىرىگۋگە دەيىن»، «مۋلتيمەديالىق پلات­فورمالار-مەديانىڭ بولاشاعى»، «بولاشاقتى قالاي باسقارۋعا بولادى؟»، «سىني ويلاۋ نەلىكتەن سون­شالىقتى ماڭىزدى؟» تاقى­رىپتارىنا ارنالعان شەبەرلىك-كلاستارى وتكىزىلدى.

ءىس-شاراعا 25 ەلدەن 60-قا جۋىق ساراپشى، 3000-نان استام ادام ونلاين رەجىمدە قاتىسىپ جاتىر. فورۋم 17 قىركۇيەككە دەيىن جالعاسادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

لوماچەنكودان قازىردەن قاشىپ وتىر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

«ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى» انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 10:12

«قىزىل» ايماقتا ءبىر عانا ءوڭىر قالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:52

كوگەرشىندەر كورمەسى

ايماقتار • بۇگىن، 09:44

مىندەتتى قارسىلاس اتاندى

بوكس • بۇگىن، 09:42

تاۋەلسىزدىك تاسپاسى تاراتىلادى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 09:40

قپل-ءدىڭ قىمبات فۋتبولشىلارى

فۋتبول • بۇگىن، 09:38

اردا ازاماتتىڭ ەسىمى ەل ەسىندە

قازاقستان • بۇگىن، 09:29

قوزىباەۆ كابينەتى اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

«قىزىل ايماقتان» قۇتىلا الماي تۇرمىز

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:23

ەلدى امان الىپ قالاتىن ەكپە عانا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:21

ەپيداحۋال تۇراقتالىپ كەلەدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:19

ۇقساس جاڭالىقتار